Payız semestrində keçirilən fənlər

№	Fakültələr	Kurs	Fənnlər	Auditoriya saatları
1	Müalicə-profilaktika	V	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə 10 saat	Praktika 35 saat
2	Müalicə-profilaktika	VI	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə -	Praktika 30 saat

 

Yaz semestrində keçirilən fənlər

№	Fakültələr	Kurs	Fənnlər	Auditoriya saatları
1	Müalicə-profilaktika	V	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə 10 saat	Praktika 35 saat
2	Müalicə-profilaktika	VI	Klinik allerqologiya və İmmunologiya	Mühazirə -	Praktika 30 saat

 

Fənnin kodu İMF-04

Klinik Allerqologiya və İmmunologiya

Təhsil pilləsi:  Əsas (baza) ali tibb təhsili

İxtisas: Tibb

Fənnin məqsədi: Bu fənn tədris olunub qurtardıqdan sonra tələbələr anafilaktik reaksiyaların mexanizmlərini, əsas səbəblərini, klinik əlamətlərini və differensial diaqnozunu edə bilməli, təcili yardım tədbirlərini bilməli. Allergik xəstəliklərin təhlükəli təzahürlərini (ağır astma, ağır Kvinke ödemi və övrə, Layell sindromu kimi düzgün qiymətləndirib adekvat müalicə tədbirləri bacarmalıdılar. Bronxial astma və başqa geniş yayılmış allergik xəstəliklərin müasir müalicəsini bilməli.

Təlim nəticəsi:

1. Müxtəlif allergik xəstəlikləri fərqləndirə, uşaqlarda və böyüklərdə onları diaqnozlaşdıra, müalicə ptinsiplərini bilməli. İqE vasitəli xəstəlikləri aşkar etmək, astma, rinit, qida və  dərman allergiyası, atopik dermatit kimi allergik xəstəliklərin diaqnostika və differensial diaqnostikası.

2. Dərmanların yan təsirlərini düzgün müəyyən etmək və onları müalicə edə bilmək. Anafilaktik reaksiyaların mexanizmlərini, əsas səbəblərini, klinik əlamətlərini və differensial diaqnozunu, təxirəsalınmaz yardımı, böyüklərdə özünə adrenalin yeritməni.  İnsekt allergiyası zamanı yerli və sistem reaksiyaların klinik əlamətlərini təsvir  edə bilmək.

3. Övrə və angionevrotik ödemi diaqnozlaşdırmaq, onların əmələ gəlmə səbəblərini, kəskin övrə və angionevrotik ödemin müalicə taktikasını bilmək və göstərilən patologiyaları həyat üçün  təhlükəli anafilaksiyadan fərqləndirə bilmək.

4. Təkrarlanan infeksiyalar keçirən uşaqlara və böyüklərə diaqnostik yanaşma, uşaq və böyük yaşlarda üzə çıxan birincili immundefisitləri, həmçinin  ikincili immunçatışmazlıq   vəziyyətləri ayırd etməli.

5.  Allergik xəstəliklərin diaqnostikasında istifadə olunan laborator metodları təsvir edə bilmək.

 

 Fənnin məzmunu.

Pollinoz. Allergik rinit, diaqnostika: in vitro və in vivo allerqoloji testlər. Differensial diaqnostikası. Allergik rinitlərin müasir müalicə prinsipləri. Allergen spesifik immunoterapiya (ASİT).

Astma. GİNA 2025. Astmanın ilkin  diaqnostikası; diaqnostik meyarları. Spirometriya,  digər diaqnostik üsullar. Astmanın differensial diaqnostikasında gənc və 40 yaş üzərində olan şəxslərdə nəzərdə tutulan xəstəliklər. Astmanın fenotipləri. Müalicəsi: nəzaratə  nail   olunmağa   yönəldilmiş müalicə, simptomları yüngülləşdirən  preparatlar. Ağır astmanın müasir müalicəsi.   BA kəskinləşmələrinə  yanaşma tərzi.

Qida allergiyası. Tərifi, təsnifatı. Qida qəbuluna qarşı inkişaf edən xoşagəlməz əlavə reaksiyalar. Spesifik qidalara qarşı allergiya. Qida allergiyasının in vitro və in vivo diaqnostikası; differensial diaqnostika. Qida allergiyasının bəzi təzahürləri: atopik dermatit, övrə və Kvinke  ödemi. Kəskin övrə və Kvinke ödeminin anafilaksiyadan differensiasiyası. Övrəsiz Kvinke ödemində  diaqnostik yanaşma. Kəskin övrələrdə təcili yardım. Xronik övrənin  müalicəsi.  

