English
Русский
|
№ |
Fakultələr |
Kurs |
Fənlər |
Auditoriya saatları |
|
|
1 |
Əczaçılıq |
III |
Əczaçılıq texnologiyası-3 |
20 |
76 |
Əczaçılıq texnologiyası-3 fənni əczaçılıq ixtisasının əsas profil fənlərindən biri olub, əsasən fitopreparatların səmərəli ekstraksiya üsulları ilə hazırlanma texnologiyasını, sənaye miqyasında istehsalını və keyfiyyətə nəzarət prinsiplərini əhatə edir. Fənn çərçivəsində fitopreparatların sənaye istehsalı, GMP tələbləri, texnoloji proseslərin təşkili və material balansının hesablanması, həmçinin eksternal (losyonlar, liniment, nazal və qulaq damcıları ) və internal (şərbətlər, limonadlar, ətirli sular) dərman formalarının hazırlanma xüsusiyyətləri öyrənilir. Eyni zamanda, fitopreparatlar: cövhərlər və ekstraktlar (maye, qatı, quru, yağlı), müalicəvi şirələr, fitonsidli preparatlar, biogen stimulyator və vitaminli preparatlar, bitki və heyvan mənşəli hormon preparatları, ferment preparatları, yeniqalen preparatları, eləcə də steril və aseptik şəraitdə istehsal olunan dərman formaları (inyeksiya məhlulları və göz damcıları, göz pərdələri) üzrə texnoloji mərhələlər, istehsal tənzimləmə və istifadənin əsas prinsipləri tələbələrə öyrədilir və bu sahədə zəruri nəzəri bilik və praktik bacarıqlar formalaşdırılır.
Təhsil pilləsi: Əsas (baza) ali tibb təhsili
İxtisas: Əczçılıq
Fənnin məqsədi: -tələbələri sənaye şəraitində istehsal olunan dərman formaları haqqında ilkin parametrləri öyrənməkdən, həmçinin dərman formalarının hazırlanması zamanı istifadə olunan ilkin texnoloji parametrlərin əhəmiyyətini bilməkdən, təbii və sintetik mənşəli dərman maddələri əsasında yeni dərman formalarının alınma texnologiyasının işlənib hazırlanmasından və mövcud dərman formalarının səmərəli şəkildə təkmilləşdirilməsini öyrətməkdən ibarətdir.
Fənnin təlim nəticəsi:
Məzun kursun sonunda:
- Əczaçılıq texnologiyası-3 fənnin dıgər elmlərlə əlaqəsini izah etməyi bilir;
- Etibarlı əczaçılıq praktikasının konsepsiyaları-GxP (GMP, GPP, GDP, GLP, GCP, GSP, GRP və s.), etibarlı istehsalat praktikası-GMP əsas tələblərini bilir;
- Ekstraksion preparatların istehsalında istifadə olunan maserasiya, perkolyasiya, burulğanlı ekstraksiya, US-lə, sıxılmış qazlarla ekstraksiya üsullarını, maşın və avadanlıqlarla işləmək qaydalarını bilir;
- Standart quru dərman bitki xammallarından sadə və mürəkkəb cövhərlər hazırlamağı və onların keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilir;
- Standart quru dərman bitki xammallarından perkolyasiya, reperkolyasiya, əks axınla ekstraksiya, dövredən ekstraksiya üsulları ilə maye ekstraktlar hazırlamağı və onların keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilir;
- Təqdim olunan materiallardan qatı, quru, yağlı ekstraktlar hazırlamağı və onların keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilir;
- Bitki mənşəli xammallardan ferment preparatları hazırlamağı və keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilməlidir;
- Təzə bitkilərdən şirələrin, cövhərlərin, fitonsidlərin, biogen stimulyatorların, vitaminlərin hazırlanma texnologiyasını və onların keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilir;
- Təqdim olunan materiallardan müalicəvi şərbətlər, limonadlar hazırlamağı və keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilir;
- Yeniqalen preparatlarının alınmasını, təmizləmə üsullarını və bu preparatların keyfiyyət göstəricilərini təyin edə bilir;
- Steril və aseptik hazırlanan dərman formalarına qarşı tələbləri, həmçinin sterilizasiya üsullarını və bu dərman formalarının stabilləşdirilməsi üsullarını bilir;
- Sənayedə ampullar, flakonlar, şpris-tüblərin istehsal prosesini, dərman maddələrinin doldurulması üsullarını, filtrlər, təsnifatını, inyeksiya üçün dərman formalarının hazırlanma mərhələlərini bilir;
- Təqdim olunan materiallardan göz məhlulları, göz karandaşları və göz pərdələri hazırlamağı və keyfiyyət göstəricilərini qiymətləndirməyi bilir.
