№

Fakültələr

Kurs

Fənlər

Auditoriya saatları

Praktik dərslər

1

Hərbi tibb fakültəsi

I

Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya

60 saat

№

Mövzular (praktik məşğələ)

                           Ədəbiyyat

Saat

1

Azərbaycan dilində İşgüzar və akademik kommunikasiya fənni haqqında ümumi məlumat.

Mənbə: N.Məmmədli. Azərbaycan dilində İşgüzar və Akademik Kommunikasiya (dərslik). Bakı, “Elm və Təhsil”,  2021, səh. 20-30

Tapşırıq: İşgüzar kommunikasiya sahəsində ünsiyyət və nitq bacarıqlarını inkişaf etdirmək, şifahi və yazılı işgüzar ünsiyyətdə Azərbaycan dilinin imkanlarından optimal istifadə etmək bacarığını aşılamaq. Müasir dünyanın tələblərinə görə tələbələr işgüzar ünsiyyətin əsas janrlarının xüsusiyyətləri ilə (işgüzar söhbət, işgüzar danışıqlar, işgüzar görüş, mətbuat konfransı, telefon danışığı, müzakirə və s.) özünü təqdimetmənin əsaslarını öyrənməli, çıxış hazırlamaq və müşayiət olunan elektron təqdimatı düzgün təqdim etmək bacarığına xüsusi diqqət yetirməlidirlər.

2

2

İşgüzar kommunikasiyanın vasitələri: verbal və qeyri-verbal kommunikasiya

Mənbə: N.Məmmədli. Azərbaycan dilində İşgüzar və Akademik Kommunikasiya (dərslik). Bakı, “Elm və Təhsil”,  2021, səh. 31-58;

İ.Əliyeva. Filologiya məsələləri №4, Bakı 2024, səh.138-146.

Tapşırıq: Tibbə aid peşələrdə qeyri-verbal vasitələrin rolu və onların istifadəsi haqqında məlumat toplamaq.

2

3

Ünsiyyət prosesində ədəbi dil normalarının gözlənilməsi. Fonetik norma və fonetik hadisələr

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015; səh.124-125

A.Babayev. Azərbaycan dili və nitq mədəniyyəti (ali məktəblər üçün dərslik). Bakı 2015, səh. 151-154.

Tapşırıq:  Ünsiyyət prosesində ədəbi dil normalarının gözlənilməsi. Fonetik norma və fonetik hadisələr. Ədəbi dil və onun normaları haqqında ətraflı məlumat vermək, fonetik hadisələrin mahiyyətini izah etmək, sözlərin tələffüzündə onların rolunu qeyd etmək. Fonetik normanın pozulmasına aid nümunələr toplamaq. Mövzuya uyğun nümunələr seçmək, mətnlərdən fonetik hadisələrə aid çalışmalar hazırlamaq.

2

4

Ünsiyyət prosesində ədəbi dil normalarının gözlənilməsi. Leksik  norma

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh.125-134.

Tapşırıq: Omonim, sinonim, antonim, frazeoloji birləşmələrə aid mətnlərdən parçalar yazmaq. Ədəbi dildə fonetik, leksik, normaların pozulmasına aid misallar gətirmək.

2

5

Ünsiyyət prosesində ədəbi dil normalarının gözlənilməsi. Qrammatik norma.

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh.125-134.

Tapşırıq: Qrammatika haqqında qısa məlumat, sözlərin morfoloji quruluşu, sintaktik əlaqələr, şəkilçi ardıcıllığı, cümlədə söz sırasının pozulması halları, qrammatik kateqoriyaların (mənsubiyyət, hal, zaman və s.) ədəbi dildə gözlənilməsi. Mövzuya uyğun nümunələr seçmək, mətnlərdən leksik və qrammatik normalara aid çalışmalar hazırlamaq.

2

6

Ünsiyyət prosesində nitqin tələbləri: nitqin aydınlığı və təmizliyi

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh.34-39, 42-47.

Tapşırıq: Mədəni nitqə verilən tələblər. Ünsiyyət prosesində nitqin aydınlığına, təmizliyinə əməl olunması. Nitqin aydınlığının pozulması halları, anlaşılmayan söz və terminlərin işlədilməsi, əcnəbi və dialekt sözlərin lüzumsuz yerə işlədilməsi, nitqin süni şəkildə mürəkkəbləşdirilməsi.  Mövzuya uyğun nümunələr seçmək, mətnlərdən nitqin aydınlığı və təmizliyinə aid sözlər, ifadələr tapmaq.

2

7

Ünsiyyət prosesində nitqin rabitəliliyi və münasibliyi

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 58-62.

