Bizi izləyin:
AZE
Bizi izləyin:
Heydər Əliyev
Ana Səhifə
Əczaçılıq tarixi və deontologiyası
Bölmələrimiz
Əczaçılıq tarixi və deontologiyası

№

Fakultələr

Kurs

Fənlər

Auditoriya saatları

1

Əczaçılıq

I

Əczaçılığın tarixi və deontologiyası

10

20

 

“Əczaçılığın tarixi və deontologiyası”  fənni təbabət və dərmanşünaslıq   elminin meydana gəlməsi, onun ilkin (ibtidai icma), qədim (antik) dövrlərdə yaranması, orta əsrlərdə formalaşması və inkişaf etməsi, yeni və müasir dövrlərdə inkişafı və əldə edilən yeni nailiyyətlərin, kəşflərin öyrənilməsi, həmçinin əczaçılığın müstəqil sahə kimi yarandığı dövrdən etibarən, XVIII-XX əsr inkişafı tarixinin öyrənilməsidir. Bu fənni mənimsəməklə,  əczaçılıq elminin inkişafı zəminində ilk dəfə yaranan dərman maddələrinin və onların əsasında yeni dərman vasitələrinin yaradılması  istiqamətləri öyrənilir. Bu elm sahəsində əldə edilən biliklərin tədris edilməsində müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı ölkələrdə, o cümlədən Şərq və Qərb ölkələrində, Amerika, Rusiya və Azərbaycanda yaranan və fəaliyyət göstərən tədris müəssisələrinin, elm evləri və akademiyaların elm və tədris mərkəzləri kimi tarixi rolu təhlil edilir. Təbabət və əczaçılığın inkişafında əvəzsiz tariixi rol oynayan alimlər, loğmanlar, dərmanşünaslar, əttarlar, elm adamları, şair və mütəfəkkirlərin zəngin yaradıcılıq xəzinəsi, nəzəri və təcrübi fəaliyyət nümunələri araşdırılır. Fənn həmçinin əczaçıların elmi, nəzəri, təcrübi  fəaliyyətində əsas amil olan bioetika və deontologiyanın əhatə etdiyi sahələri, onların istehsal və idarəetmədəki rolunu öyrənir.

 Fənnin məqsədi əczaçılıq   sahəsində tədris olunan bütün fənnlərin yaranması və inkişaf tarixinin öyrənilməsi, onların keçmişinin  təhlil edilməsi baxımından son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir. İstənilən bir sahənin tarixi inkişaf yolunu öyrənmədən, müasir yeni nailiyyətlərin əldə edilməsi mümkün deyil. Əczaçılıq sahəsində öz gələcək elmi və təcrübi işlərində sahibi olduğu peşəsinin və əmək fəaliyyətində doğru etik davranış yanaşılma tərzinin düzgün istiqamətləndirilməsinin prinsip-normalarını dərindən bilən, onları həyata keçirməyi bacaran ixtisaslaşdırılmış, savadlı və yüksək dərəcəli mütəxəssislərin hazırlanmasında vacib olan, əczaçılığın bioetikası, etikası və deontoloji prinsiplərinin öyrənilməsidir.

 

Təhsil pilləsi:  Bakalavriat (Əsas ali tibb təhsili)

İxtisasın adı: Əczaçılıq

Tədris edilən fənnin növü: Məcburi

        Fənnin məqsədi: Əczaçılıq sahəsində öz gələcək elmi və təcrübi işlərində sahibi olduğu peşəsinin və əmək fəaliyyətində doğru etik davranış yanaşılma tərzinin düzgün istiqamətləndirilməsinin prinsip-normalarını dərindən bilən, onları həyata keçirməyi bacaran ixtisaslaşdırılmış, savadlı və yüksək dərəcəli mütəxəssislərin hazırlanmasıdır.

