AZ EN
Digər fakultələr
Nevrologiya və tibbi genetika kafedrası

Nevrologiya Azərbaycanda ilk inkişaf etmiş kliniki fənnlərdən biridir. Onun tarixi 1920-ci ildə BakıDövlət Universitetinin Tibb fakültəsinin bazasındatəməli məhşur neyrogenetik alim, akademik S.N.Davidenkov(1880-1961)tərəfindən qoyulan psixonevrologiya kafedrasından başlayır. Respublikada Nevrologiyanın əsaslı inkişafı Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunun sinir xəstəlikləri kafedrasının adı ilə bağlıdır. Belə ki, artıq 30-cu illərdə yüksək ixtisaslı nevroloqlar yetişmişdir ki, onların arasında milli kadrlar da az olmamışdır: M.M.Amosov, A.V.Feyzullayev, M.M.Məlikov, C.B.Mustafayev, S.H.Axundov, Q.X.Yaqubova və b. Bununla yanaşı praktiki fəaliyyət göstərən çoxsaylı həkim-nevroloqların da hazırlanmasına nail olunmuşdur. Kafedra yarandığı gündən indiyə kimi Respublikada nevrologiyanın əsas kliniki, elmi və pedaqoji mərkəzidir.

1946-1948-ci illərdə görkəmli klinisist və mühazirəçi alim, professor M.M.Məlikov kafedranın rəhbəri olmuşdur. M.M.Məlikov 1937-ci ildə“Böyüklərdə kəskin, yarımkəskin və xroniki poliomielit” adlı doktorluq  dissertasiyasını müdafiə etmişdir.  O, həmçinin baş beynin iltihabi xəstəliklərini, malyariya zamanı sinir sisteminin dəyişikliklərini, sinir sisteminin degenerativ xəstəlikləri və travmatik zədələnmələrəaid  elmi  axtarışlar  aparmışdır.

Kafedraya 1949-1962-ci illərdəorijinal yaradıcı düşüncəyə və böyük klinik təcrübəyə malik olan pedaqoq alim A.V.Feyzullayev rəhbərlik etmişdir. Həmin  illərdəneyroinfeksiya, baş beynin damar pozulmaları, eləcə də sinir sistemi xəstəliklərinin yerli kurort amilləri ilə müalicə məsələləri dərindən öyrənilmişdir. Professor A.V.Feyzullayevin“Beyində patoloji proseslər zamanı arxaik pəncə, onun genezi və lokalizasiyası” müvzusunda doktorluq dissertasiyası, “Görmə sinirinin atrofiyası zamanı görmə mərkəzlərinin dəyişilməsinə dair” və “Beyincik şişlərinin simptomatika və diaqnostikası” adlı əsərlərin  müəllifidir. O, həmçinin 1952-1957-ci illər ərzində Kurortologiya və fiziki müalicə üsulları Elmi Tədqiqat İnstitutunun nevrologiya şöbəsinə rəhbərlik edib. Azərbaycanda nevrologiya məktəbinin yaradılması və inkişafında onun böyük xidmətləri vardır.1960-cı illərdə professor elmi dərəcəli kadrların hazırlanmasına böyük əmək sərf etmişdir. Onun rəhbərliyi altında 2 doktorluqvə 16 namizədlikdissertasiyasımüdafiə edilmişdir. Professor A.V.Feyzullayev 1949-1962-ci illər ərzindəAzərbaycan nevroloqlarının və psixiatrlarının elmi cəmiyyətinin sədri olmuşdur. A.V.Feyzullayevə 1940-cı ildə “əməkdar həkim”, 1960-cı ildə isə “əməkdar elm xadimi” fəxri adları verilmişdir.

