(+99412) 597-38-98

Silabus_MPF 6 k._2021_Azərbaycan bölməsi.pdf

Sillabus_MPF 6 k._2021_en.pdf

Sillabus_MPF 6 k_2021_ru..pdf

Sillabus_İSF_ 6 k_2021_Rus bölməsi.pdf

Sillabus_İSF_6 k._2021_Azərbaycan.pdf

Sillabus_İSF_6 k_2021_en

Fİzioterapiya_az

MPF, HT_2021_az

Sillabus_ISF_2021_ru

Sillabus_MPF_2021_ru

Sillabus_SF_2021_ru

Sillabus_ƏF_2021_ru

Stomatologiya_az

Syllabus_Dental_27.09.2021

Syllabus_General-medicine_27.09.2021

Syllabus_Pharm._27.09.2021

İctimai səhiyyə_az

Əczaçılıq f._az

 

 

2020/2021-ci  tədris ilinin payız semestrində II kurs müalicə-profilaktika, hərbi-tibb, stomatologiya, ictimai səhiyyə və

III kurs əczaçılıq fakültələrinin  tələbələri  üçün  statik biokimyadan laboratoriya  məşğələlərinin təqvim-mövzu planı

Məşğələlərin mövzusu

Praktikum, 2010

1

2

3

Qrupla, daxili-nizam intizamla və təhlü­kəsiz­lik tex­ni­­kası qay­­­­daları ilə tanışlıq. Orqanizmin kimyəvi tərkibi haq­qında ümumi məlumat, aminturşuların struktur xüsusiy­yət­ləri – 2 s.

 

 8-13

Aminturşuların  quruluşu, təsnifatı, fiziki-kim­yə­vi xas­sələri.  Peptid rabitənin təbiəti – 2 s.

Lab. işi:Amintur­şu və zülallara aid rəng­­li re­­ak­siyala­rı.

16-25

Zülalların  quruluşu,  fiziki-kim­yə­vi xas­sələri – 2 s.

Lab. işi:Zülallara aid çökmə re­­ak­siyala­rı. Zü­lal­ların izoelek­trik nöq­­təsinin tə­yini.

8-13

13-17

Zülalların quruluşu. 

Yoxlama işi: Peptid rabitənin təbiəti – 2 s.

18-25

Sadə zü­lallar. Bioloji aktiv  peptidlər – 2 s.

Lab. işi:Biuret üsulu ilə qan serumunda ümumi züla­lın miqdarı təyini. Qan serumunda albuminlərin miq­darı təyini.

25-26

65-67

69-70

Mürəkkəb  zülallar, təsnifatı. Fosfo-, qliko-, lipo-, me­­tallopro­teinlər – 2 s.

Lab. işi:Fosfo-, qlikoproteinlərə aid re­­ak­si­yalar.

37-38

Xromoproteinlər: nümayəndələri – 2 s.

Lab. işi: Hemoqlobinə aid reaksiyalar.

39-40

Nukleoproteinlər. Nuklein turşularının  struktur xü­susiyyətləri – 2 s.

Lab. işi:  Nukleoproteinlərin  hidrolizi.

40-41

10 

Matris  bio­sin­­tezi – 2 s.

32-37

11

Situasiya məsələləri və testlərə əsasən mövzunun mə­nimsənilmə səviyyəsinin qiymətləndirilməsi – 2 s.

 

12 

Fermentlərin quruluşu və  xas­sə­­ləri   – 2 s.

Lab. işi:Fermentlərin termolabil­liyi, spe­sifik­liyi və fer­mentlərin aktivliyinə opti­mum pH-ın təsiri, hipo- və hipersekresiyası.

177-179

13 

Fer­ment­­lərin təsir mexanizmi.  Fer­ment­lərin aktivli­yi­nin təyin edilməsi  – 2 s.

179-184

14 

Ferment­lərin və koferment­lərin təsnifatı.  Qeyri-vita­min kofermentləri – 2 s.

 

15 

Ferment­lərin aktivator və in­hi­bitor­ları. Ferment­lərin fəallığının tənzimi – 2 s.

Lab. işi:Amilazanın fəallığına aktivator və in­hi­bitor­ların tə­si­ri.

184-187

16 

Enzim-vitaminlər, strukturları, biokimyəvi xüsusiy­yət­ləri və funksiyaları – 2 s.

Lab. işi:  B1, B2, PP, B6, C vitaminlərə  aid reaksi­ya­lar.

195-203

17 

Vitamin koferment­ləri, adları, reaksiyalarda iştirakı, mübadilədə rolu – 2 s.

 

18 

Situasiya məsələləri və testlərə əsasən  mövzunun mə­nimsənilmə səviyyəsinin qiymətləndirilməsi – 2 s.

 

19 

Hormonların biokimyəvi xarakteristikası, təs­ni­fatı, sin­tez və sekresiyasının  tənzimedilmə mexanizmləri, funksiyaları arasında qarşılıqlı əlaqələr – 2 s.

 

20 

Hor­mon­ların təsir me­xa­nizmi.  Hormonların hücey­rədaxili reseptorları – 2 s.

 

21 

Bəzi hormonların biokimyəvi xüsusiyyətləri; qurulu­şu, sekresiyası, bioloji təsiri, hipo- və hipersekresiyası – 2 s.

Lab. işi:Adrenalin, insulin və tiroksinə aid re­aksi­yalar.

207-225

22 

Steroid təbiətli hormonlar və yağda həll olan vita­minlər – 2 s.

 

23 

Situasiya məsələləri və testlərə əsasən  mövzunun mənimsənilmə səviyyəsinin qiymətləndirilməsi – 2 s.

 

24 

Karbohidratların  biokimyəvi xarakteristi­kası – 2 s.

Lab.  işi:Karbohidratlara aid reaksi­ya­lar.

128-131

25 

Lipidlərin  biokimyəvi xarakteristi­kası – 2 s.

Lab.  işi:Yağların emulsi­yalaş­dırıl­ması.  Öd turşula­rının təyini. Xolesterinə aid key­fiyyət reaksi­ya­ları.

78-83

26 

Yekun dərs.  Imtahana hazırlıq –2 s.

 

                                               Cəmi:  50  saat.