 

Fənnin təlim nəticəsi:

Məzun kursun sonunda:

 

  1. Əczaçılıq tarixi və deontologiyası fənninin dıgər elmlər ilə əlaqəsini izah edə bilir;
  2. Təbabətin yaranması tarixini bilir;
  3. Əczaçılığın yaranması və tibbin müstəqil sahəsi kimi inkişafı tarixini bilir;
  4. Yiyələndiyi peşənin bioetik və deontoloji aspektlərinin əsas istiqamətlərini və  münasibət qaydalarını bilir;
  5. Tarixi materiallarla tanış olur, tarixi foto, albom, video materialları xronoloji təhlil etməyi bilir;
  6. Əldə etdiyi tarixi faktlara əsasən prezentasiyalar hazırlaya bilir;
  7. Tarixi materiallarla işləyərkən etik qaydalara riayət etməyi bilir.

 

Fənnin məzmunu:  Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən müəyyənlişdirilmış məcburi fəndir:

 

  1. Əczaçılıq tarixi və deontologiyası insanların sağlamlığının qorunması və xəstəliklərin müalicəsi işinə xidmət edən təbabət elminin, o cümlədən dərmanşünaslığın qədim inkişaf tarixi, onun dünəni, bu günü və gələcəyi haqqında tam təsəvvürün yaradan bi elm olub, dərmanşünaslığın inkişafını, elmi dünya görüşünün formalaşmasını, tarixi təfəkkür elminin, təbii və xüsusi fənnlərin qarşılıqlı əlaqələri barədə elmi təsəvvürlərin tərbiyə olunmasına kömək edən, eyni zamanda əczaçılığın ayrı-ayrı ölkələrdə müxtəlif dövrlərlərdə inkişafını öyrənən elmdir.
  2. Əczaçılıq tarixinin əhəmiyyəti əczaçılıq elminin inkişafında yerli elmlərin rolu və nailiyyətlərini, dünyəvi elmdə və texniki tərəqqidə onun yeri, tədqiqatçı-əczaçıların elm və təcrübəsinin qarışıq meyarlarına təsiri, aptek sistemi və səhiyyə qarşısında qoyulmuş məsələlərin dərk olunması kimi amillərlə əlaqəli olduğu üçün, onun dərin və ətraflı öyrənilməsi son dərəcə zəruridir.
  3. Fənn kurikulumda əsas fənlər sırasında mühüm  yer tutur.
  4. Hər bir əczaçılıq fənninin öyrənilməsi onun inkişafının tarixi yolunun təhlilindən başlanır. Əczaçılıq elminin və təcrübəsinin ayrı-ayrı istiqamətlərinin tarixi ilə ətraflı və təfsilatlı tanışlıq öyrənilən materialın tam dərk edilməsinə, tələbənin və ya gənc mütəxəssisin yaradıcı potensialını təhlil etməyə kömək edir. Müasir əczaçı-tələbə gələcəyin peşəkar mütəxəssisi olmaq istəyirsə, yiyələndiyi peşənin tarixini və deontoloji tələblərini dərindən bilməli, bunun üçün isə bu sahədə də olan  biliklərə dərindən yiyələnməli,  bu fənni öyrənməyə maraq  göstərməlidir.
  5. Tələbə yiyələndiyi tədqiqat bacarıqlarından  əczaçılıq tarixinin yeni mənbələrinin öyrənilməsi prosesində istifadə etməyi bacarmalıdır.
  6. Tələbə gələcək fəaliyyəti dövründə peşəkar mütəxəssis kimi problemlərin həll edilməsi üçün əczaçılıq bioetikasının prinsiplərini, əczaçılıq deontologiyasının mövcud tələblərini öyrənib bilməlidir.

Fənni öyrəndikdən sonra tələbələr üçün karyera imkanları bunlardır:

  • Elmi-tədqiqat institutlarında tədqiqatçı;
  • Əczaçılıq sektorunun idarəetmə sistemində əczaçı-mütəxəssis;
  • Etika və bioetika komitələrində məsləhətçi;
  • Əczaçılıq müəssisələrinin idarəetmə strukturunda əczaçı-mütəxəssis.

 

 

№

Mövzu (mühazirə)

Readings (Ədəbiyyat)

Saat

1

Dərmanşünaslıq və əczaçılıq elmləri haqqında məlumatlar. İlkin (ibtidai icma) dövrün əsas xüsusiyyətləri. Qədim dövrlərdə dərmanşünaslığın yaranması və inkişafı, ”Avesta”.