1963-1967-ci illərdə kafedraya tanınmış klinisist və pedaqoq S.H.Axundov rəhbərlik etmişdir. İncə kliniki müşahidə qabiliyyəti, diaqnost istedadı və aktiv yaradıcılıq fəaliyyəti olan  alim  epilepsiya, neyrocərrahiyə və neyroonkologiya problemlərinin üzərində məhsuldar işləmişdir. O, 1952-ci ildə “Hidrosefaliyanın müalicəsi zamanı dördtəpəli cisim nahiyəsində cərrahi əməliyyat” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Onun rəhbərliyi altında 2 doktorluq və bir çox namizədlik dissertasiyaları müdafiə olunmuşdur. 1964-cü ildə professorun “Onurğa beyni və onurğa sütunu şişlərinin klinikası, diaqnostikası və müalicəsi” və 1965-ci ildə  “Arxa kəllə çuxuru şişlərinin klinikası” mövzusunda yazılan monoqrafiyaları dərc olunmuşdur. O, 65 elmi işin, 5 monoqrafiyanın müəllifidir.

1967-ci illərdən 1989-cu ilədək sinir xəstəlikləri kafedrasına əməkdar elm xadimi, professor Z.M.Salayeva rəhbərlik etmişdir. O,  1963-cü ildə Tiflisdə“Hemorragik ensefalitin klinikası və patomorfologiyası” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Professor 150 elmi məqalənin,“Ensefalitlər” və “Beyin damarlarının xəstəlikləri və profilaktikası” adlı elmi əsərlərin, “Azərbaycanda hemorragik ensefalit”adlı monoqrafiyanın, “Nevrologiyadan praktikum” və “Sinir xəstəlikləri”adlı dərslik və dərs vəsaitlərinin müəllifidir. Onun  rəhbərliyi altında 3 doktorluq və 9 namizədlik dissertasiyası yerinə  yetirilmişdir.

Professor Z.M.Salayeva dəfələrlə ümumitfaq nevropatoloqlar və psixiatrlar elmi cəmiyyətin rəyasət heyətinin üzvü seçilmiş, “Böyük Tibbi Sovet Ensiklopediyası”nın redaktorlarından biri, “Nevropatologiya və psixiatriya” jurnalının, ”Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası”nın redaksiya heyətlərinin, Azərbaycan elmlər akademiyasının terminoloji bölməsinin üzvü, Respublikanın Tibbi genetika cəmiyyətinin sədri olmuşdur. Əməkdar elm xadimi Z.M.Salayeva Ⅶ çağırış ( 1966-1970 ) keçmiş SSRİ Ali Sovetinin deputatı olmuşdur.Professor Z.M.Salayeva “Fədakar əməyə görə” medalı, “Səhiyyə əlaçısı” nişanı və Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin “Fəxri Fərman”ları ilə təltif olunmuşdur.

Tanınmış nevroloq Y.M. Yunusovun (1927-1983) elmi və pedaqoji fəaliyyətini qeyd etmək təqdirə layiqdir. O, kafedrada ordinatordan professoradək uzun yol keşmişdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, həmin illərdə dosentlər S.S.İmanova, E.A.Feyzullayev, Y.L.Qorbulev, F.M.Gözalova, Q.D.Məmmədov kafedrada elmi-pedaqoji işlər aparıblar. Onların tədqiqatları əsasən beyin qan dövranının pozulması, periferik sinir sisteminin xəstəliklərinin və klinik genetikanın müxtəlif aspektlərinə aid olub.

1991-ci ildən ATU-nun I nevrologiya və tibbi genetika kafedrasına əməkdar həkim, əməkdar elm xadimi, professor Ş.İ.Mahalov rəhbərlik edir.

