English
Русский
Tibbi biokimya 2 fənni – insan orqanizminin müxtəlif toxuma və hüceyrələrinin kimyəvi tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin – zülalların, nuklein turşularının, karbohidratların, lipidlərin, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə yanaşı, bu maddələrin biokimyəvi çevrilmələrdə iştirakı proseslərinin əsaslarını öyrənir.
Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr orqan və toxumaların tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə, bu maddələrin metabolizmi barədə də müfəssəl məlumat əldə edirlər, xəstəliklərin diaqnostikasında biokimyəvi göstəriciləri mühüm rola malik olduğunu mənimsəyirlər.
Bu kurs müddətində tələbələr avtomatik və yarımavtomatik biokimyəvi və immunoferment analizatorunun işləmə prinsipi haqda bilgilərə, laborator avadanlıq ilə ehtiyatlı və təhlükəsiz davranış qaydalarına, eləcə də laborator analizləri təhlil etmək və nəticə çıxarmaq bacarığına malik olacaqlar.
Fənnin məqsədi:
- Maddələr mübadiləsinin biokimyəvi mexanizmlərinin öyrənilməsi;
- Orqanizmdə enerji mübadiləsinin müxtəlif istiqamətlərinin öyrənilməsi;
- Qidalı maddələrin həzminin öyrənilməsi;
- Qan və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin tədqiqinin öyrənilməsi;
- Orqan və toxumaların maddələr mübadiləsinin biokimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi;
Fənnin təlim nəticəsi:
- Katabolizmin yolları: mərhələləri, ümumi və spesifik yolları haqda biliklərə sahib olmaq;
- Elektron-daşıyıcı zəncirin quruluş xüsusiyyətlərini bilmək;
- Hüceyrələrdə karbohidrat mənşəli enerjinin sintezi və depolanmasının əhəmiyyətini bilmək;
- Reduksiya edici ekvivalentlərə uyğun olaraq sintez olunan ATF-in miqdarının hesablamağı bilmək;
- Karbohidrat mübadiləsinin metabolik proseslərini bilmək, bu proseslərin energetik xarakteristikasını vermək;
- Zülalların həzmi və toxumalar tərəfindən istifadəsi, plazma zülallarının funksiyaları, qanın laxtalanmasına aid təməl anlayışlara sahib olmaq;
- Aminturşuların ümumi və xüsusi metabolik yollarını bilmək;
- Mürəkkəb zülalların mübadilə mexanizmlərini araşdırmaq;
- Nukleotidlərin biosintezi və parçalanması, matris biosintezi haqqında təməl biliklərə sahib olmaq;
- Lipid mübadiləsinin biokimyəvi mexanizmləri- həzmi, sorulması, daşınması, sintezi haqqında təməl biliklərə sahib olmaq;
- Xolesterinin sintezi haqda təməl biliklərə sahib olmaq, lipid mübadiləsinin energetikasını hesablamaq;
- Qan və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin müasir tədqiqat üsullarını bilmək.
- Qan hüceyrələrinin biokimyəvi xüsusiyyətləri, hemoqlobinin sintezi və parçalanması, onun patoloji proseslərələ əlaqələndirilməsi haqda təməl biliklərə sahib olmaq;
Fənnin məzmunu:
Tibbi biokimya 2 fənni – insan orqanizminin müxtəlif toxuma və hüceyrələrinin kimyəvi tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin – zülalların, nuklein turşularının, karbohidratların, lipidlərin, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə yanaşı, bu maddələrin biokimyəvi çevrilmələrdə iştirakı proseslərinin əsaslarını öyrənir.
Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr orqan və toxumaların tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə, bu maddələrin metabolizmi barədə də müfəssəl məlumat əldə edirlər, xəstəliklərin diaqnostikasında biokimyəvi göstəriciləri mühüm rola malik olduğunu mənimsəyirlər.