 

2019/2020-ci tədris ilinin payız semestrində II kurs müalicə-

profilaktika,  hərbi-tibb,  stomatologiya, ictimai səhiyyə 

III kurs əczaçılıq fakültələrinin tələbələri  üçün statik

biokimyadan  mühazirələrintəqvim-mövzu planı

Mühazirələrin  mövzusu

Saat

1

Biokimya fənni, məqsədi və vəzifələri, perspektivləri, qısa inki­şaf tarixi və tibbdə rolu. Hə­ya­­tın əsası olan zülalların fiziki-kim­yəvi xas­sələri, struktur xüsu­siy­­yətləri,

2

2

Zülalların müxtəlifliyi. Hemoqlobin, heterogenliyinin növləri, koo­perativlik effek­ti. İmmunqlobulinlər. Nuklein turşularının növ­­lərinin struktur xüsusiyyətləri. Matris biosintezi: replikasiya, trans­krip­siya.

2

3

Zülalların biosintezi, mərhələləri, tənzimi, zülalların foldinqi. Şape­ronların iştirakı. Ferrmentlərin bio­kim­yəvi xüsusiyyətləri: kim­yəvi təbiəti, xassələri, təsir mexanizmi, tənzim­edil­mə yolları.

2

4

Ferment və kofermentlərin təsnifatı. Suda həll olan vitaminlərin  struktur biokimyəvi xüsusiyyətləri. Tibbdə fermentlərin və onların inhibitorlarının istifadəsi. Tibbi enzi­molo­gi­ya.

2

5

Hormonların biokimyəvi xüsusiyyətləri: ümumi anlayış, sin­tezinin, sekresiyasının və hormonal siqnalın ötürülmə mexa­nizm­l­əri. Bəzi hor­monların metabolizmi, hiper- və hiposekresi­yası zamanı metabolizm  dəyişiklikləri.

2

                                       Cəmi: 10 saat

 

STATIK BIOKIMYADAN KOLLOKVIUM SUALLARI

Aminturşuların,  zülalların və nuklein turşularının

biokimyəvi xarakteristikası. Matris biosintezi

  1. Aminturşuların müxtəlif prinsiplərə əsaslanan təsnifatı (radikalın xa­rak­te­rinə görə, yan zəncirində ion yükünə görə, amin- və karboksil qrup­­larının sayına görə, bioloji roluna görə, radikalın polyarlığına görə).
  2. Proteinogen və qeyri-proteinogen aminturşuların quruluşu (misal gös­tərmək), onların ümumi xa­rak­teristikası və metabolizmdə rolu.
  3. Aminturşuların fiziki-kimyəvi xarakteristikası: stereoizomerliyi, op­tik fəal­lığı, həllolma və disso­sia­siyaetmə qabiliyyəti, mühitin pH-dan asılı olaraq aminturşuların yükünün dəyişilməsi, aminturşuların titrləmə əy­riləri və izo­elek­trik nöq­təsi, onların orqanizm üçün əhə­miyyəti.
  4. Zülalların kimyəvi tərkibi, orqanizmdə yayılması, funksiyalarına gö­rə nü­ma­yəndələri. zülalların tədqiq metodları: bioloji mate­rial­lardan alın­ma­­sı (homogenizasiya, eks­trak­siya, frak­siya­laşdırılma), duzlaş­dır­ma və bu prosesin məh­lulun ion qüv­vəsindən asılılığı. Hofmeys­ter sırası. Xro­ma­toqrafiya və elektroforez, növ­ləri və metodun  prin­sipi.
  5. Zülalların fiziki-kimyəvi xassələri: formaları, həll­olma qabiliyyəti, optik xassə­ləri, amfo­ter­liyi, izoelektrik nöqtəsi. De­na­turasiya, dena­tu­rasiya­edi­ci amillərin təsir xü­susiyyətləri. Çökdürülmə və bu reak­siyaları törə­dən amillər, bu reaksiyaların təyininin praktikada tətbiqi və  zülalların xas­sə­lərinin öyrənilməsində əhəmiyyəti.
  6. Zülalların təsnifatının növləri.  Fibrilyar zülalların struktur xü­su­­siy­yət­lə­ri və funk­siyaları. Kol­lagen – amin­turşu tər­kibi, kolla­genin pro­to­meri olan tro­po­kol­lagenin quruluşu, molekulunun möhkəmliyini təmin edən ra­bi­tələr. Keratin – yayılması, a- və b-keratin­lər, on­la­rın aminturşu tər­kibi.
  7. Zülalların birincili quruluşu, rabitə növləri. Zülal molekulunda amin­tur­şula­rının tərkibinin tətbiqi üçün istifadə edilən üsullar: hid­roliz (növ­lə­ri, qü­surları); zəncirdə N- və C-terminal aminturşuların və di­sul­fid rabitə­lərinin təyini; zülallara və aminturşulara aid universal və spesifik rəngli reaksiyalar, onların prinsipi, əhəmiyyəti.
  8. Zülalların fəza konfiqurasiyası: ikincili, üçüncülü və dördüncülü qu­ru­­luş­ları əmələ gətirən rabitələrn növləri. Zülalların domen quru­luş­ları. Zülal molekullarının foldinqi.  Şaperonlar  haqqında anlayış.
  9. Təbii peptidlər – mənşəyinə və təsir spesifikliyinə görə növləri, nü­ma­yəndələri; angio­tenzin və ki­ninlərin mənbəyi, əmələ  gəlməsinin sxemi və iş­ti­rak edən fermentləri, əhə­miyyəti; qlutation, karno­zin, an­serin – quru­luş­ları, yayılması, əhəmiyyəti.
  10. Sadə zülallar – təsnifatının prinsipi. Albuminlər və qlobulinlər,  pro­­la­min­lər və qlüte­lin­lər, protaminlər və histonlar.  İnsan orqa­niz­min­də qanın zülal fraksiyalarının dəyişilməsi (proteinoqramma).
  11. Metallı proteinlər, nümayəndələri, zülali hissə ilə metalın arasında ra­bitə növü, yayılması, əhəmiyyəti. Metalloidli proteinlər. 
  12. Fosfoproteinlər: nümayəndələri, yayılması, prostetik qrupun zülali hissə ilə rabitə növü. Fosforlaşma və defosforlaşma proseslərinin əhəmiyyəti.
  13. Qlikoproteinlər və proteoqlikanlar: nümayəndələri, bioloji rolu, yayıl­ması, karbohidrat kompo­nen­tinin tərkibi və sayı (misallar), sial turşula­rının va­cib­liyi. Karbohidrat komponentini zülali hissə ilə birləşdirən ra­­bitə növ­lə­ri. Sial turşularının Hess üsulu ilə təyininin diaqnostik əhə­miy­yəti.
  14. Lipoproteinlər və proteolipidlər: fiziki-kimyəvi xassələri, yayılması, or­qanizmdə lokalizasiyası, zü­lal-lipid arasında rabitə növləri, apoli­popro­teinlərin növləri. Qan plazmasında lipoproteinlərin fraksiya­ları, onların struktur xüsusiyyətləri, funksiyaları.
  15. Xromoproteinlər: təsnifatı, nümayəndələri. Flavoproteinlər, hempro­tein­lər: yayıl­ma­sı, mübadilədə rolu. Hemin quruluşu.
  16. Hemo­qlo­binin struktur  xüsusiyyətləri: heterogenliyi,  koo­­perativlik effek­ti, Bor effekti, allosterik tənzim­edicilər.  Bioloji obyektlərdə cüzi miqdar­da qanı aşkar etmək üçün sınaqlar.
  17. Hemoqlobinin formaları: oksihemoqlobin, karbhemo­qlobin, methe­mo­­qlo­bin, karboksihemoqlobin – onların struktur və funksional xü­susiy­yət­ləri. He­moqlobinozlar və hemoqlobinopatiyalar.
  18. Mioqlobin və hemproteinlərin digər nümayəndələri (katalaza, per­ok­si­daza, sitoxromlar), onların struktur və funksional xüsusiyyətləri.
  19. Nuklein turşularının ümumi xarakteristikası: purin və pirimidin əsas­ları – laktam və laktim formaları, minor formaları və nuklein turş­larının tər­ki­­binə da­xil ol­mayan azot əsasları. Nukleozidlərin və nuk­leo­tidlərin qu­ruluşları, sin- və anti­konfiqurasiyası.
  20. DNT-nin birincili, ikincili və üçüncülü quruluşları. Çarqaff qayda­la­rı. Nukleo­somların və xromatinin əmələ gəlməsi.
  21. RNT-nin müxtəlif növlərinin strukturunun əsas xüsusiyyətləri. RNT-nin ikincili və üçüncülü quruluş­larının for­ma­laşması.
  22. Zülalların biosintezində transkripsiyanın rolu. Aminturşuların kodonu.
  23. Aminturşuların rekoqnisiyası.Translyasiya, mərhələləri.
  24. Zülalların biosintezinin tənzimi, induktorların və inhibitorların zülal biosintezinə təsiri.
  25. Zülalların posttranslyasion modifikasiyası.

