English
Русский
“Tibbi protozoologiya” fənni hazırda mikrobiologiya, immunologiya, biokimya və digər fənnlərlə sıx əlaqədə olan elm sahəsidir. Parazitar xəstəliklər bu gün dünya səhiyyəsi qarşısında qalmaqda davam edən ciddi problemlərdən biridir. Tibbi protozoologiya parazitizmin fundamental prinsipləri, həyat dövriyyələri, bioloji sistemlərin iyerarxiyasının müxtəlif səviyyələrində parazitlər və sahiblər arasında qarşılıqlı əlaqələrin müxtəlif aspektləri, həmçinin yayılması məsələləri, eləcə də parazitar xəstəliklərin müalicəsi, profilaktikası və aradan qaldırılmasının müasir üsulları haqqında vahid anlayış formalaşdırır.
“Tibbi protozoologiya” insan parazitlərinin morfologiyasını, biologiyasını, törətdikləri xəstəliklərin patogenezini, klinik əlamətlərini, eləcə də parazitar xəstəliklərin diaqnostika və müalicə üsullarını, onlara qarşı mübarizə tədbirlərini öyrənən sahədir və üç bölməni əhatə edir:
“Tibbi protozoologiya” fənninin protozoologiya bölməsi - birhüceyrəli ibtidailərin törətdiyi xəstəlikləri öyrənir. Onun vəzifələrinə protozoaların təsnifatını, morfologiyasını və biologiyasını öyrənmək, eyni zamanda, törədicinin insan orqanizminə patogen təsirini, xəstəliklərin diaqnostika üsullarını, spesifik və patogenetik terapiya prinsiplərini, habelə bu xəstəliklərin qarşısının alınma yollarını öyrənir.
Diqər bölmələrdən - tibbi helmintologiya - parazitar qurdların təsnifatını, morfologiyasını, inkişaf dövriyyələrini, ekologiyasını, onların törətdiyi xəstəlikləri, helmintozların klinik əlamətlərini, patogenezini, diaqnostika üsullarını, müalicə və profilaktika prinsiplərini öyrənir. Tibbi helmintologiya həmçinin, helmint növlərinin aydınlaşdırılması, təhlükəli helmint ocaqlarının müəyyən edilməsi və məhv edilmə üsullarını müəyyən etməyə imkan verir.
Tibbi entomologiya - parazitar xəstəliklərin həm törədiciləri, həm də daşıyıcıları (vektor) olan buğumayaqlıları öyrənməklə yanaşı, onların epidemiologiyası, ayrı-ayrı növlərin biologiyası, ekoloji inkişaf şəraiti, insanlarla əlaqə dərəcəsi və s. haqqında məlumat verir. Təbiətdə törədicilərin dövranının qanunauyğunluqlarını və insanların yoluxucu xəstəliklərində rolunu müəyyən edən ətraf mühit amilləri haqqında da məlumatlar təqdim olunur. Transmissiv yoluxan xəstəliklərin etiologiyası, infeksiya mənbəyi, törədicilərin ötürülmə yolları, xəstəlik ocaqlarının tipi, mövsümilik, xəstəliyin coğrafi yayılması, xəstəliklərə həssaslıq və immunitet, profilaktika və epidemioloji mübarizə tədbirləri kimi məsələlər işıqlandırılır.
Parazitar xəstəliklərin aradan qaldırılmasında əldə edilmiş mühüm uğurlara baxmayaraq, tibbi protozoologiya hələ də aktual olaraq qalmaqdadır. Bu, parazitlərin geniş yayılması, insan orqanizminə mənfi təsirlərinin müxtəlifliyi və klinik təzahürlərin aşkar polimorfizmi ilə əlaqədardır. Beləliklə, tibbi protozoologiyanın inkişafı vacib və son dərəcə zəruri bir vəzifədir. Başlıca olaraq da protozoa və helmint invaziyalarının yayılma səviyyəsinin azalmasına nail olmaqdır.
Tədris proqramı dərslərin düzgün təşkilində, tədris alan tələbələrin tibbi parazitologiyaya dair müvafiq bilik və bacarıqların mənimsənilməsində mühüm rol oynayır.
|
Kurs |
Fənnin adı |
Auditoriya saatları |
|
|
I |
Tibbi protozoologiya |
Mühazirə |
Praktika |
|
30 |
30 |
||
Təhsil pilləsi: Magistratura
İxtisasın adı: Biologiya
Fənnin məqsədi: Magistrantlarda protozoa, helmint və buğumayaqlıların invaziv patologiyalarda rolu, eləcə də buğumayaqlıların xəstəliklərin daşınmasında və yayılmasında rolu, klinik diaqnozun təsdiqlənməsində müayinə üsullarının imkanları, invaziv proseslərin antiparazitar terapiya və profilaktika prinsipləri, mübarizə tədbirlərinin müasir üsulları haqqında müasir biliklərin formalaşdırılmasıdır.