Tapşırıq: Nitqin təmizliyi, aydınlığı, rabitəliliyi, münasibliyi ilə əlaqədar nümunələr hazırlamaq, dövri mətbuatı, internet səhifələrini, kütləvi informasiya vasitələrinin səhifələrini izləmək, nitqə verilən tələblərin pozulmasına aid misallar yazmaq.

2

8

Ünsiyyət prosesində nitqin yığcamlığı və zənginliyi

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 39-42, 51-53

Tapşırıq: Zəngin nitq üçün başlıca meyar geniş söz ehtiyatına malik olmaqdır. Dil ünsürlərinin müxtəlifliyi, rəngarəngliyi və çoxluğunu rəhbər tutaraq nitqin zənginliyinə aid nümunələr yazmaq. Antik dövrdən başlayaraq nitqin yığcamlığına verilən əhəmiyyət və natiqlik məktəblərində “lakonik nitqin” tədrisi haqqında məlumat toplamaq. Verilən mətnlərdən yığcamlığı pozan uzunçuluq və sözçülüyə nümunələr tapmaq.

2

9

Akademik danışıqda nitqin keyfiyyətinə təsir edən amillər. Vurğu, fasilə

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 67-85

Tapşırıq: Nitq fasiləsi intonasiyanın ünsürü kimi. Nitq fasiləsinin həm məntiqi, həm də psixoloji funksiya daşıması. Nitq fasiləsi zamanı durğu işarələrinin işlənmə qaydaları. Bədii ədəbiyyat nümunələrindən istifadə edərək vurğu, onun

növləri (heca vurğusu, məntiqi vurğu, həyəcanlı vurğu) və fasilə haqqında tapşırıqlar yazmaq. Bədii əbədiyyatdan məntiqi və həyəcanlı vurğuya aid nümunələr gətirmək.

2

10

Akademik danışıqda nitqin keyfiyyətinə təsir edən amillər. Melodiklik, temp, tembr.

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 85-88.

Tapşırıq: Ədəbi dil nümunələrindən parçalar yazmaq, M.Müşfiq, R.Rza, Ə.Kərim, R.Rövşən, Z.Yaqub və s. şeirlərindən istifadə edərək ifadəli oxu təşkil etmək.

2

11

Dil və nitq

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 102-105.

Tapşırıq: Natiqliyin tarixi və növləri. Qədim Yunanıstanda, Romada, Şərqdə, Rusiyada və Azərbaycanda yetişmiş natiqlər haqqında məlumatlar hazırlamaq. Demosfen, Sokrat, Məhəmməd Peyğəmbər, İbn Sina, N.Gəncəvi, H.Əliyev və digərləri. Dilin və nitqin fərqli xüsusiyyətlərini araşdırmaq.

2

12

Yazılı və şifahi nitq

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 107-109.

Tapşırıq: Dil və nitq haqqında məlumat toplamaq, yazılı və şifahi nitqin xüsusiyyətlərini araşdırmaq, Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin Azərbaycan dili ilə əlaqədar imzaladığı fərman və sərəncamlar haqqında məlumatlarla tanış olmaq.

2

13

Heydər Əliyev və ritorika

Mənbə: F.Şiriyev. “Ritorika”. Dərs vəsaiti. Bakı 2014;

E.A.Məmmədova. AMEA Tədqiqlər №3,4, Bakı 2024, səh. 15-19

Tapşırıq: Ritorikanın inkişafı və tarixi haqqında məlumatlandırma. Peşəkar natiq, ictimai-siyasi təfəkkür sahibi ümummilli lider H.Əliyevin nitqlərini dinləmək, çıxışlarının video çarxlarını izləmək. Bu çıxışlarda istifadə edilən nitqi orijinal edən atalar sözləri, tarixi hadisələr, mövzuya aid maraqlı nümunələr seçmək.

2

14

Akademik natiqlik.

İctimai-siyasi nitq

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 116-119.

Tapşırıq: Akademik natiqliyə aid olan Ali məktəb auditoriyalarında oxunun mühazirələr, elmi konfrans, simpoziumlarda edilən məruzələrin, çıxışların nümunələri ilə tanış olmaq. Akademik natiqliyin qaydalarına riayət edərək seçilən mövzu üzrə çıxış hazırlamaq.

Digər növlərə nisbətən daha çox inkişaf etmiş ictimai-siyasi nitq nümunələri ilə tanış olmaq. Prezidentin inaqurasiya nitqi, siyasi mövzularda mitinqlərdəki çıxışlardan parçalar dinləmək.

2

15

Məhkəmə natiqliyi

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 119-123.

