İNSAN ANATOMİYASI VƏ TİBBİ TERMİNOLOGİYA FƏNNİ ÜZRƏ 050802-“ ƏCZAÇILIQ”İXTİSASININ TƏDRİS PROQRAMI

“İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya” fənni BAKI – 2025

       Müasir dövrdə ali tibb təhsilinin qarşısında qoyulan tələblər ilk növbədə nəzəri və təcrübi biliklər arasında düzgün və balanslaşdırılmış inteqrasiyanın qurulmasından, ilk kurslardan başlayaraq tələbələrdə klinik təfəkkürün formalaşdırılmasından ibarətdir. İnsan anatomiyası elə nadir təməl fənnlərindəndir ki, onun tədrisi zamanı bu tələbi xüsusi effektivliklə həyata keçirmək mümkündür; tələbə elə ilk təcrübi dərslərindən müəllimlərinin köməyi ilə əldə etdiyi biliklərin gələcəkdə onun həkim praktikasında nə qədər əhəmiyyətli olmasını anlamağa başlayır. Təbii ki, müasir dövr öz tələblərini diktə edir. “İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya” fənninin tədrisi öz əsas müddəalarına – sistematikliyə, ciddiliyə, latın nomenklaturasının mənimsənilməsinə söykənərək, irəli çox ciddi bir addım atmışdır. Bu, ilk növbədə müasir elmi-texniki tərəqqinin nailiyyətlərinin tədris prosesinə intensiv surətdə cəlb olunmasına, multi-media vasitələrinin, video materialların istifadə edilməsinə aiddir. Klassik tədris metodlarının – quru və yaş preparatlar üzərində izahatın slayd və videolarla tamamlanması, tələbələrdə insan orqanizminin quruluşu barədə bitkin təsəvvürün formalaşmasında olduqca böyük əhəmiyyətə malikdir. Hal-hazırki dövrdə molekulyar biologiyanın, biofizika, genetika kimi elmlərin böyük vüsət almasına baxmayaraq anatomiya təbabətin özülü olaraq qalmaqdadır. Anatomik biliklər xəstənin müayinəsindən, sadə, elementar tibbi manipulyasiyalardan başlayaraq ən mürəkkəb və mütərəqqi tədqiqat metodlarının – tomoqrafiyaların, angioqrafiyaların aparılmasına qədər, çox vacib və zəruridir. Cərrahi əməliyyatların aparılmasında isə anatomik biliklərin kifayət qədər yüksək olmaması tamamilə yolverilməzdir. Məlumdur ki, anatomik biliklərin əsas tətbiq sahəsi təbabətdir. Bununla belə, bu biliklər idmanda, arxeologiyada, incəsənətdə, müxtəlif sənaye konstruksiyalarının hazırlanması və istifadəyə verilməsində olduqca mühümdür.

AKTS: 4 kredit

Fənnin məqsədi. “İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya” fənni insan orqanizminin quruluşunu, onun inkişafını, fərdi, cinsi və yaş xüsusiyyətlərini sistemlər və aparatlar, bu aparat və sistemləri təşkil edən orqanlar səviyyəsində öyrənməklə məşğuldur. Orqanizmin tam bir vahid təşkil etməsinin mexaniki, humoral və sinir səviyyəsində tənzim olunması postulatından çıxış edərək tələbələrə insan bədənini təşkil etmiş bütün sistemlərin və aparatların quru və yaş preparatlar üzərində detallı surətdə öyrədilməsi, əldə edilmiş biliklərin kompüter texnologiyalarının vasitəsilə möhkəmləndirilməsi, nəzəri biliklərin – mühazirələrdə orqan və sistemlərin inkişafı, onların funksional anatomiyasının xüsusiyyətlərinin, təcrübi dərslərdə hər bir orqanın quruluşu, topoqrafiyası barədə anlayışların tam surətdə formalaşdırılması, bu biliklərin təcrübəyə tətbiqi üçün davamlı zəmin yaradılması fənnin məqsədinə aiddir.

 Tələbə nəyi bilməlidir:

1. Meyit və meyit preparatlarından istifadə edərkən Anatomiya muzeyində və Tədris mərkəzində iş və texniki təhlükəsizlik qaydalarını;
2. Klassik anatomik tədqiqat metodlarının əsaslarını;
3. İnsan bədənini təşkil edən üzvlərin hansı anatomik qanunauyğunluqlar əsasında formalaşdığını;
4. Azərbaycan və latın dillərində anatomik terminologiyanın əsaslarını;
5. Orqanların makromikroskopik səviyyədə quruluşunu, bunların mənsub olduğu aparat və sistemlərin orqanizmin ümumi təşkilində və fəaliyyətində əhəmiyyətini;
6. İnsan bədəninin ümumi quruluş qanunauyğunluqlarını, orqanizmin hissələrini quruluş-funksional qarşılıqlı əlaqələrini.

Tələbə nəyi bacarmalıdır:

1. Anatomik alətlərdən düzgün istifadənin əsaslarını ( pinset, neştər);
2. Anatomik terminlərdən sərbəst  istifadəni;
3. Anatomik preparatlar üzərində orqanların hissələrini dəqiq təyin etməyi, bu hissələrin təhsil aldığı dildə və latın dilində nomenklaturaya uyğun adlarını;
4. Test tapşırıqlarını yerinə yetirməyi, nəzəri biliklərin əsasında situasiya məsələlərini həll etməyi.