Dərman allergiyası. Gell və Kumbs  təsnifatına görə mexanizmləri. Psevdoallergik reaksiyalar və onların mexanizmləri. Klinik variantları. Diaqnostikası: dərmanlarla dəri prick testləri və intradermal sınaqlar, təhrikedici testlər, laborator diaqnostikası; differensial diaqnostikası və  müalicəsi. Tez-tez rast gələn dərman allergiyalarında taktika. Penisillinə qarşı allergiyalı xəstələrdə güvənliklə istifadə edilə biləcək antibiotiklər. Sefalosporinlər, sulfanilamidlər, radiokontrast maddələr, lokal və ümumi anestetiklərə qarşı allergiya. Anafilaksiya. Diaqnostik meyarları;  differensial diaqnostikası. AŞ zamanı təxirəsalınmaz   yardım   planı.

 

“Klinik allerqologiya və immunologiya” fənni VI kurs “Tibb “ ixtisası üçün təcrübə proqramı   praktiki məşğələlərin mövzu planı

Payız (XI semestr) 

№	Mövzular	Saat
1	Allergik xəstəliklərdə anamnez və fiziki müayinə: Allergik xəstəliklərdə anamnez toplama qaydaları, əsas suallar və struktur. Pasientin fiziki müayinəsi: inspeksiya, palpasiya, perkussiya, auskultasiya. Patoloji əlamətlərin tanınması və qiymətləndirilməsi, klinik nümunələr	6
2	Allergik xəstəliklərin diaqnostikası və əsas sindromlar: Allergik xəstəliklərdə laborator və instrumental, diaqnostika üsulları Dəri prick testləri: göstərişlər, icra qaydası, nəticələrin şərhi Xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsi: pikflüometriya, spirometriya	6
3	Ən çox rast gəlinən allergik xəstəliklər: Bronxial astma: diaqnostika, differensial diaqnoz, müalicə (GINA protokolu) Atopik dermatit: klinika, diaqnostika(SCORAD), müalicə prinsipləri Allergik rinit: klinika diaqnostika, müalicə Praktik məşğələ: inhalyator və nebulayzer istifadəsi, dərman texnikası	6
4	Təcili allergik vəziyyətlər və dərman allergiyası: Anafilaktik şok: klinika, risk amilləri, təcili yardım prinsipləri, dərmanlar və istifadə texnikası. Övrə və Kvinke ödemi: klinika, diaqnostika müalicə və təcili yardım.Dərman allergiyası və zərdab xəstəliyi klinika, diaqnostika, müalicə. Praktik məşğələ: adrenalin autoenjektorun istifadəsi, təcili yardım simulyasiyası	6
5	Qida və peşə allergiyaları, profilaktika və preventiv tədbirlər: Qida allergiyası: klinika diaqnostika, müalicə və profilaktika. Kimyəvi və peşə allergiyaları- risk amilləri, diaqnostika, müalicə.Allergik xəstəliklərdə profilaktik tədbirlər: hipoallergen pəhriz. Spesifik immunoterapiya	6

Cəmi: 30 saat

“Klinik allerqologiya və immunologiya” fənni VI kurs “Tibb “ ixtisası üçün təcrübə proqraamı   praktiki məşğələlərin mövzu planı

Yaz (XII semestr) 