 

Fermentlərin və suda həlli olan vitaminlərin  

biokimyəvi xarakteristikası

  1. Zülal təbiətli bioloji katalizatorlar – fermentlər: onların qeyri-üzvi ka­taliza­torlardan fərqləri, kim­yə­vi təbiəti. Ribozimlər. Sadə və mü­rəkkəb fer­ment­­lər.
  2. Fermentlərin əsas xassələri: spesifikliyinin növləri, termo­la­billiyi, mü­­hitin pH-nın fermentlərin aktiv­liyinə təsiri.
  3. Fermentlərin təsir mexanizmi:  aktiv mərkəzi haqqında anlayış, ak­tiv­­ləş­mə enerjisi, Mixaelis-Menten nə­zə­riyyəsi, Koşlend nəzəriy­yəsi - "in­duk­­siya edilən uyğunlaşma", orien­ta­si­ya, deformasiya ef­fekt­ləri. Turşu-qələvi, elektrofil, nuk­leofil, kovalent ka­taliz.
  4. Reaksiyanın sürətinin substra­tın və fermentin qatılığından asılılığı. Mi­­xae­lis əmsalının - fermentlə substratın bir-birinə uyğunluğunun iza­hatı.
  5. Kofermentlərin təsnifatı. Tərkibində vitamin olan və olmayan kofer­mentlər: nukleotid kofermentləri, me­tallı porfirinlər, metal­lı fer­ment­lərin qrupları, monosaxaridlərin fosforlu efir­ləri, qlutation, onların boloji rolu.
  6. Enzim-vitaminlərin biokimyəvi xarakteristikası: no­men­­klaturası (fi­zio­loji təsirinə görə adı, latın qrafikası ilə işarələnməsi, kimyəvi adı), təs­nifatı (fi­ziki-kimyəvi xassələrinə, bioloji təsirinə görə), vita­merlər, provi­tamin­lər, antivitaminlər, vita­min balansının pozulma­ları.
  7. Bvitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri, metabolizm; kofer­ment­ləri - qu­ruluş xüsusiyyətləri (kokar­bok­silaza), maddələr mübadilə­sində rolu, avitaminozu, təbii mənbələri.
  8. Bvitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri, metabolizmi, kofer­ment­ for­ma­ları – FMN və FAD, onların sintezi, strukturu, bio­kimyəvi funk­­siyaları, avi­ta­mi­nozu, təbii mənbələri.
  9. Bvitamini (pantoten turşusu): adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri, meta­bo­­lizmi, kofermentləri, bio­kim­yəvi funksiyaları, çatışmazlığı, təbii mən­bələri.

10. PP vitamini (nikotin turşusu): adları, quru­lu­şu, metabolizmi, ko­fer­ment­ləri – NAD+ və NADF+, onların biosintezi, strukturu, bio­­kim­yəvi funk­si­­yala­rı,çatışmazlığı, təbii mənbələri.

11. B6 vitamini: adları, vitamerləri, quru­lu­şu, metaboliz­mi, koferment­ləri – PALF və PAMF, onların strukturu, bio­­kim­­yəvi funk­si­ya­ları, avi­ta­mi­nozu, təbii mənbələri.

12. Fol turşusu: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri,  metaboliz­mi, kofer­ment­ləri, bio­­kim­yəvi funksiyaları, çatış­maz­lığı, təbii mənbələri.

13. B12 vitamini: adları, kimyəvi təbiəti, meta­bo­lizmi, ko­fermentləri, bio­­kim­­yəvi funk­si­ya­ları, çatışmazlığı, səbəbləri və əlamətləri, təbii mən­bələri.

14. H vitamini (biotin): adları, quruluşu, metabolizmi, biokim­yəvi funk­­si­ya­ları, çatışmazlığı, avidin, təbii mənbələri.