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

 

    2

2

Orta əsrlərdə Azərbaycanda əczaçılığın inkişafı

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

Reading 1.3:. Ələkbərli F.U. “Şərqin min bir sirri”  Bakı, 2008, I və II hissə

Reading 1.4:. Ələkbərli F. Ortaçağ Şərq təbabəti. Bakı: Elgün, 2013, 320 s

   

 

 

 

 

    2

3

Milli əczaçılığın yaranması və inkişafı (XIX-XXI əsrlər).

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

Reading 1.3:. Vəliyeva M.N., İmanov T.M., İmanov T.İ. XX əsr Azərbaycan əczaçılığının    inkişafında vacib ensiklopedik məlumatlar. II cild, Bakı: Nurlan, 2007, 358 s.

     2

4

Bioetik prinsiplərin öyrənilməsi.

Reading 1.1:. V.Q.Məmmədov. YUNESKO-nun Bioetika Baza Tədris Proqramı Azərbaycan dilində - Bakı, AMEA Insan Hüquqları Institutu. 2011. - 68 s.

Reading 1.2:.  Bioetika: sənədlər, terminlər  / A.I. Mustafayevanın  redaktəsi  ilə. Bakı: Elm, 2009,  336 s.

Reading 1.3:. Bioetika, elm və texnologiyaların etikası problemləri, Məruzələr toplusu. Bakı, “Elm” 2005

Reading 1.4:. Namazova  Ə.,  Əliyev Q.  Təbabət  etikası. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2004, 234 s.

 Reading 1.5:. Yelyayeviç Y.Ç. Əczaçılıq deontologiyası haqqında / Rus dilindən tərcümə edən F.Əzizov. Bakı: 1985, 100 s. 

   2

 5

Əczaçılıq bioetikası.

 Reading 1.1:.  V.Q.Məmmədov. YUNESKO-nun Bioetika Baza Tədris Proqramı Azərbaycan dilində - Bakı, AMEA Insan Hüquqları Institutu. 2011. - 68 s.

 Reading 1.2:. Bioetika: sənədlər, terminlər  / A.I. Mustafayevanın  redaktəsi  ilə. Bakı: Elm, 2009,  336 s.

Reading 1.3:. Bioetika, elm və texnologiyaların etikası problemləri, Məruzələr toplusu. Bakı, “Elm” 2005

Reading 1.4:.  Namazova  Ə.,  Əliyev Q.  Təbabət  etikası. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2004, 234 s.   Reading 1.5:. Yelyayeviç Y.Ç. Əczaçılıq deontologiyası haqqında / Rus dilindən tərcümə edən F.Əzizov. Bakı: 1985, 100 s.   

 

2

 

 

№

Təcrübə drslərinin mövzuları

Readings (Ədəbiyyat)

Saat

1

İbtidai İcma quruluşu dövründə cəmiyyətin formalaşmasının təhlili. İbtidai cəmiyyətdə təbabət və ilkin müalicə vasitələrinin yaranmasının matriarxat və patriarxat dövrü.

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

    2

2

Qədim dövrlərdə dünya əczaçılığının (Çin, Tibet, Mesopotamiya, Hindistan, Misir) inkişafı tarixi.

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

     2

3

Orta əsr təbabət və əczaçılığının inkişafı. Apteklərin fəaliyyəti. İslam ölkələrində əczaçılığın inkişaf xüsusiyyətləri (Quran və təbabət. İslam təbabətində müalicə vasitələri və orucun tibbi faydalları).

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

Reading 1.3:. Ələkbərli F.U. “Şərqin min bir sirri”  Bakı, 2008, I və II hissə

Reading 1.4:. Ələkbərli F. Ortaçağ Şərq təbabəti. Bakı: Elgün, 2013, 320 s

 

     2

4

Dünya əczaçılığının (Amerika, Avropa, Türkiyə, Rusiya və Şərq öikələri) yeni dövr inkişafının əsas mərhələ və xüsusiyyətləri (Farmakopeya və botanika bağları).

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

     2

 5

Azərbaycanda təbabət və dərmanşünaslığın qədim dövrlərdə yaranması və inkişafı.