№	Mövzular	Saat
1	Allergik xəstəliklərdə anamnez və fiziki müayinə: Allergik xəstəliklərdə anamnez toplama qaydaları, əsas suallar və struktur. Pasientin fiziki müayinəsi: inspeksiya, palpasiya, perkussiya, auskultasiya. Patoloji əlamətlərin tanınması və qiymətləndirilməsi, klinik nümunələr	8
2	Allergik xəstəliklərin diaqnostikası və əsas sindromlar: Allergik xəstəliklərdə laborator və instrumental, diaqnostika üsulları. Dəri prick testləri: göstərişlər, icra qaydası, nəticələrin şərhi. Xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsi: pikflüometriya, spirometriya. Ən çox rast gəlinən allergik xəstəliklər: Bronxial astma: diaqnostika, differensial diaqnoz, müalicə (GINA protokolu) Atopik dermatit: klinika, diaqnostika(SCORAD), müalicə prinsipləri. Allergik rinit: klinika diaqnostika, müalicə. Praktik məşğələ: inhalyator və nebulayzer istifadəsi, dərman texnikası	8
3	Təcili allergik vəziyyətlər və dərman allergiyası: Anafilaktik şok: klinika, risk amilləri, təcili yardım prinsipləri, dərmanlar və istifadə texnikası. Övrə və Kvinke ödemi: klinika, diaqnostika müalicə və təcili yardım. Dərman allergiyası və zərdab xəstəliyi klinika, diaqnostika, müalicə. Praktik məşğələ: adrenalin autoenjektorun istifadəsi, təcili yardım simulyasiyası	7
4	Qida və peşə allergiyaları, profilaktika və preventiv tədbirlər: Qida allergiyası: klinika diaqnostika, müalicə və profilaktika.Kimyəvi və peşə allergiyaları- risk amilləri, diaqnostika, müalicə. Allergik xəstəliklərdə profilaktik tədbirlər: hipoallergen pəhriz. Spesifik immunoterapiya	7

Cəmi: 30 saat

 

METODİKİ TƏMİNAT: 

1.“Kliniki allerqologiya və immunologiya” dərsliyi, 2010; II-ci nəşr, işlənmiş və tamamlanmış, 2011-ci il, 283 səhifə. Prof Allahverdiyeva L.İ.-nin redaktəsi ilə.

2.“Allergik rinit” metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, G.P.Əhmədova, S.N.Axundov, Ü.M.Hümbətova, Bakı, 2016].

3. “Uşaqlarda bronxial astma” tədris-metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, Ü.M.Hümbətova, 60 səh., Bakı 2009].

4. Azərbaycan uşaqlarında bronxial astmanın profilaktik tədbirləri və müalicəsi.  Milli proqram. Bakı, 2008      

2. “Övrə və Kvinke ödemi” tədris-metodik vəsait, 47 səh. L.İ. Allahverdiyeva, S.N. Axundov, S.Ə. Cəfərova,  Bakı, 2011.

3. “Qida allergyası” metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva., Ş.Y.İsrafilova, 47 səh., Bakı, 2012.

5. “Dərman allergiyası” tədris metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, A.Q.Ağayeva, S.Ə. Cəfərova, Bakı, 2013

6. “Anafilaktik şok” metodik vəsait, L.İ. Allahverdiyeva, G.P.Əhmədova, N.A.Ələkbərova, Bakı, 2014

7.  “Azərbaycan allerqologiya və klinik immunologiya” jurnalı, ildə 2 nömrə buraxılır.

9. ANAFİLAKTİK ŞOK ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Protokol (28 səhifə).

10. AĞCİYƏRLƏRİN XRONİK OBSTRUKTİV XƏSTƏLİYİ ÜZRƏ KLİNİK PROTOKOL Protokol (40 səhifə)

11. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl, Cəfərova Ləman Alı / Xronik spontan övrə və müalicəsi /Azərbaycan-Türkiyə Allerqoloq və immunuloqlarının 1-ci Beynəlxalq konfransı, Azərbaycan/Bakı, ATU-nun Təbib nəşriyyatı, 07 dekabr, 2024

12. Hümbətova Ülkər Müsəllim / Müxtəlif yaş qruplarında xronik spontan övrə endotiplərinin rastgəlmə tezliyi / Azərbaycan-Türkiyə Allerqoloq və immunuloqlarının 1-ci Beynəlxalq konfransı, Azərbaycan/Bakı, ATU-nun Təbib nəşriyyatı, 07 dekabr, 2024

13. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl, Quliye Nailə Məşdi, İsmayılova Zəhra Müşfiq / Uşaqlarda xroniki övrənin müasir müalicə prinsipləri / Azərbaycan-Türkiyə Allerqoloq və immunuloqlarının 1-ci Beynəlxalq konfransı, Azərbaycan/Bakı, ATU-nun Təbib nəşriyyatı, 07 dekabr, 2024

14. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl 1, Ağarəhimova Həmidə Elçin 2 // Pollinoz xəstəliyinin müasir diaqnostikasi // Ümummilli lider Heydər Əliyevin 102 illiyinə və Azərbaycan Tibb Universitetinin 95 illiyinə həsr olunmuş “Tibb festivali”nin tezislər toplusu 6-8 may 2025-ci il, Bakı/Azərbaycan,səh.192-193 // DOI: https://doi.org/10.28942/atuj.v1(S)i5y2025

