Payız semestrində keçirilən fənlər

№	Fakültələr	Kurs	Fənnlər	Auditoriya saatları
1	Müalicə-profilaktika	V	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə 10 saat	Praktika 35 saat
2	Müalicə-profilaktika	VI	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə -	Praktika 30 saat

 

Yaz semestrində keçirilən fənlər

 

№	Fakültələr	Kurs	Fənnlər	Auditoriya saatları
1	Müalicə-profilaktika	V	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə 10 saat	Praktika 35 saat
2	Müalicə-profilaktika	VI	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə -	Praktika 30 saat

 

Fənnin kodu İMF-04

Klinik Allerqologiya və İmmunologiya

Təhsil pilləsi:  Əsas (baza) ali tibb təhsili

İxtisas: Tibb

Fənnin məqsədi:

Bu fənn tədris olunub qurtardıqdan sonra tələbələr anafilaktik reaksiyaların mexanizmlərini, əsas səbəblərini, klinik əlamətlərini və differensial diaqnozunu edə bilməli, təcili yardım tədbirlərini bilməli. Allergik xəstəliklərin təhlükəli təzahürlərini (ağır astma, ağır Kvinke ödemi və övrə, Layell sindromu kimi düzgün qiymətləndirib adekvat müalicə tədbirləri bacarmalıdılar. Bronxial astma və başqa geniş yayılmış allergik xəstəliklərin müasir müalicəsini bilməli.

Təlim nəticəsi:

1. Müxtəlif allergik xəstəlikləri fərqləndirə, uşaqlarda və böyüklərdə onları diaqnozlaşdıra, müalicə ptinsiplərini bilməli. İqE vasitəli xəstəlikləri aşkar etmək, astma, rinit, qida və  dərman allergiyası, atopik dermatit kimi allergik xəstəliklərin diaqnostika və differensial diaqnostikası.

2. Dərmanların yan təsirlərini düzgün müəyyən etmək və onları müalicə edə bilmək. Anafilaktik reaksiyaların mexanizmlərini, əsas səbəblərini, klinik əlamətlərini və differensial diaqnozunu, təxirəsalınmaz yardımı, böyüklərdə özünə adrenalin yeritməni.  İnsekt allergiyası zamanı yerli və sistem reaksiyaların klinik əlamətlərini təsvir  edə bilmək.

3. Övrə və angionevrotik ödemi diaqnozlaşdırmaq, onların əmələ gəlmə səbəblərini, kəskin övrə və angionevrotik ödemin müalicə taktikasını bilmək və göstərilən patologiyaları həyat üçün  təhlükəli anafilaksiyadan fərqləndirə bilmək.

4. Təkrarlanan infeksiyalar keçirən uşaqlara və böyüklərə diaqnostik yanaşma, uşaq və böyük yaşlarda üzə çıxan birincili immundefisitləri, həmçinin  ikincili immunçatışmazlıq   vəziyyətləri ayırd etməli.

5.  Allergik xəstəliklərin diaqnostikasında istifadə olunan laborator metodları təsvir edə bilmək.

6. Dəri prik, dəriiçi, applikasion, təhrikedici testlərinin aparılmasına göstəriş və qiymətləndirilməsi.

7. Spirometriyanın aparılması və qiymətləndirilməsi

8. ASİT-allergen spesifik immunoterapiyanın aparılması

9. Pikfloumetriya monitorinq xəstəyə izah etməli, nəticələri interpretasiya etməli

10. Rinoskopiyanın aparılması və qiymətləndirilməsi.

11. Qan qruplarının və rezus-faktorun  təyini

12. Laborator səriştələr (I-ci səviyyəyə uyğun olan testlərlə immun statusun qiymətləndirməsi). İFA və başqa serolojı reaksiyaların aparılması

13. İnstrumental və başqa üsullarla immun sistemi orqanların qiymətləndirmə metodların nəticələrini analiz etmək.

14. Anafilaktik şokda xəstəyə düzgün vəziyyət verilməsi, adrenalinin yeritmə qaydalarının nümayişı.

15. Astmanın ağır kəskinləşməsində təxirəsalıınmaz tədbirlərin nümayişi. Paradoksal nəbzin təyini.

16. Kəskin Kvinke ödemi və övrə zamanı ilk yardımın nümayişi: xəstənin ağırlığından asılı olaraq preparat seçimi və yeritmə yolları.