Fənnin məzmunu Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən müəyyənlişdirilmış məcburi fəndir:
- Əczaçılıq texnologiyası - sintetik və təbii mənşəli xammallardan (bitki, heyvan, mineral) insan orqnizmində baş verən xəstəliklərin müalicə və profilaktikası üçün beynəlxalq standartlara müvafiq yeni dərman vasitələrinin işlənib hazırlanması və mövcud preparatların hazırlanma texnologiyasının təkmilləşdirilməsini öyrənən bir elmdir.
- Dərmanların sənaye texnologiyası bir çox elmlərlə qarşılıqlı əlaqədə olub, fundamental bilikləri birləşdirən ənənəvi, praktik , müqayisəli, sərhəd elmdir və müasir sənaye istehsalının ən gəlirli sahəsi kimi fəaliyyət göstərir.
- Fənn kurikulumda əsas fənlər sırasında mühüm yer tutur.
- Ətirli sular, şərbətlər, cövhərlər, ekstraktlar, daxili orqanlardan alınan ferment və hormon preparatları, biogen stimulyatorlar, yeniqalen preparatları müxtəlif xəstəliklərin aradan qaldırılmasılnda tətbiq olunur. Bu dərman vasitələrinin tərkibinin işlənib hazırlanması, dizaynı, kiçik və iri müəssisələrdə kütləvi istehsalının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
İdeyanın təklif olunması, ölkə üçün mövcud problemin həll edilməsi dərman vasitələrinin istehsalında tələb olunan əsas kreativlərdir
Müasir əczaçı-tələbə gələcəyin peşəkar mütəxəssisi olmaq istəyirsə dərmanların sənaye texnologiyası sahəsində də olan biliklərə dərindən yiyələnməlidir və by fənni öyrənməyə maraq göstərməlidir.
- Tələbə yiyələndiyi bacarıqlardan dərmanların istehsal prosesində istifadə edə bilər.
- Fənni öyrəndikdən sonra tələbələr üçün karyera imkanları bunlardır:
- Dərmanların Analitik Ekspertiza Mərkəzində məsləhətçi
- İnfuzion məhlulların istehsalını həyata keçirən sənaye parkında əczaçı -texnoloq
- Fitopreparatların istehsalını həyata keçirən sənaye parkında əczaçı -texnoloq
- Fito- və orqanopreparatların istehsalını həyata keçirən əczaçılıq zavodlarında məsləhətçi.
|
№ |
Mövzu (mühazirə) |
Readings (Ədəbiyyat) |
Saat |
|
1 |
Əczaçılıq texnologiyası bir elm kimi. Dərman vasitələrinin sənaye istehsalının inkişaf mərhələləri. Dərmanların sənaye istehsalının təşkilinin ümumi prinsipləri. Dərmanların istehsalı sahəsində normativ sənədlər. Dərmanların istehsalında termin və anlayışlar. İstehsal prosesinin validasiyası. Dərman vasitələrinin istehsalında GMP qaydaları. Azərbaycanda dərmanların sənaye istehsalı. Maşın və aparatlar haqqında ümumi anlayış. Texnoloji prosesin əsas tipləri. İstehsalın avtomatlaşdırılması və mexanikləşdirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF Ədəbiyyat 1.3:Pharmaceutical Process Validation: An International (Drugs and the Pharmaceutical Sciences) by Robert A. Nash, Alfred H. Wachter, Mar 27, 2003 |
2 |
|
2 |
Əczaçılıq məhlulları. Məhlulların əsas xüsusiyyətləri və təsnifatı. Oral, external məhlullar. Müalicəvi şərbətlər. Losyonlar. Linimentlər. Nazal damcılar. Qulaq damcıları.Sənayedə istehsalı |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
2 |
|
3 |
Ekstraksion fitopreparatlar. Təsnifatı və xarakteristikası. Ekstarksiya prosesinin nəzəri əsasları. Səthi fenomenlər: islatma, şişmə, həllolma, osmos, dializ, ultrafiltrasiya, molekulyar və konvektiv diffuziya, kütlə köçürmə hadisəsi. Ekstragentlər. Onlara qarşı irəli sürülən tələblər |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF Ədəbiyyat 1.3: Advanced Pharmaceutics: Physicochemical Principles, Cherng-ju Kim, Mar. 26, 2004 |
2 |
|
4 |
Ekstraksion fitopreparatların istehsalının texnoloji sxemi. Cövhərlər və ekstraktlar. Sənayedə istehsalı |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF |
2 |
|
5 |
Təzə bitkilərdən cövhər və şirələrin sənaye istehsalı. Bitki mənşəli biogen stimulyator preparatları. Fitonsidli preparatlar |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF Ədəbiyyat 1.3: Advanced Pharmaceutics: Physicochemical Principles, Cherng-ju Kim, Mar. 26, 2004 |
2 |
|
6 |
Bitki və heyvan mənşəli hormon preparatları. Əsas xüsusiyyətləri. Sənayedə istehsalı |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF |
2 |
|
7 |