15. C vitamini (askorbin turşusu): adları, quruluşu, me­ta­bo­lizmi, bio­kim­­­yəvi funk­­si­ya­ları, avita­mi­nozu, təbii mənbə­ləri.

16. Vitaminəbənzər maddələr: P, B15, U və F vitaminləri, karnitin: adları, kim­yəvi təbiəti, metabolizmi, bio­kim­­yəvi funksi­ya­ları, avita­mi­nozu,  təbii mənbələri.

17. Inozit, lipoy, orot və paraaminbenzoy turşuları, xo­lin, ubixinon: adları, quruluşları, meta­bolizmi, bio­kim­­yəvi funksiyaları,  təbiətdə ya­yıl­ması.

18. Vitaminoterapiyanın növləri və onların müxtəlif xəstəliklərdə müa­licəvi əhəmiyyəti. Vitaminlərin, kofermentlərin və antivitaminlərin tibbdə dər­man maddələri kimi istifadəsi.

19. Poliferment sistemləri: onların mütəşəkkilliyinin 3 tipi (misal gös­tər­­mək). Fermentlərin hü­cey­rə or­qa­noidlər, orqan və toxumalarda lo­ka­li­zasiyası. İzofer­mentlər və enzimdiaqnostikada  əhəmiyyəti.

20. Fermentlərin aktivatorları. Aktiv mərkəzə təsir edən aktivatorlar - ko­­­fak­tor­lar, sub­strat­lar, metal ionları. Aktiv mərkəzdən kənar hissə­lərə  təsir edən  akti­vatorlar. Qeyri-aktiv profer­mentlərin hissəvi pro­teo­liz yo­lu ilə, sulf­­hidril qrupların mühafizə etmək yo­lu ilə, qeyri-ak­tiv fer­ment kom­pleks­lərinin dissosiasiya yolu ilə fermentlərin aktiv­ləşməsi.

21. Fermentlərin inhibisiyasının 2 əsas tipləri (dönər və dönməz). İnhibi­tor­-

ların növləri: rəqabət aparan, rə­qabət aparmayan və rəqibsiz (mi­sal gös­tərmək), orqanizmə təsiri. Reaktivatorlar (misal göstərmək).

22. Fermentlərin  hüceyrədaxili tənziminin təsir yolları: miq­da­rının də­yiş­­məsi (induksiya və repressiya), kom­part­men­­tasiya, "məkik mexa­nizm­lər",  əks-əlaqə prin­­si­pi (retro-inhi­bi­siya), pro­fer­ment­lərin fəal fer­ment­lərə çevril­məsi, fer­ment­lə­rin kimyəvi modifi­kasiyası, allo­ste­rik tənzim.

23. Fermentlərin nomenklaturası və təsnifatı. Fermentlərin əsas 6 sinifi, ya­rım­sinif­ləri və şifri.

24. Fermentlərin tibbdə istifadə yolları: “immobilizasiya  edilmiş fer­ment­lər”, enzi­mopa­to­lo­giya, enzi­mote­ra­piya və enzim­diaqnos­tika.

 

Hormonların və yağda həll olan vitaminlərin

 struktur biokimyəvi xüsusiyyətləri

  1. Hormonların xarakteristikası: ümumi anlayış, nomen­klaturası, təs­ni­fatına görə növləri.
  2. Hormonların sintezinin və sekresiyasının tənzimedilmə me­xa­nizm­­ləri: əks-əlaqə prinsipi, sinergizm, antaqo­nizm, permissiv təsirlər.
  3. Hormonal siqnalın zülal-reseptor vasitəsilə ötürülməsi. Resep­tor­ların lo­ka­li­zasiyasına görə hormonların növləri. G-zülallar və  ikin­­cili vasi­təçi­lər haqqında anlayış. Adenilattsiklaza, qua­ni­lat­tsikla­za, kalsi­um-polifos­fo­inozit sistemi va­­si­təsilə hormonların təsir mexanizmi.
  4. Hüceyrə daxilinə keçən hormonlar. Hüceyrədaxili və nüvədaxili re­sep­torlar. Hormonların transkripsiya prosesinin tənzimində rolu.
  5. Hormonların sintezi, sekresiyası, sirkulyasiyası, meta­bolizmi və eks­kre­siyası.
  6. Hipotalamusun hormonları: somatoli­be­rin­, kortikoli­berin, tiro­liberin, pro­laktoliberin, qonadoliberin, me­­lanoliberin, melanosta­tin, somato­statin və prolaktostatin; on­ların kimyəvi təbiəti, təsiri və pozulma­ları.
  7. Adenohipofizin hormonları: soma­to­trop, pro­laktin, onların kim­yə­vi tə­biəti, təsiri. Hipofizin endokrin fəa­­liyyə­tinin pozul­maları ilə əla­qə­dar olan xəs­tə­liklər: pan­hipo­pituitarizm, so­ma­totrop hor­mon­larının hiper­- və hiposekre­siyası.
  8. Hipofizin tirotrop, qonadotrop hormonları. POMK törəmələri: ad­re­­nokortikotrop, me­lano­sit­stimul­yasiya­edici, lipotrop hormonları: on­ların kim­yəvi təbiəti, biokimyəvi təsiri, hiper­- və hiposekre­si­yası.
  9. Neyrohipofizin hormonları: oksitosin və vazopressin, onların kim­­­yə­vi tə­biəti, bio­loji təsiri. Vazopressin və oksi­tosin hormon­la­rının sek­re­siya­sının  pozulmaları.

10. Epifizin hormonları: melatonin, se­rotonin və adre­noqlomeru­lotro­pin, on­ların qu­ruluşu, bioloji  təsiri və pozulmaları ilə əlaqəli xəs­tə­liklər. Ti­mus­da sintez edilən bioloji aktiv maddələr.

11. Tireoid hormonları: onların quruluşu, yodun daxil olması, bioloji tə­­si­ri, me­tabolizmi. Tiroid hormon­la­rının sekresiya­sının po­zul­ma­ları.

12. Kalsium mübadiləsində iştirak edən hormonlar: parathor­mon,  kal­­­si­tonin, kalsitriol, onların kim­yə­vi təbiəti, bioloji təsiri, sek­resi­yasının pato­lo­giyası (fibroz osteoxon­dro­distrofiya, tetaniya, spazmofiliya).