Bu kurs müddətində tələbələr avtomatik və yarımavtomatik biokimyəvi və immunoferment analizatorunun işləmə prinsipi haqda bilgilərə, laborator avadanlıq ilə ehtiyatlı və təhlükəsiz davranış qaydalarına, eləcə də laborator analizləri təhlil etmək və nəticə çıxarmaq bacarığına malik olacaqlar.
|
|
Mövzu (mühazirə) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Maddələr və enerji mübadiləsinin ümumi prinsipləri. Katabolizmin ümumi yolları, onların energetik əhəmiyyəti. Bioloji oksidləşmənin növləri. EDZ, ATF-in sintezi yolları: oksidləşməklə fosforlaşma, ATF-sintaza və substrat səviyyəsində fosforlaşma. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
2 |
Karbohidratların biokimyəvi xüsusiyyətləri, təsnifatı, əhəmiyyəti. Karbohidrat mübadiləsi: həzmi, mənimsənilməsi, şəkər yükü sınağının diaqnostik əhəmiyyəti. Qlikoliz və qlükoneogenez prosesləri, biokimyəvi xüsusiyyətləri, qarşılıqlı əlaqələri. Kori dövranı. Fruktoza və qalaktozanın mübadiləyə qoşulması. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.3. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
3 |
Qlikogenin mübadiləsi. Qlükozanın pentozafosfat yolu ilə parçalanması. Qlükozanın digər istifadə yolları. Qanda şəkərin miqdarının tənzimedilmə mexanizmləri: hipo- və hiperqlikemiyalar. Şəkərli diabet. Qlikozilləşmiş hemoqlobin. Karbohidrat mübadiləsinin irsi və qazanılmış patologiyaları. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
4 |
Zülalların qidada əhəmiyyəti: bioloji dəyəri, həzmi, sorulması. Malabsorbsiya sindromu. Toxumalarda aminturşuların mübadiləsinin ümumi yolları. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
5 |
Ammonyakın əmələ gəlməsi, zərərləyici təsiri və zərərsizləşdirilməsi yolları. Əvəzolunan aminturşuların biosintezi. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il |
2 |
|
6 |
Bəzi aminturşuların (qlisin, serin, kükürdlü, dikarbon, aromatik aminturşuların) mübadilə xüsusiyyətləri. Aminturşu mübadiləsinin irsi və qazanılmış pozulmaları. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il |
2 |
|
7 |
Lipidlərin biokimyəvi xüsusiyyətləri, təsnifatı. Lipidlərin mübadiləsi: həzmi, sorulması, bağırsaqda resintezi. Piy turşuların metabolizmi, oksidləşməsinin növləri, əhəmiyyəti. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.3. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
8 |
Asetil-KoA-nın istifadə yolları: keton cisimciklərinin mübadiləsi, piy turşularının biosintez mexanizmləri. Xolesterin mübadiləsinin xüsusiyyətləri, sintezinin mərhələləri, patologiyası. Ateroskleroz, öddaşı xəstəliyi. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
9 |
Toxumada lipidlərin (triasilqliserinlərin, fosfo-, sfinqolipidlərin) biosintezi: Orqanizmdə lipidlərin nəqli: qanın lipoproteinləri, onların mübadiləsində apozülalların rolu. Lipid mübadiləsinin tənzimedilmə mexanizmləri. Piylənmə. Qaraciyərin piy distrofiyası. İrsi lipidozlar. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
10 |
Qanın biokimyası: hemoqlobinin biosintezi. Qaraciyərdə detoksikasiya mərhələləri: hemoqlobin parçalanması. Sarılıqlar. Böyrəklərin turşu-qələvi müvazinətində rolu. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
№ |
Mövzu (praktik məşğələ) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Maddələr mübadiləsinin ümumi qanunauyğunluqları. Katabolizmin spesifik və ümumi mərhələləri. Katabolizmin I və II ümumi yolları. Laboratoriya işi: Qanda piroüzüm turşusunun təyini. Suksinatdehidrogenaza fermentinin aktivliyinin təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 208-218 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 156-160 |
4 |
|
2 |
Bioloji oksidləşmə. Elektron daşınma zənciri. Oksidləşməklə fosforilləşmə. Peroksidaza, oksigenaza reaksiyaları. Orqanizmin antioksidant sistemi. Laboratoriya işi: Katalazanın vəsfi və miqdarı analizi. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 193-208 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 121-122 |
4 |
|
3 |