Tapşırıq: Məhkəmə natiqliyinin yaranması, tarixi və keçdiyi inkişaf mərhələləri haqqında məlumatlandırma. Qədim Yunan, Roma, Rusiya və Azərbaycanda məhkəmə nitqləri ilə məşhur olan natiqlər haqqında məlumat toplamaq və bu mövzuda çıxışlar hazırlamaq.

2

16

Monoloq və monoloji nitqin əsas növləri. Mühazirə, məruzə, çıxış.

Mənbə: Fikrət Şiriyev. Azərbaycan dilinin nitq mədəniyyəti və ritorika. Bakı, “Nurlar” Nəşriyyat-Poliqrafiya mərkəzi, 2015, səh. 122-129.

Tapşırıq: Klassik ədəbiyyat nümunələrindən monoloqlara aid misallar gətirmək, məhşur monoloqları tələbələrin arasında paylaşdırmaq,  monoloji nitqin növlərinə aid tapşırıqlar hazırlamaq.  

2

17

Dialoq ünsiyyət forması kimi

Mənbə: Fikrət Şiriyev. Azərbaycan dilinin nitq mədəniyyəti və ritorika. Bakı, “Nurlar” Nəşriyyat-Poliqrafiya mərkəzi, 2015, səh. 111-115.

Tapşırıq: Şair və yazıçılarımızın əsərlərindən, eyni zamanda gündəlik məişət həyatımızda rastlaşdığımız situasiyalara uyğun dialoqlar hazırlamaq. İntra – və interprofessional ünsiyyət zamanı aparılan dialoqların hazırlanması

2

18

Kütlə qarşısında çıxışın ümumi qaydaları və əsas vasitələri

Mənbə: Fikrət Şiriyev. Azərbaycan dilinin nitq mədəniyyəti və ritorika. Bakı, “Nurlar” Nəşriyyat-Poliqrafiya mərkəzi, 2015, səh. 221-226.

Tapşırıq: Tələbələrin hər hansı mövzu ilə əlaqədar çıxış hazırlaması. Çıxışda tələb olunan qayda-qanunlara və çıxışın əsas vasitələrinə əməl etməsi.

2

19

İşgüzar prosesdə etik qaydalar: müraciət formaları, sualvermə, söhbətə qoşulma, cavabvermə

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 213-225.

Tapşırıq:  Nitqin etik məsələləri mədəni nitqin əsas şərtlərindən biri kimi. “Etika” termini. Nəzakətli danışıq tərzi, müraciət formalarından düzgün istifadə olunması nitqin etik mədəniyyətinin vacib şərtləri kimi. Sualvermə, söhbətəqoşulma, şad və ya bəd xəbərin çatdırılması, başqasını dinləmək bacarığı, nitqə müdaxilə, rəy söyləməklə əlaqədar nümunələr hazırlamaq. Peşə etikası haqqında məlumat toplamaq.

2

20

Ünsiyyət prosesində dinləmə bacarığı

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 225-226.

Tapşırıq: Bədii ədəbiyyatdan, dövri mətbuatdan, elmi mənbələrdən, dərs prosesində yaranan dialoqlardan istifadə edərək nümunələr hazırlamaq.

2

21

Diskussiya mədəniyyəti

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 244-248.

Tapşırıq: Müxtəlif mövzularda müzakirələr aparmaq, diskussiyalar keçirmək və söhbətlər aparmaq.

2

22

İşgüzar və akademik danışıqda rəy söyləmək, münasibət bildirmək

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 228-233

Tapşırıq: Fakültələr üzrə hər tələbə  öz nitqində olan müraciət formalarını qruplaşdırıb  “Etika nədir?” mövzusunda 3-5 dəqiqəlik nitq hazırlasın. Ümummilli lider H.Əliyevin xalqla görüşü, ünsiyyəti, çıxışlarından nümunələr gətirmək.

2

23

Peşə etikası

Mənbə: İ.B.Əliyeva. Filologiya məsələləri №2, Bakı 2024, səh. 365-371.

Tapşırıq: Peşə etikası, davranış qaydaları, etik münasibətlər mövzusunda mətn hazırlamaq, situasiyalar qurmaq

2

24

Xəstəlik tarixçəsi.

Mənbə: S.Ə.Kadiyeva. Nitq mədəniyyəti kursuna aid əməli tapşırıqlar. (Tədris-metodiki tövsiyələr). II hissə - Bakı: Mütərcim, 2016 -  səh.56-57.

Tapşırıq: Tələbələrə nümunə paylayaraq nümunədə ixtisasa uyğun verilən sualları cavablandırmaq.

2

25

Ədəbi dilin üslubları: Elmi üslub

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 194-199, 201-202.