13. Mədəaltı vəzi hormonları – insulin – kim­yə­vi tə­biə­­ti, sekre­si­ya­sının tən­­­­zimi, karbohidrat, zülal, lipid mübadiləsinə bioloji təsiri. Insuli­nin sek­resiyasının pozul­ma­ları, şəkərli dia­betin səbəbləri və baş verən  bio­­kimyəvi dəyişik­lik­ləri.

14. Qlükaqon, somatostatin və pankreatik peptid, kimyəvi təbiəti, bio­loji tə­siri.

15. Böyrəküstü vəzinin beyin maddəsinin hormonları – kate­xolamin­lər: do­fa­min, adrenalin, noradrenalin və izo­propil­adrenalin, onla­rın qu­ru­­luşu. Adre­nalinin sintezi, reseptorları vasitəsilə bioloji təsiri. Ka­te­xo­­la­min­lərin ka­ta­boliz­mi­nin əsas yolları.

16. Böyrəküstü vəzinin qabıq maddəsinin hormonları: onların qrup­ları. Qlüko­kortikoidlər: nümayəndələri, quruluşu, sekresiyasının tən­zimi və bioloji rolu. Hiper­- və hiposekresiyası ilə əlaqədar xəs­­tə­likləri (İt­sen­ko-Ku­şinq xəstəliyi, Kuşinq sin­dro­mu, steroid  diabeti, Addison xəstəliyi və Addison sindromu).

17. Mineralokortiko­id­lər: nümayəndələrinin quruluşu, sekresiyasının tən­­zimi, bioloji təs­i­ri, ka­tabolizmi. Funksiyasının pozulması ilə əla­qə­dar olan xəstə­lik­lər: al­dosteronizm (Konn sindromu). Adre­no­ge­ni­tal sin­drom.

18. Kişi cinsiyyət hormonları: on­ların quruluşu və bioloji təsiri. En­do­­krin funk­siyasının pozulmaları.

19. Qadın cinsiyyət hormonları: on­ların quruluşu, bioloji rolu, funk­si­ya­­sı­­nın po­zul­ma­ları. Ciftin endokrin funksiyası (xorioqona­do­tro­pin, xo­­rio­mam­mo­tropin).

20. Həzm sisteminin hormonları; onların kimyəvi təbiəti. Ey­koza­no­id­­lər, onla­rın kim­yəvi təbiəti, bio­loji təsi­ri­. Sitokinlər. Qanın ki­nin sis­temi.

21. A vitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri, vitamerləri, pro­vi­ta­min­ləri, biokimyəvi funk­siyaları, hipo- və hipervi­taminozu, təbii mən­bələri.

22. D vitamini: adları, quru­lu­ş  xüsusiyyətləri, metabo­liz­mi, hidroksil­ləş­miş aktiv formaların əmələ gəlməsi və  biokimyəvi funksi­ya­ları, avi­­ta­mi­no­zu, hipervitaminozu,  təbii mənbələri.

23. E vitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləti, vitamerləri, metabo­liz­mi, an­tioksidant  təsiri, avitaminozu,  təbii mənbələri.

24. K vitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri, vitamerləri, me­tabo­liz­mi, bio­kim­yəvi funk­si­ya­ları, balansının pozulması,  təbii mənbələri.

 

LABORATORİYA  MƏŞQƏLƏLƏRİNƏ

HAZIRLAŞMAQ ÜÇÜN  SUALLAR

 

II MƏŞQƏLƏ

Aminturşuların  quruluşu, təsnifatı, fiziki-kim­yə­vi

xas­sələri.  Peptid rabitənin təbiəti

  1. Orqanizmin  kimyəvi tərkibi haqqında ümumi anlayış. Suyun insan organizmində rolu.
  2. Zülalların ümumi xarakteristikası: tərkibi, struktur vahidləri, mole­kul kütləsi. Biuret reaksiyasının  prinsipi və əhəmiyyəti.
  3. Aminturşuların müxtəlif  prinsiplərə əsaslanmış təsnifatı.
  4. Proteinogen aminturşuların  ümumi xarakteristikası. Ninhidrin reak­si­yası (lab.işi).
  5. Aminturşuların fiziki-kim­yə­vi xas­sələri. Titrləmə qrafiklər.
  6. Qeyri-proteinogen aminturşular.
  7. Aromatik halqası olan aminturşuların xarakteristikası və onlara aid Mul­der, Mil­lon, Adam­keviç və Şults-Raspayl reaksiyala­rının prin­si­pi.
  8. Zülalların birincili strukturu: onun əmələ gəlməsində iştirak edən ra­bitə növ­­ləri (pep­tid və disulfid). Pentapeptidin quruluşu. Biuret və Fol re­aksiyaları (lab. işi).

 

III MƏŞQƏLƏ

Zülalların  quruluşu,  fiziki-kim­yə­vi xas­sələri

  1. Zülalların funksiyaları. Zülalların hidrolizi, onun növləri.
  2. Zülal molekullarının  formaları. Zülalların  molekul kütləsinin təyini üsulları.
  3. Zülalların həllolma qabiliyyəti. Zülalların duzlaşdırılması.  Zülalların neytral duzlarla çökdürülməsi  (lab.işi).
  4. Zülalların optik xassələri və amfoterliyi. Zülalların izoelektrik nöq­tə­si  və onun təyini (lab. işi).
  5. Zülalların denaturasiyası və renaturasiyası. Zülalların ağır metal duz­­ları  və üzvi həlledicilərlə çökdü­rül­məsi (lab.işi).
  6. Zülalların çökdürmə reaksiyaları: qızdırmaqla, üzvi və qey­ri-üzvi tur­­şu­lar­la çökdü­rülməsi (lab. işi).
  7. Xromatoqrafiya üsulu, növləri.

 

IV  MƏŞQƏLƏ

Zülalların quruluşu

  1. Zülal molekulunda  aminturşular arasındakı rabitələrin növləri.
  2. Zülal molekulunda  aminturşuların ardıcıllığının təyini üsulları.
  3. N-terminal aminturşuların təyini üsulları.
  4. C-terminal aminturşuların təyini üsulları.
  5. Zülalların ikincili  struktur növləri.
  6. Zülalların üçüncülü  strukturu. Zülalların foldinqi. “Şape­ron­lar”.
  7. Zülalların dördüncülü strukturu. Domenlər.