17. Astmanın ağır kəskinləşməsində təxirəsalınmaz tədbirlərin nümayişi. Paradoksal nə.

18. Kəskin Kvinke ödemi və övrə zamanı ilk yardımın nümayişi: xəstənin ağırlığından asılı olaraq preparat seçimi və yeritmə yolları.

19. Mütəxəssis allerqoloqun məsləhətinə və müşahidəsinə ehtiyac olan xəstələri ayırd etmək, spesifik allerqodiaqnostika və immunodiaqnostika və müalicəyə ehtiyacı olan pasiyentləri düzgün yönəltmək

20. Əhali və müxrəlif sahələrdə çalışan həkimlərin uşaqlarda rast gələn  immunoloji xəstəlikləri ayırd etməli.

21. Ağır dərman allergiyası riskində olan pasiyentlərə vaxtında və düzgün yardım göstərməli.

 

Fənnin məzmunu.

Pollinoz. Allergik rinit, diaqnostika: in vitro və in vivo allerqoloji testlər. Differensial diaqnostikası.  Allergik rinitlərin müasir müalicə prinsipləri. Allergen spesifik immunoterapiya (ASİT).

Astma. GİNA 2025. Astmanın ilkin diaqnostikası; diaqnostik meyarları. Spirometriya,  digər diaqnostik üsullar. Astmanın differensial diaqnostikasında gənc və 40 yaş üzərində olan şəxslərdə nəzərdə tutulan xəstəliklər. Astmanın fenotipləri. Müalicəsi: nəzaratə   nail   olunmağa   yönəldilmiş   müalicə, simptomları yüngülləşdirən  preparatlar. Ağır astmanın müasir müalicəsi.   BA kəskinləşmələrinə  yanaşma tərzi.

Qida allergiyası. Tərifi, təsnifatı. Qida qəbuluna qarşı inkişaf edən xoşagəlməz əlavə reaksiyalar. Spesifik qidalara qarşı allergiya. Qida allergiyasının in vitro və in vivo diaqnostikası; differensial diaqnostika. Qida allergiyasının bəzi təzahürləri: atopik dermatit, övrə və Kvinke  ödemi. Kəskin övrə və Kvinke ödeminin anafilaksiyadan differensiasiyası. Övrəsiz Kvinke ödemində  diaqnostik yanaşma. Kəskin övrələrdə təcili yardım. Xronik övrənin  müalicəsi.  

Dərman allergiyası. Gell və Kumbs  təsnifatına görə mexanizmləri. Psevdoallergik reaksiyalar və onların mexanizmləri. Klinik variantları. Diaqnostikası: dərmanlarla dəri prick testləri və intradermal sınaqlar, təhrikedici testlər, laborator diaqnostikası; differensial diaqnostikası və  müalicəsi. Tez-tez rast gələn dərman allergiyalarında taktika. Penisillinə qarşı allergiyalı xəstələrdə güvənliklə istifadə edilə biləcək antibiotiklər. Sefalosporinlər, sulfanilamidlər, radiokontrast maddələr, lokal və ümumi anestetiklərə qarşı allergiya. Anafilaksiya. Diaqnostik meyarları;  differensial diaqnostikası. AŞ zamanı təxirəsalınmaz   yardım   planı.

 

“Klinik allerqologiya və immunologiya” fənni V kurs  “Tibb” ixtisası üçün praktiki məşğələlərin mövzu planı

Payız (IX-X semestr) 

№	Mövzular	Saat
1	Allerqologiyaya giriş. Allergik reaksiyaların növləri. Tərifi.	2
2	Pollinoz. Etiologiya, patogenez, klinika, diaqnostika, müalicə və profilaktikası. Çarpaz allergik reaksiyalar.	2
3	Bronxial astma. Tərifi, etiologiya, patogenezi, endotipləri və fenotipləri.	2
4	Bronxial astma. Klinikası, diaqnostikası, diferensial diaqnostikası müalicəsi.	2
5	Tənəffüs yollarının patalogiyalarında xüsusi müayinə üsulları (Pikfloumetriya, Spirometriya, FENO).	2
6	Qida allergiyası. Etiologiya, patogenezi. Qida allergenləri, klinik təzahürləri, müalicəsi.	2
7	Qida allergiyası. Klinikası, diaqnoz və müalicəsi. Pəhriz müalicəsinə müasir yanaşma.	2
8	Qida allergiyasının mədə bağırsaq təzahürləri	2
9	Ekzogen allergik alveolit.	2
10	Bronx-ağciyər aspergillyozu.	2
11	Dərman allergiyası. Etiologiya, patogenezi.	2
12	Dərman allergiyası. Dəri təzahürləri.	2
13	Dərman allergiyası. Stasionar müalicə tələb edən ağır hallar (Stevens Jonhson sindromu, Lyell sindromu, DRESS, generalizə olunmuş allergik pustulyoz və s).	2
14	Kəskin və xroniki angioödem. Hereditar angioödem.	2
15	Spesifik immunoterapiya və onun növləri.	2
16	Anafilaktik şok, etiologiya, patogenezi, klinik formaları.	2
17	Anafilaktik şok. İlk yardım, müalicə taktikası.	2