Ş.İ.Mahalov 1987-ci ildə 2-ci  Moskva Dövlət Tibb İnstitutunda “Sinir və sinir-əzələ sistemlərinin irsi xəstəliklərinin fenotipik polimorfizmi və epidemiologiyası”  mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. Professor Ş.İ.Mahalovun elmi maraq dairəsi çoxşaxəlidir və onun fəaliyyətinin elmi istiqamətinin əsasını neyrogenetika, epilepsiya  və  baş beynin damar xəstəlikləri təşkil edir. Kafedrada beyin insultu,sinir sisteminin irsi-degenerativ xəstəlikləri,neyrotravma, neyroinfeksiya öyrənilmiş və dissertasiya işləri yerinə yetirilmişdir. Ş.İ.Mahalov Azərbaycanda  sinir və sinir-əzələ sistemlərinin irsi xəstəliklərinin klinikasını, epidemiologiyasını, genetikasını, biokimyasını və neyrofiziologiyasını öyrənmişdir. Onun elmi əsərlərində Hantinqton xəstəliyi, spinoserebellyar ataksiya və nevral amiotrofiyadan əziyyət çəkən unikal ailələr, sinir sisteminin irsi xəstəliklərinin  nadir formaları və variantları təsvir olunmuşdur.Professor Ş.Mahalov 10 mindən çox insan  haqqında məlumat toplamışdır. Həcminə və dərinliyinə görə professor Ş.İ.Mahalovun sinir sisteminin irsi xəstəliklərinin öyrənilməsi sahəsində apardığı tədqiqatların keçmiş SSRİ-də analoqu olmamaşdır. Mütəxəssislər etiraf edirlər ki, çox nadir hallarda dünyada bir tədqiqatçının əlində bu qədər tutarlı material olur. Onun tərəfindən Hantinqton xəstəliyində hiperkinetik pozulmalar ilə dofaminin konsentrasiyası arasında əks korrelyasiya aşkar edilmiş və bunun dofamin mübadiləsinin pozulması ilə əlaqəli olduğu güman edilən patogenetik mexanizmlər olması haqqında əsaslandırılmış hipotez irəli sürülmüşdür.

Professor Ş.İ.Mahalov ilk dəfə olaraq Hantinqton xoreyası və spino-cerebellyar ataksiyası olan xəstələrin qohumlarını müayinədən keçirərək sübut etmişdir ki, elektromioqrafiya və elektroneyromioqrafiyada alınan dəyişikliklər xəstəliyin kliniki təzahürlərinin üzə çıxmasını qabaqlayır.

Professor  Ş.İ.Mahalovun son 15 ildəki elmi axtarışları  epilepsiya sahəsinə yönəlmişdir. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq epilepsiyanın əsaslı epidemiologiyasıayrı-ayrı klinik formalarının xarakteristikası,qadınlarda epilepsiya, epilepsiyalı xəstələrin həyat tərzi və keyfiyyəti öyrənilmiş və onun  rəhbərliyi  ilə  dissertasiyalar  müdafiə olunmuşdur. Gənc nevroloq-epileptoloqların hazırlanması kafedranın əsas strategiyalarından biridir. Belə ki, epilepsiya təcrübəsinin artırılması məqsədilə onların Türkiyə, Serbiya, Xorvatiya, Norveç,Gürcüstan və s. ölkələrdə epilepsiyaya həs olunmuş beynəlxalq konfranslarda, elmi simpoziumlarda fəal iştirakına və epilepsiyada tətbiq olunan modern təcübənin ölkəyə gətirilməsinə nail olunmuşdur. Ugurlu addım kimi qeyd etmək yerinə düşər ki, 2001-ci ildə tanınmış avropa epileptoloqlarının da iştirak etdiyi III Qafqaz Yay Epilepsiya Məktəbi Azərbaycanda təşkil olunmuş, Bakıdan və Respublikanın müxtəlf bölgələrindən 100-ə yaxın nevroloq bu elmi-praktiki mübadilədən bəhrələnmişdir. Bununla  yanaşı  kafedrada  irsi sinir xəstəliklərinin (Hantinqton xəstəliyinin, spino-serebellyar ataksiyaların və Tomsen miotoniyasının) molekulyar-genetik aspektlərinin öyrənilməsi istiqamətində aparılan işlər uğurla davam edir.