 

V  MƏŞQƏLƏ

Sadə zülallar. Bioloji aktiv peptidlər

  1. Sadə zülallar, onların təsnifatı. Albuminlərin və qlo­bulin­lərin xarak­te­ristikası. Biuret üsulu ilə qan serumunda ümumi zülalın miqdarı təyini. Qan serumunda albuminlərin miqdarı təyini. (lab. işi).
  2. Norma və patologiyа zamanı insan orqanizmində zülal fraksiyalarının dəyişilməsi (proteinoqramma).
  3. Protamin və histonların xarakteristikası.
  4. Prolamin və qlütelinlər, yayılması, əhəmiyyəti.
  5. Bəzi fibrillyar zülalların quruluşunun struktur xüsusiyyətləri (kolla­gen, keratin).
  6. Təbii peptidlər və onların təsnifatı, quruluşu, əsas nümayən­dələri. Orqanizmdə rolu.  Tibbdə tətbiqi.

 

VI  MƏŞQƏLƏ

Mürəkkəb  zülallartəsnifatı.Fosfo-, qliko-, lipo-,

metallopro­teinlər

  1. Mürəkkəb zülalların təsnifat prinsipləri.
  2. Metallı proteinlər.
  3. Fosfoproteinlər – kimyəvi quruluşu, əsas nümayəndələri. Süd­dən ka­zei­nogenin alınması (lab. işi).
  4. Qlikoproteinlər – zülal və karbohidrat arasında  rabitə növləri. Kar­bo­­­hid­rat komponentinin quruluşu və onla­rın zü­­la­­lın funksiyasının həyata keçirilmə­sində əhəmiy­yəti.
  5. Qlikoproteinlərin bioloji rolu. Ağız suyundan mutsinin alın­ma­sı və kar­­bo­hidrat kompo­nentlərinin aş­kar edilməsi üçün rəngli reaksiya­ (lab. işi).
  6. Lipoproteinlərin struktur xüsusiyyətləri, bioloji ro­lu. Qan plaz­masının  lipoproteinlərinin fraksiyaları.

 

VII MƏŞQƏLƏ

Xromoproteinlər: nümayəndələri

  1. Xromoproteinlər, növləri və həyat fəaliyyəti proseslərində on­la­rın ro­lu (hem­­pro­­­­teinlər, flavoproteinlər). Hemin quruluşu. Hemin kris­tallarının  alınması (lab.işi).
  2. Hemoqlobin, struktur xüsusiyyətləri, hetero­genliyi və onun tipləri, ko­o­pe­rativlik effekti.
  3. Müxtəlif kimyəvi amillərin hemoqlobinin funk­­siya­sına tə­siri: Bor effekti.
  4. Hemoqlobinin fizioloji və patoloji növləri. Hemo­qlo­binə aid re­ak­­si­ya­lar: benzidin və qvoyakol sınaqları (lab. işi).
  5. Hemoqlobinini bioloji funksiyaları.
  6. Hemproteinlərin başqa nümayəndələri.
  7. Mioqlobin, struktur xüsusiyyətləri və hemoqlobindən fərqli cəhət­lə­ri.  Hem molekulunda  olan dəmirin təyini (lab. işi).

 

VIII MƏŞQƏLƏ

Nukleoproteinlər. Nuklein turşularının 

struktur xüsusiyyətləri

  1. Nukleoproteinlər: növləri, tərkibi, funksiyaları.
  2. Maya hüceyrələrindən nukleoproteinlərin alınması və hidrolizi. Zü­lal, kar­­bohidrat kom­ponentlərinin və fosfat turşusu­nun spesifik re­aksi­ya­lar va­si­təsilə  aşkar olunması (lab. işi).
  3. Nuklein turşularının kimyəvi tərkibi: purin və pirimidin əsasla­rı­nın əsas növləri və törəmələri. Laktam və laktim formaları haqqında  an­layış.
  4. DNT nukleotidlərinin  kimyəvi quruluşu.  DNT-nin birincili quru­l­şu. Restriktaza  fermentləri haqqında anlayış.
  5. DNT-nin 2,3-lü quruluşları. Komplementarlıq prinsipi. Çarqaff qay­­da­ları.
  6. RNT – növləri, struktur xüsusiyyətləri. Zülalların sintezində onla­rın ro­lu.

 

IX MƏŞQƏLƏ

Matris  biosintezi

  1. Zülal biosintezinin  transkripsiya  mərhələsi.
  2. Zülal biosintezinin  mərhələləri. Aminturşuların kodonları.
  3. Aminturşuların rekoqnisiya  mərhələsi.
  4. Zülalların  translyasiya  mərhələsi.
  5. Posttranslyasion  prosessinq.
  6. Zülalların  biosintezinin tənzimi,  aktivatorların və inhibitorla­rın bi­­sin­­tezə təsiri.

 

XI MƏŞQƏLƏ

Fermentlərin quruluşu, xassələri

  1. Fermentlər haqqında  anlayış: qeyri-üzvi kata­lizatorlarla oxşar­lıq və fərq­ləri, kimyəvi təbiəti.
  2. Sadə və mü­rəkkəb fermentlərin tərkib his­səsi.
  3. Fermentlərin xassələri: termolabillik - fermentlərin aktiv­li­yi­nin tem­pe­­ra­tur­­­­­­dan asılı­lığı. Ağız suyu ami­la­za­sının optimum tempera­tu­runun tə­yi­ni (lab. işi).
  4. Fermentlərin aktivliyinin mühitin pH-dan asılılığı. Ağız suyu amila­za­sının optimal pH-nın təyini (lab. işi.).
  5. Fermentlərin spesifikliyi və onun növləri.
  6. Ağız suyu amila­zası­nın spesifikliyinin təyini (lab. işi). Saxa­ra­zanın spe­sifikliyinin təyi­ni (lab. işi).
  7. Fermentativ reaksiyaların sürətinin substratın və fermentin qa­tı­lığından  asılılığı.

 

XII MƏŞQƏLƏ

Fer­ment­­lərin təsir mexanizmi.  Fer­ment­lərin

aktivliyinin təyin edilməsi

  1. Fermentlərin təsir mexanizmi: fərziyyələr. Aktiv mərkəz. Aktivləşmə enerjisi.
  2. Fermentlərin təsir mexanizmi.
  3. Fermentlərin təsir mexanizminin molekulyar əsasları.  “Orien­ta­siya”, deformasiya effektləri. Turşu-qələvi və kovalent  ka­taliz.
  4. Fermentlərin aktivliyinin təyin edilməsi.
  5. Fermentlərin müxtəlif molekulyar formaları və izofermentlər.
  6. Profermentlər (zimogenlər).