15. Allahverdiyeva Lalə İsmayıl 1, Məmmədova Günel Nadir 2 // Atopik dermatitli uşaqlarda lyamblioz // Ümummilli lider Heydər Əliyevin 102 illiyinə və Azərbaycan Tibb Universitetinin 95 illiyinə həsr olunmuş “Tibb festivali”nin tezislər toplusu 6-8 may 2025-ci il, Bakı/Azərbaycan,səh.191// DOI: https://doi.org/10.28942/atuj.v1(S)i5y2025

16. Arias Á., González-Cervera J. Biologics for Eosinophilic Esophagitis: Current Evidence and Future Perspectives // Current Opinion in Gastroenterology. – 2023. – Vol. 39, № 5. – P. 379–388.

17.Dellon E.S., Hirano I., Collins M.H., et al. Updated International Consensus Diagnostic Criteria for Eosinophilic Esophagitis: AGREE Conference // Gastroenterology. – 2025. – Vol. 168, № 2. – P. 213–229. – DOI: 10.1053/j.gastro.2024.11.014.

18.Doğan İ., Kocaay A.F. Eozinofilik özofajitte güncel tedavi yaklaşımları // Akademik Gastroenteroloji Dergisi. – 2022. – C. 21, № 2. – S. 89–96.

19.Kalkan Ç., Soylu A. Eozinofilik özofajit: Türkiye’den güncel veriler // Türk Pediatri Arşivi. – 2023. – C. 58, № 4. – S. 215–222.

20.Lucendo A.J., Molina-Infante J. Eosinophilic esophagitis: Recent advances in epidemiology, diagnosis and management // Lancet Gastroenterology & Hepatology. – 2024. – Vol. 9, № 4. – P. 311–324. – DOI: 10.1016/S2468-1253(23)00301-2.

21.Lattanzi C, Messina G, Fainardi V, Tripodi MC, Pisi G, Esposito S. Allergic bronchopulmonary aspergillosis in children with cystic fibrosis: an update on the newest diagnostic tools and therapeutic approaches. Pathogens. 2020;9(9):716-29.

22. Shah A, Panjabi C. Allergic bronchopulmonary aspergillosis: a perplexing clinical entity. Allergy Asthma Immunol Res. 2016;8(4):282-97.

23. Amini B, Weerakkody Y. Allergic bronchopulmonary aspergillosis [Internet]. Radiopaedia.org; 2021 [cited 2025 Aug 18]. Available from: https://radiopaedia.org/articles/allergic-bronchopulmonary-aspergillosis

24. Phuyal S, Garg MK, Agarwal R, et al. High-attenuation mucus impaction in patients with allergic bronchopulmonary aspergillosis: objective criteria on high-resolution computed tomography and correlation with serologic parameters. Curr Probl Diagn Radiol. 2016;45(3):168-73.

25. Tracy MC, Okorie CUA, Foley EA, Moss RB. Allergic bronchopulmonary aspergillosis. J Fungi (Basel). 2016;2(2):17.

26. Jutel M. Allergen-Sr.ecifıc Immunotherapy in Asthma. Curr Treat Options Allergy. 2014; 1:213-9.

27. Freeman J. Further observations on the treatment of hay fever by hypodermic inoculations of pollen vaccine. The Lancet. 1911;178(4594):814-7.

28. Noon L. Prophylactic inoculation against hay fever. The Lancet 1911;177(4580):1572-1573.

29. AW F. Prophylaxis of summer hay-fever and asthma: a controlled trial comparing crude grass-pollen extracts with the isolated main protein component. Lancet 1954;266(6821):1055-7.

30. Lowell FC, Franklin W, Williams M. A double-blind study of the effectiveness and specifıcity of injection therapy in ragweed hay fever. N Engl J Med 1965;273(13):675-9.

31. Maunsell K, Wraith D, Hughes A. Hyposensitisation in mite asthma. The Lancet l 971;297(7706):967-8.

32. Casale TB, Bousquet J. Allergen Immunotherapy: A Long Way Gone anda Long Way to Go. J Allergy Clin Immunol Pract 2021; 5 (5):1839-40.