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

Reading 1.3:. Ələkbərli F.U. “Şərqin min bir sirri”  Bakı, 2008, I və II hissə

Reading 1.4:. Ələkbərli F. Ortaçağ Şərq təbabəti. Bakı: Elgün, 2013, 320 s

 

     2

6

Orta əsrlərdə  Azərbaycanda təbabət və əczaçılıq. Onun inkişafında əczaçılıq təhsili, elm evləri, tədris adademiyalarının rolu. Azərbaycanın orta əsr alim və mütəfəkkirlərin elmi-təcrübi fəaliyyəti.

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

Reading 1.3:. Ələkbərli F.U. “Şərqin min bir sirri”  Bakı, 2008, I və II hissə

Reading 1.4:. Ələkbərli F. Ortaçağ Şərq təbabəti. Bakı: Elgün, 2013, 320 s

     2

7

Azərbaycanda əczaçılığın XIX-XXI əsrlərdə inkişaf tarixi.

Reading 1.1:. Vəliyeva M.N., Bəndəliyeva A.A. “Əczaçılıq tarixi” Dərs vəsaiti,  Bakı - 2013,  438 s.

Reading 1.2:. Valıyeva M.N., Bandalıyeva A.A.,  Aslanov M.Q.,  Huseynova A.B. Hıstory of pharmacy. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2023, 197 s.

Reading 1.3:. Vəliyeva M.N., İmanov T.M., İmanov T.İ. XX əsr Azərbaycan əczaçılığının    inkişafında vacib ensiklopedik məlumatlar. II cild, Bakı: Nurlan, 2007, 358 s.

 

    2

 

 

8

Əczaçılıq bioetikası bioetikanın tərkib hissəsi kimi.

Reading 1.1:. V.Q.Məmmədov. YUNESKO-nun Bioetika Baza Tədris Proqramı Azərbaycan dilində - Bakı, AMEA Insan Hüquqları Institutu. 2011. - 68 s.

Reading 1.2:. Bioetika: sənədlər, terminlər  / A.I. Mustafayevanın  redaktəsi  ilə. Bakı: Elm, 2009,  336 s.

Reading 1.3:. Bioetika, elm və texnologiyaların etikası problemləri, Məruzələr toplusu. Bakı, “Elm” 2005

Reading 1.4:. Namazova  Ə.,  Əliyev Q.  Təbabət  etikası. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2004, 234 s.

Reading 1.5:. Yelyayeviç Y.Ç. Əczaçılıq deontologiyası haqqında / Rus dilindən tərcümə edən F.Əzizov. Bakı: 1985, 100 s.   

 

       2

9

Əczaçılıq etikası və deontologiyası.

Reading 1.1:. V.Q.Məmmədov. YUNESKO-nun Bioetika Baza Tədris Proqramı Azərbaycan dilində - Bakı, AMEA Insan Hüquqları Institutu. 2011. - 68 s.

Reading 1.2:. Bioetika: sənədlər, terminlər  / A.I. Mustafayevanın  redaktəsi  ilə. Bakı: Elm, 2009,  336 s.

Reading 1.3:. Bioetika, elm və texnologiyaların etikası problemləri, Məruzələr toplusu. Bakı, “Elm” 2005

Reading 1.4:. Namazova  Ə.,  Əliyev Q.  Təbabət  etikası. Dərs vəsaiti. Bakı: Təbib, 2004, 234 s.

Reading 1.5:.  Yelyayeviç Y.Ç. Əczaçılıq deontologiyası haqqında / Rus dilindən tərcümə edən F.Əzizov. Bakı: 1985, 100 s.   

 

     2

10

Dərman vasitələrinin alınması (klinikadan qabaq və kliniki sınaqlarda) və istehsalında bioetik aspektlər.

Reading 1.1:. V.Q.Məmmədov. YUNESKO-nun Bioetika Baza Tədris Proqramı Azərbaycan dilində - Bakı, AMEA Insan Hüquqları Institutu. 2011. - 68 s.

 Reading 21.:. Bioetika: sənədlər, terminlər  / A.I. Mustafayevanın  redaktəsi  ilə. Bakı: Elm, 2009,  336 s.

Reading 1.3:. Bioetika, elm və texnologiyaların etikası problemləri, Məruzələr toplusu. Bakı, “Elm” 2005

 

      2