XIII MƏŞQƏLƏ

Fermentlərin və kofermentlərin təsnifatı.

Qeyri-vitamin kofermentləri

  1. Fermentlərin təsnifatı, nomenklaturası və şifri.
  2. Mürəkkəb fermentlərin kofaktorları, onların növləri: koferment və prostetik qruplar, təsnifat  növləri.
  3. Vitamin olmayan kofermentlər: hem, qlutation.
  4. Nukleotid kofer­ment­­lər, monosaxaridlərin  fosfoefirləri.
  5. Metal ionları olan prostetik qrupları. Metallı fermentlər.
  6. Poliferment  sistemləri.

 

XIV ŞQƏLƏ

Ferment­lərin aktivator və in­hi­bitor­ları.

Ferment­lərinfəallığının tənzimi

  1. Fermentlərin aktivatorları və onların qruplara bölünməsi. Ami­la­za­nın fəallığına  aktivator və inhi­bitorların təsiri (lab. işi).
  2. Fermentlərin inhibitorları, növləri. Geriyə dönməyən inhi­bi­tor­ları (mi­sal göstərmək).
  3. Geriyə dönən inhi­bi­torları, növ­­ləri (misal gös­tər­mək). Xolin­es­teraza fermentinin prozerinlə inaktivləşməsi (lab. işi).
  4. Fermentlərin hüceyrədaxili təsirinin tənzimi: əks-əlaqə prin­­sipi,  pro­ferment­lərin (zimogenlər) aktivləşməsi.
  5. Fermentlərin fəallığını tənzimi: kimyəvi modifikasiyası, allo­ste­rik tən­zim.
  6. Fermentlərin fəallığının tənzimi: miqdarının də­yiş­mə­si (in­duk­siya və rep­ressiya).
  7. Tibbi enzimologiya, əsas istiqamətləri. enzimopatologiya.
  8. Enzimodiaqnostika, yolları. Enzimoterapiya.

 

XV MƏŞQƏLƏ

Enzim-vitaminlər, strukturları, biokimyəvi

xüsusiyyətləri  və funksiyaları

  1. Vitaminlər haqqında ümumi məlumat, vitamin  balansının po­zul­maları. Provitaminlər, antivitaminlər.
  2. B1 və B2 vitaminləri, struktur-biokimyəvi xüsusiyyətləri, avi­ta­minozu və funksiyaları.
  3. B5 və B6 vitaminləri, struktur-biokimyəvi xüsusiyyətləri avita­minozu və funksiyaları.
  4. B9 və B12 vitaminləri, struktur-biokimyəvi xüsusiyyətləri, avi­ta­minozu və funksiyaları. 
  5. C vitamini, struktur-biokimyəvi xüsusiyyətləri, avitaminozu və funksiyaları.
  6. C vitamininin itburnu ekstraktında miqdari təyini, keyfiyyət re­aksi­­ya­la­rı (lab. işi).
  7. B qrupu  vitaminlərinə  aid keyfiyyət reaksiyaları (B1, B2, B5, B6) (lab.işi).

 

XVI MƏŞQƏLƏ

Vitamin koferment­ləri, adları, reaksiyalarda

iştirakı, mübadilədə rolu

  1. Tiamin – kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda iştirakı.
  2. Flavin kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda iştirakı.
  3. Pantoten turşusunun kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda iştirakı.
  4. Nikotin turşusunun kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda isti­rakı.
  5. Piridoksin vitamini kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda isti­rakı.
  6. Folasin kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda iştirakı.
  7. Biotinin kofermentləri, quruluşu, reaksiyalarda iştirakı.
  8. Askorbin turşusunun reaksiyalarda  iştirakı.

 

XVIII  MƏŞQƏLƏ

Hormonların biokimyəvi xarakteristikası, təs­ni­fatı,

sintez və sekresiyasının  tənzimedilmə mexanizmləri, funksiyaları arasında qarşılıqlı əlaqələr

  1. Endokrin sistem haqqında ümumi məlumat. Hormonların təsi­rinin spesifik xüsusiyyətləri.
  2. Hormonların müxtəlif prinsiplərə görə  təsnifatları.
  3. Hormonların sintezinin və sekresiyasının tənzimedilmə mexa­nizm­ləri.
  4. Endokrin vəzilərin funksiyaları arasında qarşılıqlı əlaqələr.
  5. Hormonal təsirin biokimyəvi mexanizmləri.
  6. Hormonların  reseptorları arasında qarşılıqlı əlaqələr və onların bir-birinə təsiri, quruluşu,  lokalizasiyasına görə  hormonların növləri.

XIX MƏŞQƏLƏ

Hor­mon­ların təsir me­xa­nizmi. 

Hormonların hüceyrədaxili reseptorları 

  1. Hormonların təsir mexanizmi –  adenilattsiklaza sistemi.
  2. Quanilattsiklaza  sistemi.
  3. Kalsium-polifosfoinozitol.
  4. Reseptorları hüceyrədə olan hormonların  təsir mexanizmi.
  5. Neyrohipofizin hormonları və funksiyalarının pozulmaları.
  6. Epifizin endokrin funksiyası.
  7. Hormonların təbabətdə tətbiqi.

 

XX  MƏŞQƏLƏ

Bəzi hormonların biokimyəvi xüsusiyyətləri; quruluşu, sekresiyası, bioloji təsiri, hipo- və hipersekresiyası

  1. Qalxanabənzər vəzinin tərkibində yod olan hormonları, quru­luşu, bio­loji tə­si­ri.
  2. Qalxanabənzər vəzi hormonlarının hi­po- və hipersek­resi­yası. Hor­mo­nal preparatı olan tireodinin tərki­bin­də yo­dun aş­kar edil­məsi (lab. işi).
  3. Mədəaltı vəzinin endokrin funksiyası: insulinin quru­lu­şu, sek­re­si­yası, insu­linə aid  key­fiyyət reaksiyaları (lab.işi).
  4. Insulinin təsir mexanizmi, bioloji rolu. Şəkərli   diabet.
  5. Böyrəküstü vəzinin beyin maddəsinin hormonları: adre­nalin və nor­­ad­renalinin  quru­luşu, sintezi, bioloji təsiri. Adrenalinə aid key­fiy­yət re­aksi­yaları (lab. işi).
  6. Katexolaminlərin katabolizminin yolları və sintezinin pozul­ma­ları.