Fənnin təlim nəticəsi:
- Parazitizmin formaları haqqında əsas nəzəri anlayışları olur.
- İbtidailərin, helmintlərin və buğumayaqlıların təsnifatı və ümumi xüsusiyyətləri haqqında məlumatlar alır.
- Protozoa və helmintlərin törətdiyi xəstəlikləri, geniş yayılmış insan parazitozlarını bilir.
- Müayinələr zamanı təhlükəsizlik və davranış qaydalarını bilir.
- Xəstəliyin gedişatından asılı olaraq patoloji materialı düzgün seçməyi, təhlükəsiz götürməyi və daşınmasını bilir.
- Parazitar xəstəliklərin klassik və ekspress diaqnostika üsullarını (mikroskopik müayinə, təmiz kulturanın alınması, seroloji və molekulyar-genetik diaqnostika) seçir.
- Müasir müayinə üsullarından istifadə edir.
- Kliniki materialların müayinələr üçün hazırlayır.
- Preparatlarda ibtidailərin, helmint və buğumayaqlıların növlərini fərqləndirir.
- Müayinələr zamanı əldə edilən nəticələri düzgün interpretasiya edir.
- Parazitlərə qarşı orqanizmin spesifik cavab formaları ilə tanışdır.
- Törədicinin növündən asılı olaraq müalicə və profilaktika prinsiplərini, müasir mübarizə tədbirlərini bilir.
- İnformasiya texnologiyalarından istifadə edə bilir.
- Əlavə məlumat resurslarını seçir.
- Müfaviq məlumatları təhlil edir.
- Parazitlərlər olan materiallar haqqında məlumatlara sahibdir və onlarla işləməyi bacarır.
- Əldə etdiyi bilikləri tibdə və elm sahələrində tətbiq edə bilir.
- Parazitar patologiyaların aktual problemlərini dərk edir.
Fənnin məzmunu
İnsanda xəstəlik törədən ibtidailərin və helmintlərin, eləcədə xəstəlik törədən və müxtəlif xəstəliklərin daşıyıcısı (vektor) olan həşəratların təsnifatı, törədicilərin və ya daşıyıcıların ümumi morfo-bioloji xüsusiyyətləri; ekologiyası; “Parazit - sahib” sistemində qarşılıqlı münasibətlərin xüsusiyyətləri və formalaşması üçün zəruri şərtlər; parazitin sahib orqanizmə daxil olma üsulları və yolları; parazitlərin sahiblərlə məkan, zaman və trofik əlaqələri; xəstəliyin patogenezi; onlara qarşı orqanizmin spesifik cavab formaları; patoloji materialın götürülmə və müayinə hazırlıqları, müayinə üsulları: mikroskopik müayinə, seroloji və molekulyar-genetik diaqnostika və alınmış nəticələrin interpretasiyası; spesifik müalicə və profilaktika prinsipləri, mübarizə tədbirləri.
