“DƏRMAN SƏNAYESİNDƏ ANALİZ ÜSULLARININ İŞLƏNİB HAZIRLANMASI VƏ KEYFİYYƏTƏ NƏZARƏT” FƏNNİ ÜZRƏ

050802 – Əczaçılıq ixtisası üçün TƏDRİS PROQRAMI BAKI – 2025

Əczaçılıq sənayesində dərman preparatlarının istehsalının müxtəlif mərhələlərində, o cümlədən xammalların qəbulu, dərman formalarının hazırlanması və satışı mərhələlərində dərman preparatlarının keyfiyyətinə nəzarət müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Buna gör də dərmanların keyfiyyətinə nəzarət məqsədi ilə müasir analitik üsulların işlənib hazırlanması və validasiyası mühüm əhəmiyyətə malikdir. Anzalitik üsulların işlənilib hazırlanması üçün nəzəri biliklər əsasən Əczaçılıq kimyası fənninin, eləcə də fakultədə keçirilən digər kimya fənnlərinin tədrisi zamanı tələbələr tərəfindən mənimsənilir. Lakin istehsalatda istifadə məqsədi ilə analitik üsulların işlənilib hazırlanması prosesinin praktik olaraq tədrisi bu fənnin qarşısında duran əsas problemdir. Milli əczaçılıq sənayesinin qurulmasının hazırki mərhələsində Əvzaçılıq fakultəsini bitirən Əczaçı mütəxəssislərin bu bilgi və bacarıqlara yiyələnməsi vacibdir.

-Fənn öyrənilmə hədəfi dərman vasitələrinin standartlaşmasında fiziki-kimyəvi üsulların tətbiqi, əczaçılıq analizində spektrofotometriyanın, xromatoqrafiyanın, polyarimetriyanın, refraktometriyanın və titrimetriyanın tətbiqqi, Normativ Sənədlərin və validasiya üsullarının istifadəsi haqqındadır.

-Fənni tədris etmək üçün mühazirə və praktik məşğələlərin ardıcıl və ya paralel aparılması tədris materialının yaxşı mənimsənilməsinə kömək edəcək. Test nümunə tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi mövzuların yadda qalmasını, həmçinin kollokvium və imtahanda yüksək nəticələrin əldə olunmasına dərtək olacaq.

-Fənnin kurikulumda yeri IV kurs, VII semestr

- Dərman sənayesində analiz üsullarının işlənib hazırlanması və keyfiyyətə nəzarət fənni əczaçılıq peşəsinin ixtisas fənlərindən biri olaraq tələbənin gələcək mütəxəssis kimi yetişməsində mühüm rol oynadığı üçün tələbələr bu fəndə olan materialları öyrənmək istəməlidirlər.

-Tələbə yiyələndiyi bacarıqlardan praktik əczaçılıqda, aptek şəbəkəsi, nəzarət-analitik xidmət, istehsal prosesində fəaliyyət zamanı istifadə edə biləcəklər. Əldə edilmiş bacarıqlar həmçinin onların gələcək elmi fəaliyyəti üçün də önəm təşkil edir.

-Fənni öyrəndikdən sonra tələbələr üçün aptek şəbəkəsində baş əczaçı vəzifəsi üçün, nəzarət-analitik xidmət və istehsal prosesində laboratoriya əməkdaşı, şöbə müdüri, idarə müdiri kimi vəzifələrnə karyera imkanları vardır. Gələəcəkdə magistraturada və doktoranturada təhsil almaq imkanı vardır.

Fənnin məqsədi: Fənninin əsas məqsədı dərman vasitələrinin analizində yüksək effektivli maye xromatoqrafiya, qaz xromatoqrafiya, spektrofotometriya,  polyarimetriya, refraktometriya, titrimetriya və digər üsulların işlənilib hazırlanması, həmçinin də həmin üsulların dərmanların keyfiyyətinə nəzarət məqsədi ilə tətbiqi qaydalarının və bacarıqların öyrənilməsidir.

AKTS: 5

Fənnin tədrisi nəticəsidə tələbələr bilməlidir:

Bacarmalıdır:

1. Əsas analitik cihazlarla (xromatograflar, spektrofotometr, polyarimetr, refraktometr, tərəzi və s.) işləməyi;
2. Normativ sənədlər əsasında dərmanların keyfiyyətinə bütün növ nəzarəti həyata kecirməyi;
3. Nəzəri cəhətdən dərman maddəsinin həcm və cəkisini hesablamagı;
4. Kimyəvi quruluşu əsasında dərman maddələrinin analizini həyata kecirməyi;
5. Dərman qarışıqlarında komponentlərin uyuşmazlığını müəyyən etməyi;
6. Bütün növ farmakopeya analizlərini aparmağı;
7. Əməyin mühafizəsi və texniki təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyi;
8. Dərman vasitələrinin keyfiyyəti haqqında yekun rəy verməyi.
9. Normativ sənədə müvafiq olaraq dərman vasitələrinin kiməyvi,  bioloji və fiziki-kimyəvi üsullarla analizini aparmaq;
10. Dərman vasitələrinin keyfiyyətini təyin etmək üçün  lazim olan avadanlıq və reaktivlərin çeşidini seçmək.