 

XXI  MƏŞQƏLƏ

Steroid təbiətli hormonlar və yağda həll olan vitaminlər

  1. Böyrəküstü vəzinin qabıq maddəsinin hormonların quruluşları. Mineral­kor­tikoidlər, quruluşları, bioloji təsiri.
  2. Qlikokor­ti­koidlər, onların quruluşu, bioloji təsiri.
  3. Kişi cinsiyyət hormonlarının quruluşları, bioloji təsiri.
  4. Qadın cinsiyyət hormonlarının quruluşları, bioloji  təsiri.
  5. Eykozanoidlər.
  6. A vitamini – vitamerlərin formaları,  metabolizmi,  biokimyəvi funksi­yala­rı, hipo- və hipervitaminoz.
  7. D vitamini – vitamerlərin formaları,  metabolizmi,  biokimyəvi funk­si­ya­la­rı, hipo- və hipervitaminoz.
  8. E vitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləti, vitamerləri, metabo­liz­mi, an­ti­oksidant  təsiri, avitaminozu,  təbii mənbələri.
  9. K vitamini: adları, quru­lu­ş xüsusiyyətləri, vitamerləri, me­tabo­liz­mi, bio­kim­yəvi funk­si­ya­ları, balansının pozulması, təbii mənbələri.

XXIII MƏŞQƏLƏ

Karbohidratların biokimyəvi xüsusiyyətləri

  1. Karbohidratlar haqqında  məlumat, bioloji  əhəmiyyəti, təsni­fa­tı.
  2. Monosaxaridlər, təsnifatına görə növləri, orqanizm üçün vacib olan  trio­zalar, tetrozalar, pentozalar və  heksozaların  quruluş­ları.
  3. Monosaxaridlərin xassələri: reduksiyaedici, epimerləşmə, re­duk­­si­ya xas­­sə­ləri. Şəkər turşuları, növləri. Reduksiya məhsul­ları, əhəmiy­yəti. Mo­nosa­xa­ridlərə aid  reaksiyalar  (lab. işi).
  4. Stereoizomerlər, diastereoizomerlər, epimerlər, anomerlər, enantio­mer­lər haq­qında anlayışlar (misal göstərmək).
  5. Oliqosaxaridlərin nümayəndələri, əhəmiyyəti, reduksiyaedici xas­sə­ləri.   Di­sa­­xaridlərə aid  reaksiyalar  (lab. işi).
  6. Polisaxaridlərin (zoo-, fito-, miko-) nümayəndələri, kimyəvi təbiəti, əhə­miyyəti. Nişastanın hidrolizi  (lab. işi).
  7. Heteropolisaxaridlərin  nümayəndələri, əhəmiyyəti.

 

XXIV MƏŞQƏLƏ

Lipidlərin  biokimyəvi xüsusiyyətləri 

  1. Lipidlər haqqında məlumat, bioloji  əhəmiyyəti, müxtəlif prin­siplərə görə təsnifatı.
  2. Yağlar və piylər. Yağların keyfiyyət göstəriciləri.
  3. Sadə lipidlər – xas­sələri, lipidlərin tərkibində olan  piy tur­şularının bio­­kim­yəvi xüsusiyyətləri, F vitamini.
  4. Yağların keyfiyyət göstəriciləri. Yağ­ların emul­si­ya­laşdı­rılması  (lab. işi).
  5. Mürəkkəb lipidlər, təsnifatı. Qliserofosfolipidlərin quruluşu, əhə­miy­­yəti.
  6. Sfinqolipidlərin növü: sfinqofosfolipidlər və sfinqoqli­kolipid­lər, qu­ru­luş­ları,  əhəmiyyəti.
  7. Sterinlər və steridlər,  quruluşu, əhəmiyyəti.  Xolesterinə aid reak­si­ya­lar (lab. işi).

 

KOLLOKVIUMLARIN KEÇIRILMƏSI QAYDALARI

Məşğələnin məqsədiFərdi sorğu yolu ilə tələbələrin bölməni mə­nim­­səmə dərəcəsini aş­kara çı­xar­maq­dır.

Müəllim 4 tələbəni cavab vermək üçün çağırır. Vərəqdə ayın ta­ri­xi, tə­lə­bənin so­ya­dı, biletin nömrəsi qeyd edilir.

Biletdə hərəsi 2,5 bal olmaqla 4 sual olur: 3 kollokvium sualı; 1 situasiya məsə­ləsi olur. Sualda quruluş, sxem var­sa və tələbə bun­ları yaza bilmirsə, an­çaq şifahi cavab ve­rirsə, cavab maksimim 1 balla qiymətləndirilir. Cavabın mət­nini yazmaq la­zım deyil.

Tələbələr su­al­lara cavab verərkən, hər şeydən əvvəl, on­la­rın böl­mə­­nin mü­hüm sual­la­rını nə dərəcədə mənimsə­dik­lərinə diq­qəti yetir­mək lazım­dır. Mü­əllim təqvim-mövzu planına əsasən növbəti məşğələyə tapşırıq ve­rilir.

 

STATİK BİOKİMYADAN PREZENTASİYA MÖVZULARI

Müəllim hər qrup üçün fərdi şəkildə prezentasiya mövzularını təqdim edir.

 

ƏDƏBIYYAT

  1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biо­kim­yаsının əsаs­lаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il.
  2. Islаmzаdə F.I., Islаmzаdə F.Q., Əfəndiyev А.M. Insаn biо­kim­yаsının əsаs­lаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il.
  3. Əfəndiyev A.M., Islamzadə F.Q., Qarayev A.N., Eyyubova A.Ə. “Bio­loji kim­­yadan laboratoriya məş­ğə­lə­ləri” (dərs və­sai­ti). Bakı,  2015-ci il.
  4. Əfəndiyev A.M., Eyyubova A.Ə., Qarayev A.N. «Patoloji və kli­nik bio­kim­ya» (dərslik). Bakı, 2019-cu il.
  5. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazır­laşmaq üçün vəsait). 2018.
  6. Mühazirə materialı.