Professor  Ş.İ.Mahalovun rəhbərliyi altında 1 doktorluq,12 namizədlik dissertasiyasıyerinə yetirilib  və6 tibb üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyasına rəhbərlik edir. Alim 160-dan çox çap olunmuş elmi əsərin, o cümlədən, ”Epilepsiya” monoqrafiyasının müəllifidir. O, Azərbaycan Nevroloqlar Assosiasiyasının və Epilepsiya ilə Beynəlxalq  Mübarizə Liqasının Azərbaycan Bölməsinin prezidentidir.

Azərbycan Tibb Universitetində 1969-cu ildə təşkil olunan uşaq nevrologiyası kursu1975-ci ildən II sinir xəstəlikləri kafedrası kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Kafedranın  və ümumiyyətlə  Respublikada uşaq nevroloji xidmətinin yaradıcısı, əməkdar elm xadimi  professor Törə Qədir qızı Qədirova olmuşdur. O, Leninqrad şəhərində 1959-cu ildə “Leykozlarda sinir sisteminin patologiyası” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Onun  tədqiqatları əsasən beyin-qan dövranının pozulması ilə əlaqədar  olan xəstəliklərin diaqnostika və müalicəsinə, neyrohematologiya və neyroinfeksiya problemlərinə həsr edilmişdir. Professor T.Q.Qədirova 150 elmi əsərin, bir çox monoqrafiyaların (“Leykozlar və  sinir  sistemi”, “Azərbaycan nevrologiyanın tarixi inkişaf mərhələləri”,“Azərbaycanda neyroinfeksi epidemiologiyası”, “Uşaqlarda beyin hipoksiyası”, “Hidrosefaliya və timomeqaliya”), “Sinir xəstəlikləri” və “Uşaq sinir xəstəlikləri” dərsliklərinin müəlifidir. Professor T.Q.Qədirovanın rəhbərliyi altında 17 namizədlik dissertasiyası müdafiə edilmişdir.

II Nevrologiya və  tibbi genetika kafedrasına 1992-ci ildən professor Zakir Məmməd oğlu Əliyev rəhbərlik etmişdır. Z.M.Əliyev 1987-ci ildə Moskvada “Uşaqlarda qapalı kəllə-beyin travması sindromlarının dinamikası” adlı doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

1990-2010-cu illərdə kafedranın əsas elmi-tədqiqat problemi “Perinatal patologiyanın müxtəlif aspektləri” olmuşdur. Həmin illərdə 3 dissertasiya müdafiə edilmişdir.Kafedranın fəaliyyət göstərdiyi illər ərzindənevrologiyanın müxtəlif aspektlərinə həsr olunmuş bir sıra tədris-metodik vəsaitlər və  590- dən artıq məqalə və tezislər çap olunmuşdur.

Ümmiyyətlə Azərbaycanda nevrologiyanın 70 il ərzində fəaliyyətini yekunlaşdıraraq, onun 3 vacib xüsusiyyatini qeyd etmək lazımdır-sosial istiqaməti, elmi tədqiqatların aktuallığı, elmi-pedaqoji kadrların və praktik həkim nevroloqların hazırlanması. Böyük sosial əhəmiyyət kəsb edən xəstəliklərə xüsusi diqqət yetirlimişdir (beynin damar xəstəlikləri, epilepsiya, neyroinfeksiyalar, sinir sisteminin irsi xəstəlikləri və s.). Bu illər ərzində nevrologiyanın müxtəlif məsələlərinədair çoxsaylı monoqrafiyalar, dərsliklər, toplular, doktorluq və namizədlik dissertasiyalar, həmçinin yüzlərlə elmi əsərlər nəşr olunmuşdur.

Copyright © 2013-2015. Azərbaycan Tibb Universiteti! Bütün hüquqlar qorunur.