İNSAN ANATOMİYASI FƏNNİ ÜZRƏ 050808-“TİBB BACISI İŞİ” İXTİSASININ TƏDRİS PROQRAMI

“İnsan anatomiyası” fənni AKTS: 6 kredit BAKI - 2025

        İnsan anatomiyası təbabətin əsas fundamental sahələrindən biri olaraq yeni həkim kadrları üçün tədrisdə və onların peşəkar kimi yetişməsində olduqca böyük rola malikdir. Elmin qədim tarixə malik olmasına baxmayaraq o, bu gün də yeni faktlarla zənginləşir və klinik biliklərin formalaşmasına, düzgün müalicə taktikasının və cərrahi müdaxilənin planlaşdırılmasına həlledici təsir göstərir. Anatomik biliklərin tələbələrə ardıcıl və ciddi surətdə, quru və yaş preparatların, müasir zamanda isə artıq multi-media vasitələrinin tətbiqi ilə öyrədilməsi və onların kafedranın professor-müəllim heyəti tərəfindən sistematik və obyektiv surətdə sorğusu sayəsində gələcək həkimlərdə klinik təfəkkürün rüşeymləri meydana çıxır; gələcək təhsil illərində klinik bazalarda bu təfəkkür düzgün surətdə inkişaf etdirildiyi təqdirdə, yetkin həkim kadrlarının meydana çıxmasına nail olunur. Eləcə də kafedrada tələbələrin ilk tədris illərində təhsil almalarına baxmayaraq onların müəyyən hissəsində elmə də maraq yaranır ki, bu da həmin tələbələrin kafedranın nəzdində fəaliyyət göstərən tələbə elmi cəmiyyətinə cəlb olunmasına, onların öz ilk elmi tədqiqat işlərini aparmasına gətirib çıxarır. Beləliklə, anatomiya fənninin tədrisi həm klinik, həm də elmi kadrların yetişməsində xüsusi rol oynadığının şahidi oluruq. Kafedrada təhsil aldığı illərdə tələbələr meyit və meyit preparatları üzərində işləyərkən onlara həkimlərə xas olan ciddilik və etik prinsiplər, subordinasiya hissi aşılanır.   

Fənnin məqsədi. İnsan anatomiyası fənni insan orqanizminin quruluşunu fundamental əsaslarla, əyani olaraq meyit və meyit preparatları üzərində, orqanizmi təşkil edən aparat və sistemlər, bu aparat və sistemlərin təşkil olunduğu orqanlar səviyyəsində tədris edir. Müasir dövrün tələblərini nəzərə alaraq quru və yaş preparatlarla yanaşı multi-media vasitələrinin geniş tətbiqi də aparılmaqla tələbələrdə nəzəri biliklərin – mühazirələrdə orqan və sistemlərin inkişafı, onların funksional anatomiyasının xüsusiyyətlərinin, təcrübi dərslərdə hər bir orqanın quruluşu, topoqrafiyası barədə anlayışların tam surətdə formalaşdırılması, bu biliklərin təcrübəyə tətbiqi üçün davamlı zəmin yaradılması fənnin məqsədinə aiddir.

 Tələbə nəyi bilməlidir:

1. Meyit və meyit preparatlarından istifadə edərkən Anatomiya muzeyində və Tədris mərkəzində iş və texniki təhlükəsizlik qaydalarını;
2. Klassik anatomik tədqiqat metodlarının əsaslarını;
3. Anatomiya elminin əsas inkişaf dövrlərini, tibbi və bioloji elmlər üçün anatomiyanın xüsusi əhəmiyyətini;
4. Müasir anatomik tədqiqat metodlarını, İnsan anatomiyasının əsas inkişaf istiqamətlərini;
5. Azərbaycan, rus, ingilis və latın dillərində anatomik terminologiyanın əsaslarını;
6. İnsan bədəninin ümumi quruluş qanunauyğunluqlarını, orqanizmin hissələrini quruluş-funksional qarşılıqlı əlaqələrini,
7. Təcrübi və nəzəri tibbdə anatomiya elminin əsas tədqiqatlarının əhəmiyyətini;
8. Uşaq, yeniyetmə və yaşlı insanda orqanizm hissələrinin və orqanlarının anatomo-topoqrafik qarşılıqlı əlaqələrini;
9. Orqan və sistemlərin quruluş və topoqrafiyasının əsas detallarını, müxtəlif yaş dövrlərində onların əsas funksiyalarını;
10. Orqan və sistemlərin inkişaf qüsurlarını və anomaliyalarını, baş verə biləcək quruluş variantlarını;
11. Gələcək təhsil və peşə fəaliyyətində uşaq, yeniyetmə və yaşlı insanın anatomiyası üzrə alınmış biliklərin tətbiqi əhəmiyyətini;
12. Sağlam orqanizmin quruluş baxımından yaş-cinsi və fərdi xüsusiyyətlərini və inkişafını;

Tələbə nəyi bacarmalıdır:

1. Anatomik alətlərdən düzgün istifadə ( pinset, neştər);
2. Anatomik terminlərdən sərbəst  istifadəni;
3. Anatomik preparatlar üzərində orqanların hissələrini dəqiq təyin etməyi, bu hissələrin təhsil aldığı dildə və latın dilində nomenklaturaya uyğun adlarını;
4. Anatomik təşrih üsulundan istifadə etməklə əzələ və fassiyaları, böyük damar və sinirləri, vəzilərin axacaqlarını, ayrı-ayrı orqanları tapıb ayırmağı;
5. Rentgen şəkillərdə orqan və onların əsas hissələrini tapıb göstərməyi;
6. Canlı insanda əsas sümük və əzələ anatomik oriyentirlərini tanımağı,  orqanların hüdudlarını və əsas sinir-damar dəstələrinin proyeksiyalaırnı sxematik çəkməyi, oynaqlarda hərəkəti düzgün nümayiş etdirməyi, bu hərəkətləri adlandırmağı;
7. Tibbi və elmi ədəbiyyatdan, müasir internet mənbələrindən istifadənin əsaslarını;
8. Rentgen şəkillərdə, kompüter və maqnit-rezonans tomoqramlarda orqanları, onların quruluş və hissələrini təyin etməyi;
9. Test tapşırıqlarını yerinə yetirməyi, nəzəri biliklərin əsasında situasiya məsələlərini həll etməyi.

Tələbə yiyələnməlidir:

1. Orqanizmi təşkil edən aparat və sistemləri, bu aparat və sistemlərin də təşəkkül tapdığı orqanların quruluşu, topoqrafiyası, damar-sinir münasibətləri barəsində nəzəri biliklərə;
2. Orqanizmi təşkil edən aparat və sistemləri, bu aparat və sistemlərin də təşəkkül tapdığı orqanları, onların əsas damar və sinirlərini meyit və meyit preparatları üzərində müstəqil surətdə müəyyən etməyə;
3. Meyit və meyit preparatlarından istifadənin əsaslarına, sadə tibbi alətlərdən sərbəst istifadəyə;
4. Anatomik terminlərin təhsil aldığı dildə və latın dilində düzgün istifadəsinə;
5. Meyit və meyit preparatları ilə işləyərkən tibbi etikanın bütün incəliklərinə;
6. Təşrih zallarında işləyərkən kafedranın daxili nizam-intizam qaydalarına özü və tələbə yoldaşları tərəfindən tam riayət olunmasına.