Tələbə yiyələnməlidir:

1. Orqanizmi təşkil edən aparat və sistemləri, bu aparat və sistemlərin də təşəkkül tapdığı orqanların quruluşu, damar-sinir münasibətləri barəsində nəzəri biliklərə;
2. Meyit və meyit preparatlarından istifadənin əsaslarına, sadə tibbi alətlərdən sərbəst istifadəyə;
3. Anatomik terminlərin təhsil aldığı dildə və latın dilində düzgün istifadəsinə;
4. Meyit və meyit preparatları ilə işləyərkən tibbi etikanın bütün incəliklərinə;
5. Təşrih zallarında işləyərkən kafedranın daxili nizam-intizam qaydalarına özü və tələbə yoldaşları tərəfindən tam riayət olunmasına.

Məşğələnin planı:

1.  Dərsə davamiyyətin yoxlanılması – 2-3dəqiqə.
2. Keçilmiş dərs üzrə tələbələrdən sorğu aparılması – 10-12 dəqiqə. Tələbələrin buraxdığı səhvlər müəllim tərəfindən yerində və dərhal düzəldilməlidir. Eyni zamanda latın terminlərinin düzgün tələffüzünə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Sorğuda maksimal dərəcədə preparatlardan istifadə olunmalıdır, tələbələrin təcrübi bacarıqlarının bununla artırılmasına səy edilməlidir.
3. Keçilmiş mövzunun yekunlaşdırılması – 4-5 dəqiqə.
4. Müəllim tərəfindən yeni mövzunun izahı – 18-20 dəqiqə
5. Tələbələrin sərbəst işi – 45-50 dəqiqə. Müəllim sorğu apardığı tələbələrin sərbəst işlərini qiymətləndirir, tələbələrin dərsi öyrənməsinə nəzarət edir və istiqamətləndirir. Məşğələnin sonuna qədər hər bir tələbə izah olunmuş preparatların üzərindəki törəmələri tapıb göstərməyi bacarmalıdır.
6. Məşğələnin təchizatı

1. Sümük komplekti
2. Skelet
3. Müvafiq yaş preparatlar
4. Mövzu üzrə prezentasiya və tədris filmləri.

PROQRAM

    “Əczaçılıq” ixtisası üzrə “İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya” fənninin tədrisi bir sıra xüsusiyyətləri ilə seçilir. Anatomik biliklərin tələbələrə ardıcıl və ciddi surətdə, quru və yaş preparatların, eyni zamanda multi-media vasitələrinin tətbiqi ilə öyrədilməsi və onların kafedranın professor-müəllim heyəti tərəfindən sistematik və obyektiv surətdə sorğusu aparılmalıdır. “Əczaçılıq” ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrdə “İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya” fənni 1 semestr ərzində tədris olunur; bu müddətdə tələbələr dayaq-hərəkət aparatı (sümük və birləşmələr sistemi, əzələ sistemi), daxili orqanlar-splanxnologiya bəhsini (həzm, tənəffüs, sidik, cinsiyyət, endokrin və immun sistemləri), mərkəzi və periferik sinir sistemlərini, vegetativ sinir sistemini, duyğu orqanları bəhsini, ürək-qan damar sistemini, limfa sistemini öyrənirlər. Tələbələrin müvafiq ixtisas üzrə tədrisi zamanı onlarda orqanlar, orqanların damar-sinir təchizatı, topoqrafiyası barədə bitkin və tam təsəvvür yaratmaq fənn müəllimləri üçün mühüm və əsas məsələyə çevrilir. Burada hər bir izahat zamanı preparat və multi-media vasitələrinin, anatomik planşetlərin ən effektiv surətdə kombinə olunması, bir-birini tamamlaması təmin edilməlidir. Tələbələrin orqanları, bu orqanların hissələrini tanıması olduqca vacibdir və bu biliklər mütəmadi surətdə yoxlanılır və möhkəmləndirilir.

İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya fənni üzrə I kurs tələbələrinin mühazirələrin mövzü planı

İnsan anatomiyası və tibbi terminologiya fənni üzrə I kurs tələbələrinin praktiki məşğələlərin mövzü planı

TEXNİKİ TƏCHİZAT Tədris prosesində innovativ formalardan istifadə

      Tədris prosesində müəllim tərəfindən aktiv sürətdə quru və yaş preparatların izahı ilə yanaşı onların multimedia və 3D texnologiya əsasında tədrisin təşkili təmin olunmalıdır. Preparatlar üzərində tələbə müəllimin nəzarəti altında daxili orqanların hissələrini, damar və sinir münasibətlərini dəqiq aydınlaşdıra bilmədidir. Bunların, eləcədə, kompüter texnologiyaların tətbiqi ilə müəyyənləşdirilməsinə xüsusi yer verilməlidir.

METODİKİ TƏMİNAT:

1. Şadlinski V.B., Hüseynova G.A. İnsan anatomiyası. Bakı, «Müəllim», 2019. – 260 s.
2. Шадлиский В.Б., Гусейнова Г.А., Насирова З.Д., Сеидова З.Р. Анатомия человека, Баку, «Муаллим», 2021, 292 с.

İnsan anatomiyası və tibbi terminologia  kafedrasının müdiri,dosent  A.S.Abdullayev