Karbohidratların biokimyəvi xüsusiyyətləri, təsnifatı. Karbohidratların həzmi, membranlardan nəql edilmə yolları. Qlikoliz, qlükoneogenez - onların qarşılıqlı əlaqəsi, əhəmiyyəti, tənzimi. Laboratoriya işi: Qanda qlükozanın qlükozooksidaza üsulu ilə miqdarı təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 10-26, 233-246 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 145 |
4 |
|
4 |
Qlikogen mübadiləsi, prosesin tənzimi. Qlükozanın pentozafosfat yolu ilə parçalanması, əhəmiyyəti. Karbohidrat mübadiləsinin tənzimedilmə mexanizmləri. Karbohidrat mübadiləsinin pozulmaları. Şəkərli diabet. Laboratoriya işi: Qlikozilləşmiş hemoqlobinin təyininin əhəmiyyəti. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 226-233, 246-265 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 148-149 |
4 |
|
5 |
Zülal mübadiləsi: Zülalların həzmi, sorulması, çürüməsi, həzmin pozulması, malabsorbsiya sindromu. Laboratoriya işi: Mədə sirəsinin vəsfi və miqdarı analizi. Zülalların pepsinlə və tripsinlə həzmi. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 267-280 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 50-58 |
4 |
|
6 |
Aminturşu mübadiləsinin ümumi yolları. Ammonyakın orqanizmə zəhərləyici təsirinin mexanizmi və zərərsizləşdirilməsi. Ketogen və qlikogen aminturşular. Laboratoriya işi: Aminasiduriya sınağı. Qanda karbamidin təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 280-306 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 255, 259 |
4 |
|
7 |
Aralıq qiymətləndirmə |
|
4 |
|
8 |
Nukleoproteinlərin həzmi. Purin və pirimidin nukleotidlərinin mübadiləsi: sintezinin əsas mərhələləri, katabolizmi. Laboratoriya işi: Qanda sidik turşusunun təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 338-356 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 264-265 |
4 |
|
9 |
Dəmirin mübadiləsi. Hemoqlobinin biosintezinin reaksiyaları, tənzimi. Porfiriyalar. Hemoqlobinin parçalanması. Öd piqmentlərinin zərərsizləşdirilməsi və orqanizmdən xaric edilməsi. Sarılıqlarının differensial diaqnostikası. Laboratoriya işi: Qanda hemoqlobinin təyini. Qanda bilirubinin təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 326-338 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 264-265 |
4 |
|
10 |
Lipidlərin biokimyəvi xüsusiyyətləri, təsnifatı. Lipidlərin orqanizmdə rolu həzmi, sorulması, resintezi. və toxumalara nəql edilməsi. Öd turşuların mübadiləsi. Laboratoriya işi: Öd turşularının təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 30-35, 383-391 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 87-88 |
4 |
|
11 |
Ketogenez, ketoliz, organizm üçün əhəmiyyəti. Hüceyrədaxili lipoliz. Piy turşularının katabolizminin növləri: α-, b- və ω-oksidləşmə. Piy turşularının b-oksidləşməsi, energetik əhəmiyyəti. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, II cild). Bаkı, 2015-ci il, s. 391-402 |
4 |
|
12 |
Lipidlərin sintezi: Piy turşularının biosintezi. Xolesterinin biosintezi. Triasilqliseridlərin, fosfolipidlərin biosintezi. Qanın lipoproteinlərinin növləri, mübadilə xüsusiyyətləri. Lipid mübadiləsinin neyroendokrin tənzimi. Laboratoriya işi: Qanda triqliseridlərin təyini. Xolesterinin miqdarı təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 402-421 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 96, 106-109 |
4 |
|
13 |
Qanın funksional biokimyası: kimyəvi tərkibi. Qanın bufer sistemlərinin turşu-qələvi müvazinətində rolu. Laxtalanma və əks-laxtalanma sistemləri. Qaraciyərin funksional biokimyası: requlyator-homeostatik, antitoksik və ekskretor funksiyası. Laboratoriya işi: Qanda ümumi zülalın təyini. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 434-460 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 61-63 |
4 |
|
14 |
Böyrəklərin funksional biokimyası: sidiyin ümumi xassələri və tərkibi, patoloji komponentləri. Əzələ toxumasının biokimyası: kimyəvi tərkibi, enerji ilə təchiz edilməsinin xüsusiyyətləri. Sinir toxumasının biokimyası: kimyəvi tərkibi, maddələr mübadiləsinin xüsusiyyətləri. Laboratoriya işi: Normal və patoloji sidiyin analizi. |
1.1. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. 470-481, 418-489, 493-511 1.2. A.M.Əfəndiyev, F.Q.İslamzadə, A.N.Qarayev, A.Ə.Eyyubova Bioloji kimyadan laboratoriya məşğələləri, 2019, s. 227-231 |
4 |