Tapşırıq: Elmi üslub milli elmi təfəkkürün təzahür forması kimi. Məntiqilik, ardıcıllıq, konkretlik, dəqiqlik və termin çoxluğu elmi üslubun fərqli əlamətləri kimi verilir.  Qrammatik formalardan qənaət prinsipi ilə istifadə, cümlədə daha çox isim və sifətlərin işlənməsi, işarə əvəzliklərinə üstünlük verilməsi, mürəkkəb cümlə quruluşu, elmi anlayışların dəqiq tərifi, ifadələrin məntiqililiyi, obyektivliyi, yığcamlığı, terminlər, elm və texnikanın müxtəlif sahələrində prosesləri təsvir edən ümumi sözlər və s. elmi üslubun tipik xarekterik xüsusiyyətləridir. Elmi üsluba aid nümunələr gətirmək.

2

26

Rəsmi-işgüzar üslub.

Əməli yazıların tərtibi. Ərizə. İzahat

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh.202-203, səh. 204-205.

Tapşırıq: Əməli yazılar rəsmi-işgüzar üslubun ənənəvi formullar sistemi, standart nümunə və təlimatlarda möhkəmlənən sənədin səlis, aydın, savadlı və məzmunlu tərtib edilməsi üçün istifadə olunan qayda və vasitələrin məcmusudur. Buraya daxil olan ərizə və izahat daxildir. Ərizələrin məzmunca fərqli olan nümunələri ilə tanış olub şikayət və xahiş ərizələri yazmaq.

   İzahatın yazılış forması və nümunələri ilə tanış olmaq və fərqli mövzulara aid izahat yazmaq.

2

27

Əməli yazıların tərtibi.

Tərcümeyi-hal. CV-forması

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 206-207.

Tapşırıq:  CV ünvanlanan şəxsdə ilk fikir formalaşmasına səbəb olan vasitədir. Ona görə də CV hazırlayan özünü tərənnüm etməyəi bacarmalıdır. CV bir çox dövlət idarələri və müəssisələrində istifadə olunan tərcümeyi-halın analoqudur. Lakin CV-dən fərqli olaraq tərcümeyi-hal sərbəst şəkildə tərtib olunur və əllə yazılır. Hər tələbə öz tərcümeyi-halını yazsın, CV formasını hazırlasın.

28

Əməli yazıların tərtibi. Protokol. Hesabat

Mənbə: N.Abdullayev. Nitq mədəniyyətinin əsasları. Dərs vəsaiti. Bakı, 2015, səh. 207

Tapşırıq: Dəftərxana – kargüzarlıq işində, rəsmi dövlət işlərində ən çox müraciət olunan sənədlərdən biri protokol növü ilə tanış olmaq. Tələbələrin fərqli mövzulara aid iclas protokollarını tərtib etmək.

   Hesabatın yazılış qaydaları ilə tanış olmaq. Fərqli mövzulara aid hesabat yazmaq.

29

29

İşgüzar məktublar. Epistolyar üslub

 Mənbə: N.Məmmədli. Azərbaycan dilində İşgüzar və Akademik Kommunikasiya (dərslik). Bakı, “Elm və Təhsil”,  2021, səh.462-470.

B.Xəlilov. Azərbaycan dilində İşgüzar və akademik kommunikasiya. Bakı, “Adiloğlu” nəşriyyatı, 2021,  səh.166-176.

Tapşırıq: Məktub yazışmanın ən qədim növlərindəndir. Tələbələr onun növləri: ədəbi məktublar, şəxsi məktublar, işgüzar məktublar və s. haqqında məlumatlanmalı, işgüzar məktublar və onların növlərinə  aid nümunələr hazırlamalı, məktub yazarkən yazı qaydaları sisteminə əməl etməlidirlər.

27

30

İmtahana hazırlıq

Tələbələrlə  keçilənləri təkrarlamaq

2

№

Mövzuların adları

1

Milli qəhrəmanlarımız

2

Qarabağ müharibəsində fədakarlıq və qəhrəmanlıq göstərən həkimlərimiz və tibb işçilərimiz

3

Reklamlarda rastlaşdığımız qüsurlar

4

Səlahiyyətli şəxs olsam ölkəm üçün nə edərdim?

5

Son dövrdə tibdə olan yeniliklər (70 il ərzində)

6

Kütləvi informasiya vasitələrinin dilimizə təsiri

7

Zəfər tarixi

8

Azərbaycanın tanınmış həkimləri

9

Respublikamızın bölgələrinə xas olan xəstəliklər

10

Sosial şəbəkələr. (Mənfi və müsbət tərəfləri)