|
№ |
Mövzu (mühazirə) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Tibbi protozoologiyaya giriş, məqsəd və vəzifələri. Parazitologiyanın inkişaf tarixi, Azərbaycanda parazitologiya. Parazitologiyanın ekoloji və bioloji aspektləri, parazitizmin formaları. Parazitlərin sistematikası, növləri. Parazit-sahib qarşılıqlı münasibətləri. İnsan parazitar xəstəliklərin təsnifatı. Parazitlərin orqanizmə daxil olma yolları. Parazitlərlə mübarizə tədbirləri |
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.3-17, 307-317). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 762) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
2 |
İnsanda xəstəlik törədən ibtidailərin təsnifatı, morfologiyası və ultrastrukturu. Protozoozlar, təsnifatı, müayinə üsulları (mikroskopik, kultural, bioloji, seroloji, molekulyar-genetik üsul). Bağırsaq protozoozları: amöbiaz törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliyin patogenezi, diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. ( s.8-11, 47-73). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 766-769) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
3 |
Bağırsaq protozoozlarının (balantidiaz, qiardioz, kriptosporidioz, siklosporoz sarkosistoz, mikrosporidoz, izosporoz, blastosistoz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.13-28). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 768-765, 769 -775 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh
|
2 |
|
4 |
Qan protozoozu (malyariya, babezioz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliyin patogenezi, diaqnostikası, müalicə və profilaktikası. Urogenital protozooz (trixomoniaz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliyin patogenezi, diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.31-35, 28-30). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 777-780 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh
|
2 |
|
5 |
Toxuma protozoozlarının (leyşmanioz, toksoplazmoz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.40-43). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 780-783 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh
|
2 |
|
6 |
Toxuma protozoozlarının törədiciləri (Acanthamoeba (Hartmanella), Naegleria cinsiləri), morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.11-13, 44-46). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 768-769 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
7 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.3-17, 265-287, 307-317). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh
|
2 |
|
8 |
Trematodlar - sorucu qurdlar (Fasciola, Fasciolopsis Opisthorchis cinsləri) morfo-bioloji xüsusiyyətləri, törətdiyi xəstəliklərin patogenezi, diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.211 – 218, 227-231, 200-207). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
9 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.234 - 235, 207 - 211, 220 - 227). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
10 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s. 169 – 176, 150 – 153, 176 – 184, 156 - 169). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh
|
2 |
|
11 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s. 42 – 58, 128 - 134). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
12 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s. 58 – 66, 26 – 42, 126 – 128). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
13 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.66 – 81, 92 - 98, 103 – 110, ). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
14 |
|
H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
15 |
|
H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
№ |
Mövzular (təcrübi məşğələlər) |
|
Saat |
|
1 |
Tibbi protozoologiyaya giriş. Parazitizmin formaları. Parazitlərin sistematikası, növləri. Parazit-sahib qarşılıqlı münasibətləri. İnsanın parazitar xəstəliklərinin təsnifatı. Parazitlərin orqanizmə daxil olma yolları. Parazitlərlə mübarizə tədbirləri. İnsanda xəstəlik törədən ibtidailərin təsnifatı, morfologiyası və ultrastrukturu. Protozoozların təsnifatı, müayinə üsulları (mikroskopik, kultural, bioloji, seroloji, molekulyar-genetik üsullar) |
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.3-17, 307-317). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 762) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
2 |
Bağırsaq protozoozlarının (amebiaz, balantidiaz, qiardioz, kriptosporidioz, siklosporidoz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. ( s.8-11, 47-73). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 766-769) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
3 |
Bağırsaq protozoozlarının (sarkosistoz, mikrosporidoz, izosporoz, blastosistoz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası. Urogenital protozooz (trixomoniaz) törədicisi, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliyin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.13-28). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 768-765, 769 -775 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
4 |
Qan protozoozları: malyariya, babezioz törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.31-35, 28-30). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 777-780 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh
|
2 |
|
5 |
Toxuma protozoozlarının (leyşmanioz, toksoplazmoz) törədiciləri, morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.40-43). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 780-783 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
6 |
|
M.S.Novruzova, T.H.Süleymanova “Patogen ibtidailər”,75s. (s.11-13, 44-46). Z.Ö.Qarayev, A.İ.Qurbanov “Tibbi mikrobiologiya və immunologiya” /Bakı, “Təbib” nəşriyyatı - 2015, 860 səh. (səh. 768-769 ) H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
7 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.3-17, 265-287, 307-317). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
8 |
Trematodlar - sorucu qurdların (Dicrocoelium, Paragonimus, Schistosoma cinsləri) morfo-bioloji xüsusiyyətləri, xəstəliklərin patogenezi, laborator diaqnostikası, müalicə və profilaktikası |
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.211 – 218, 227-231, 200-207). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
9 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.234 - 235, 207 - 211, 220 - 227). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
10 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s. 169 – 176, 150 – 153, 176 – 184, 156 - 169). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
11 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s. 42 – 58, 128 - 134). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
12 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s. 58 – 66, 26 – 42, 126 – 128). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
13 |
|
İ.H.Nəcəfov “Tibbi helmintologiya” / Bakı- 2009, 335s. (s.66 – 81, 92 - 98, 103 – 110, ). H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
14 |
|
H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
|
15 |
|
H.Ə. Qədirova, S.S. Cavadlı, M.S. Novruzova, S.F.Qurbanova və b. “Tibbi parazitologiya” Dərslik. Bakı 2024. 391 səh |
2 |