Yiyələnməlidir:

1.Normativ sənədə müvafiq olaraq dərman vasitələrinin kiməyvi,  bioloji və fiziki-kimyəvi üsullarla analizini aparmaq ;

2.Ayrı-ayrı dərman formalarının, o cümlədən tablet, məlhəm, inyeksiya üçün məhlulların fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərini təyin etmək;

3.Dərman vasitələrinin analizi üçün orta nümunənin   seçilməsi və götürülməsi qaydalarını müəyyən etmək;

4.Dərman vasitələrinin keyfiyyətini təyin etmək üçün  lazim olan avadanlıq və reaktivlərin çeşidini seçmək;

5.Yeni dərman vasitələrinin hazırlanmsı, sınaqdan keçirilməsi və qeydiyyatı, eləcədə istifadə edilən analiz üsullarının təkmilləşdirilməsini həyata keçirmək.

Азярбайcан Тибб Университетинин яcзачылыг факцлтясиндя бакалавр пилляси цчцн «İF-22» истигамяти цзря Азярбайcан Республикасы Тящсил Назирлийи вя Азярбайcан Республикасы Сящиййя Назирлийи тяряфиндян тясдиг олунмуш тядрис планына мцвафиг олараг яcзачылыг кимйасынын тядрисиня 70 саат айрылмышдыр. Бу саатлар семестрляр цзря ашаьыда эюстярилдийи кими бюлцшдцрцл-мцшдцр:

PROQRAM

“Dərman sənayesində analiz üsullarının

işlənib hazırlanması və keyfiyyətə nəzarət” fənni üzrə mühazirələrin mövzuları, VII semestr, payız

PROQRAM

“Dərman sənayesində analiz üsullarının işlənib hazırlanması və keyfiyyətə nəzarət” fənni üzrə praktik məşğələlərin mövzuları, VII semestr, payız

Texniki təchizat.

• Əczaçılıq kimyası fənni üzrə məşğələlərin keçirilməsi üçün auditoriyalar.
• Laboratoriya qabları (sınaq şüşələri, kolbalar, stəkanlar, ölçülü qablar, piknometr, qıflar, pipetlər və s.).
• Reaktivlər;
• Ştativlər (bürtlə);
• Laboratoriya stolları.
• Yüksək effektli maye xromatoqraf
• Qaz xromatoqrafı
• İnfraqırmızı spektrometr
• Refraktometr
• Polyarimetr
• Spektrofotometr
• Maqnit qarışdırcısı
• Sentrifuqa
• Müxtəlif tərəzilər
• Termostat
• Akvadistillyator
• pH-metr
• Su hamamı
• Elektrik qızdırıcısı

                                         М Е Т О Д И К И   Т Я М И Н А Т

1. Slüeymanov T.A., Yusifova C. Y., Babayev N. Ə. Əczaçılıq kimyası, 1-ci hissə 2018, 896 S.
2. Slüeymanov T.A., Yusifova C. Y., Babayev N. Ə. Əczaçılıq kimyası, 2-ci hissə 2019, 679 S.
3. Slüeymanov T.A., Mövsümov İ.S., C. Y.Yusifova və başqaları, Əczaçılıq kimyası test tapşırıqları, I hissə, Bakı, 2016.
4. Slüeymanov T.A., Mövsümov İ.S., C. Y.Yusifova və başqaları, Əczaçılıq kimyası test tapşırıqları, II hissə, Bakı, 2017.
5. Farmasötik ve Medisinal Kimya I-ci və II-ci hissələr, Ankara 2019,1770 seh.
6. Беликoв В.Г. Фармацевтическая химия, Москва, 2014, 624 стр.
7. Bezugly P.O., Burian G.O., Abu Sharkh A. I., Taran K.A., Pharmaceutical chemistry, Kharkiv NPhAU “Original” 2013, 528p.

8. DonaldCarins. Essentials of Pharmacecutical chemistry. Third edition, London-Chicago “Pharmaceutical press”, 2005, 239 p.