PROQRAM

       “İnsan anatomiyası” fənni təbabətin istər nəzəri, istər təcrübi sahələri üçün olduqca böyük əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə anatomiya sadəcə mövcud faktları təsvir etməklə məşğul olmur; onun məqsəd və vəzifələrinə orqanizmin quruluş prinsip və qanunauyğunluqlarının izah olunması, aydınlaşdırılması daxildir. Bu suallara dolğun və bitkin cavab vermək üçün orqanizmin quruluşu ən incə detallarına qədər tədqiq olunmalıdır. Canlı orqanizm tam və bitkin bir sistemdir. Onun tədqiqatı, klassik anatomik tədqiqat işlərinə və eləcə də anatomiyanın inkişaf tarixinə nəzər salsaq, olduqca çətin bir yol keçmişdir. Təşrih üsulundan başlayaraq müasir kompüter və maqnit-rezonans üsulları, müxtəlif xarakterli angioqrafiya metodları – hamısı insan orqanizminin quruluş xüsusiyyətlərini öyrənməyə yönəlmişdir. Bu biliklər nə qədər dərin və dəqiq olarsa, klinik təbabətin uğurları da bir o qədər effektiv olacaqdır. Buna görə də təbabətin nailiyyətləri ilk növbədə anatomiya elminin nailiyyətlərindən, anatomik tədqiqat üsullarının dolğunluğundan birbaşa asılıdır. Buna da görədir ki, İnsan anatomiyası fənni ilə, ümumiyyətlə, tibb təhsili başlayır. Bütün dünya üzrə tibbi ali məktəblərin və ya universitetlərin tibb fakultələrnin ilk kursuna qədəm qoymuş tələbələr əvvəlcə anatomiya auditoriyalarından, təşrih otaqlarından və muzeylərindən təhsil almağa başlayırlar. Müasir zamanda fakultələrin təcrübi bazalarının möhkəmlənməsi və yenilənməsi, hər bir fakultənin özünəməxsus xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq tələbələrə dərs keçməyə imkan verir. Müvafiq olaraq anatomiyanın tədrisi də bu fakultələrin xüsusiyyətlərini əhatə etməyə yönəlmişdir. “Tibb bacısı işi” ixtisası üzrə təhsil alan tələbələrə “İnsan anatomiyası” fənni 1 semestr ərzində tədris olunur; bu müddətdə tələbələr dayaq-hərəkət aparatı (sümük və birləşmələr sistemi, əzələ sistemi), daxili orqanlar-splanxnologiya bəhsini (həzm, tənəffüs, sidik, cinsiyyət, endokrin və immun sistemləri), mərkəzi və periferik sinir sistemlərini, vegetativ sinir sistemini, duyğu orqanları bəhsini, ürək-qan damar sistemini, limfa sistemini öyrənirlər. Bununla əlaqədar olaraq “İnsan anatomiyası” fənninin proqramı tərtib olunarkən ilk növbədə, təbii ki, sistematik anatomiyanın tələbləri nəzərə alınır, başqa sözlə, tələbələrdə insan orqanizmini təşkil edən aparat və sistemlər barədə bilik və bacarıqlar mühazirə və təcrübə məşğələlərinin kompleks surətdə, bir-birini tamamlayaraq tətbiqi ilə yaradılır. Bu zaman hər bir konkret ixtisasın da tələbləri nəzərdə saxlanılır, müvafiq izahatlarda bu və ya digər dərslər, tələbdən asılı olaraq, daha ətraflı tədris olunur.

Fənnin tədris format - əyani

Metodİk təchizat:

1. Şadlinski V.B., Hüseynova G.A. İnsan anatomiyası. Bakı, «Müəllim», 2019. – 260 s.
2. Шадлиский В.Б., Гусейнова Г.А., Насирова З.Д., Сеидова З.Р. Анатомия человека, Баку, «Муаллим», 2021, 292 с.

TEXNİKİ TƏCHİZAT :Tədris prosesində innovativ formalardan istifadə

Tədris prosesində müəllim tərəfindən aktiv sürətdə quru və yaş preparatların izahı ilə yanaşı onların multimedia və 3D texnologiya əsasında tədrisin təşkili təmin olunmalıdır. Preparatlar üzərində tələbə müəllimin nəzarəti altında daxili orqanların hissələrini, damar və sinir münasibətlərini dəqiq aydınlaşdıra bilmədidir. Bunların, eləcədə, kompüter texnologiyaların tətbiqi ilə müəyyənləşdirilməsinə xüsusi yer verilməlidir.

İnsan anatomiyası və tibbi terminologia kafedrasının müdiri, dosent A.S.Abdullayev