Cəmi: 35 saat

 

“Klinik allerqologiya və immunologiya” fənni V kurs “Tibb“ ixtisası üçün mühazirələrin mövzu planı

 

	MÖVZULAR	TARİX	SAAT
1.	Allerqologiyaya giriş. Allergik rinit. Etiologiya, patogenez, klinika, diaqnoz və müalicəsi.		2
2.	Bronxial astma. Etiologiya, patogenezi, diaqnostikası, müalicəsi, profilaktikası.		2
3.	Allergik xəstəliklərin spesifik allerqodiaqnostikası. Allergik xəstəliklərin spesifik immunoterapiyası.		2
4.	Övrə və angioödem. Etiologiya, patogenezi, növləri, klinikası, diaqnoz və müalicəsi.		2
5.	Atopik dermatit. Etiologiya, patogenezi, klinikası, diaqnostikası. SCORAD indeksi, müalicə.		2

                                                                                                                              Cəmi: 10 saat

 

 METODİKİ TƏMİNAT: 

1.“Kliniki allerqologiya və immunologiya” dərsliyi, 2010; II-ci nəşr, işlənmiş və tamamlanmış, 2011-ci il, 283 səhifə. Prof Allahverdiyeva L.İ.-nin redaktəsi ilə.

2.“Allergik rinit” metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, G.P.Əhmədova, S.N.Axundov, Ü.M.Hümbətova, Bakı, 2016].

3. “Uşaqlarda bronxial astma” tədris-metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, Ü.M.Hümbətova, 60 səh., Bakı 2009].

4. Azərbaycan uşaqlarında bronxial astmanın profilaktik tədbirləri və müalicəsi.  Milli proqram. Bakı, 2008      

2. “Övrə və Kvinke ödemi” tədris-metodik vəsait, 47 səh. L.İ. Allahverdiyeva, S.N. Axundov, S.Ə. Cəfərova,  Bakı, 2011.

3. “Qida allergyası” metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva., Ş.Y.İsrafilova, 47 səh., Bakı, 2012.

5. “Dərman allergiyası” tədris metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, A.Q.Ağayeva, S.Ə. Cəfərova, Bakı, 2013

6. “Anafilaktik şok” metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, G.P.Əhmədova, N.A.Ələkbərova, Bakı, 2014

7.  “Azərbaycan allerqologiya və klinik immunologiya” jurnalı, ildə 2 nömrə buraxılır.

9. ANAFİLAKTİK ŞOK ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Protokol (28 səhifə).

10. AĞCİYƏRLƏRİN XRONİK OBSTRUKTİV XƏSTƏLİYİ ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Protokol (40 səhifə)

11. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl, Cəfərova Ləman Alı/Xronik spontan övrə və müalicəsi /Azərbaycan-Türkiyə Allerqoloq və immunuloqlarının 1-ci Beynəlxalq konfransı, Azərbaycan/Bakı, ATU-nun Təbib nəşriyyatı, 07 dekabr, 2024

12. Hümbətova Ülkər Müsəllim / Müxtəlif yaş qruplarında xronik spontan övrə endotiplərinin rastgəlmə tezliyi / Azərbaycan-Türkiyə Allerqoloq və immunuloqlarının 1-ci Beynəlxalq konfransı, Azərbaycan/Bakı, ATU-nun Təbib nəşriyyatı, 07 dekabr, 2024

13. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl, Quliye Nailə Məşdi, İsmayılova Zəhra Müşfiq / Uşaqlarda xroniki övrənin müasir müalicə prinsipləri/Azərbaycan-Türkiyə Allerqoloq və immunuloqlarının 1-ci Beynəlxalq konfransı, Azərbaycan/Bakı, ATU-nun Təbib nəşriyyatı, 07 dekabr, 2024

14. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl 1, Ağarəhimova Həmidə Elçin 2 // Pollinoz xəstəliyinin müasir diaqnostikasi // Ümummilli lider Heydər Əliyevin 102 illiyinə və Azərbaycan Tibb Universitetinin 95 illiyinə həsr olunmuş “Tibb festivali”nin tezislər toplusu 6-8 may 2025-ci il, Bakı/Azərbaycan,səh.192-193 // DOI: https://doi.org/10.28942/atuj.v1(S)i5y2025

15. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl 1, Məmmədova Günel Nadir 2 // Atopik dermatitli uşaqlarda lyamblioz // Ümummilli lider Heydər Əliyevin 102 illiyinə və Azərbaycan Tibb Universitetinin 95 illiyinə həsr olunmuş “Tibb festivali”nin tezislər toplusu 6-8 may 2025-ci il, Bakı/Azərbaycan,səh.191// DOI: https://doi.org/10.28942/atuj.v1(S)i5y2025

16. Arias Á., González-Cervera J. Biologics for Eosinophilic Esophagitis: Current Evidence and Future Perspectives // Current Opinion in Gastroenterology. – 2023. – Vol. 39, № 5. – P. 379–388.

17.Dellon E.S., Hirano I., Collins M.H., et al. Updated International Consensus Diagnostic Criteria for Eosinophilic Esophagitis: AGREE Conference // Gastroenterology. – 2025. – Vol. 168, № 2. – P. 213–229. – DOI: 10.1053/j.gastro.2024.11.014.

18.Doğan İ., Kocaay A.F. Eozinofilik özofajitte güncel tedavi yaklaşımları // Akademik Gastroenteroloji Dergisi. – 2022. – C. 21, № 2. – S. 89–96.

19.Kalkan Ç., Soylu A. Eozinofilik özofajit: Türkiye’den güncel veriler // Türk Pediatri Arşivi. – 2023. – C. 58, № 4. – S. 215–222.

20.Lucendo A.J., Molina-Infante J. Eosinophilic esophagitis: Recent advances in epidemiology, diagnosis and management // Lancet Gastroenterology & Hepatology. – 2024. – Vol. 9, № 4. – P. 311–324. – DOI: 10.1016/S2468-1253(23)00301-2.

21.Lattanzi C, Messina G, Fainardi V, Tripodi MC, Pisi G, Esposito S. Allergic bronchopulmonary aspergillosis in children with cystic fibrosis: an update on the newest diagnostic tools and therapeutic approaches. Pathogens. 2020;9(9):716-29.

22. Shah A, Panjabi C. Allergic bronchopulmonary aspergillosis: a perplexing clinical entity. Allergy Asthma Immunol Res. 2016;8(4):282-97.

23. Amini B, Weerakkody Y. Allergic bronchopulmonary aspergillosis [Internet]. Radiopaedia.org; 2021 [cited 2025 Aug 18]. Available from: https://radiopaedia.org/articles/allergic-bronchopulmonary-aspergillosis

24. Phuyal S, Garg MK, Agarwal R, et al. High-attenuation mucus impaction in patients with allergic bronchopulmonary aspergillosis: objective criteria on high-resolution computed tomography and correlation with serologic parameters. Curr Probl Diagn Radiol. 2016;45(3):168-73.

25. Tracy MC, Okorie CUA, Foley EA, Moss RB. Allergic bronchopulmonary aspergillosis. J Fungi (Basel). 2016;2(2):17.

26. Jutel M. Allergen-Sr.ecifıc Immunotherapy in Asthma. Curr Treat Options Allergy. 2014; 1:213-9.

27. Freeman J. Further observations on the treatment of hay fever by hypodermic inoculations of pollen vaccine. The Lancet. 1911;178(4594):814-7.

28. Noon L. Prophylactic inoculation against hay fever. The Lancet 1911;177(4580):1572-1573.

29. AW F. Prophylaxis of summer hay-fever and asthma: a controlled trial comparing crude grass-pollen extracts with the isolated main protein component. Lancet 1954;266(6821):1055-7.

30. Lowell FC, Franklin W, Williams M. A double-blind study of the effectiveness and specifıcity of injection therapy in ragweed hay fever. N Engl J Med 1965;273(13):675-9.

31. Maunsell K, Wraith D, Hughes A. Hyposensitisation in mite asthma. The Lancet l 971;297(7706):967-8.

32. Casale TB, Bousquet J. Allergen Immunotherapy: A Long Way Gone anda Long Way to Go. J Allergy Clin Immunol Pract 2021; 5 (5):1839-40.