Əczaçılıqda istifadə olunan ferment preparatları. Əsas xüsusiyyətləri.Təsnifatı. Immobilizasiya olunmuş fermentlər.Sənayedə istehsalı |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF |
2 |
|
8 |
Yeniqalen preparatları. Əsas xüsusiyyətləri. Təsnifatı. Sənayedə istehsalı. İstifadə olunan təmizləmə üsulları. Müasir yeniqalen preparatları.Tibbdə tətbiqi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF |
2 |
|
9 |
Steril və aseptik şəraitdə hazırlanan dərman formalarının sənaye istehsalı. İnyeksiya üçün dərman formalarının müasir qablaşdırılması (şpris-tüblər). Kimyəvi kinetika və stabillik.Stabillik testləri. Stabilliyə təsir göstərən amillər. Dərmanların davamlılıq testləri |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF Ədəbiyyat 1.3: Pharmaceutical Process Validation: An International (Drugs and the Pharmaceutical Sciences) by Robert A. Nash, Alfred H. Wachter, Mar 27, 2003 |
2 |
|
10 |
Göz dərman formaları.Göz damcıları, islatmalar və spreylər. Gözü yumaq üçün dərman formaları. Oftalmoloji dərman daşıyıcıları. Göz dərman formalarının keyfiyyəti. Oftalmologiyada istifadə üçün dərman vasitələrinin inkişaf perspektivləri. Kontakt linzalar. Linzaların istifadəsi və gigiyenası üçün məhlullar |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, I cild.Bakı, 2023, 400 s.
Ədəbiyyat 1.2: Mühazirə materialları Sevil Mehralıyeva 2020 PDF Ədəbiyyat 1.3: Pharmaceutical Process Validation: An International (Drugs and the Pharmaceutical Sciences) by Robert A. Nash, Alfred H. Wachter, Mar 27, 2003 |
2 |
|
|
|||
|
№ |
Mövzu ( praktik məşğələ) |
Readings (Ədəbiyyat) |
Saat |
|
1 |
Texnoloji prosesin planlaşdırılması. Istehsal reglamenti. Bərk maddələrin xırdalanması və ələnməsi. Xırdalanmanın əsas prinsipləri. Material balans. Mürəkkəb poroşoklar və yığıntılar. Hazırlanması. Mərhələlər üzrə material balansın tərtibatının öyrənilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
2 |
Oral məhlullar. Şərbətlər. Limonadlar. Ətirli sular. Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. Ədəbiyyat 1.2: Чуешов В.И. и др. Промышленная технология лекарств /(чебник) В 2-х томах Т.1. Чуешов В.И., Зайцев О.И., Шебанова С.Т., Чернов М.Ю.; Под редакцией профессора Чуешовой В.И. Харьков Издательство НФАУ МТК-Книга 2002 |
6 |
|
3 |
External məhlullar. Losyonlar. Linimentlər. Nazal damcılar. Qulaq damcıları. Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
4 |
Fitopreparatların texnologiyası. Ekstraksiya üsulları. Cövhərlər. Hazırlanması |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
5 |
Covhərlərin keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
6 |
Ekstraktlar. Maye ekstraktların hazırlanması |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
7 |
Maye ekstraktların keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
8 |
Qatı ekstraktlar. Hazırlanması. İstifadə olunan təmizləmə üsulları. Vakuum-buxarlandırıcı qurğunun iş prinsipi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
9 |
Quru və yağlı ekstraktlar. Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
10 |
Müalicəvi şirələr. Çıxarışlar. Fitonsidli preparatlar.Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
6 |
|
11 |
Biogen stimulyator preparatları. Vitaminli preparatlar. Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
4 |
|
12 |
Yeniqalen preparatları. Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
4 |
|
13 |
Steril və aseptik şəraitdə hazırlanan dərman formaları. Şüşə və plastik qablaşdırmada ampul və flakonların istehsalı. İnyeksiya üçün məhlullar (Askorbin turşusu, Gentamisin-sulfat, Kamfora). Kompleks müalicə üçün liofilizə olunmuş tozlar (Xloramfenikol, Klindamisin fosfat). İnfuziya üçün məhlullar (Ringer, Ringer laktat, Natrium xlorid, Qlükoza).Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s.
|
4 |
|
14 |
Göz damcıları (Atropin sülfat, Pilokarpin, Siprofloksasin) və göz pərdələri (Atropin sulfat). Hazırlanması. Keyfiyyət kriteriyalarının qiymətləndirilməsi |
Ədəbiyyat 1.1:. Məhbubə Vəliyeva, Sevil Mehralıyeva Dərmanların sənaye texnologiyası: Dərslik, II cild.Bakı, 2023, 400 s. |
4 |
