English
Русский
Tibbi biokimya fənni – insan orqanizminin müxtəlif toxuma və hüceyrələrinin kimyəvi tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin – zülalların, nuklein turşularının, karbohidratların, lipidlərin, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə yanaşı, bu maddələrin biokimyəvi çevrilmələrdə iştirakı proseslərinin əsaslarını öyrənir.
Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr orqan və toxumaların tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə, bu maddələrin metabolizmi barədə də müfəssəl məlumat əldə edirlər, xəstəliklərin diaqnostikasında biokimyəvi göstəriciləri mühüm rola malik olduğunu mənimsəyirlər.
Bu kurs müddətində tələbələr avtomatik və yarımavtomatik biokimyəvi və immunoferment analizatorunun işləmə prinsipi haqda bilgilərə, laborator avadanlıq ilə ehtiyatlı və təhlükəsiz davranış qaydalarına, eləcə də laborator analizləri təhlil etmək və nəticə çıxarmaq bacarığına malik olacaqlar.
Fənnin məqsədi:
- Maddələr mübadiləsinin biokimyəvi mexanizmlərinin öyrənilməsi;
- Orqanizmdə enerji mübadiləsinin müxtəlif istiqamətlərinin öyrənilməsi;
- Qidalı maddələrin həzminin öyrənilməsi;
- Qan və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin tədqiqinin öyrənilməsi;
- Orqan və toxumaların maddələr mübadiləsinin biokimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi;
Fənnin təlim nəticəsi:
- Katabolizmin yolları: mərhələləri, ümumi və spesifik yolları haqda biliklərə sahib olmaq;
- Elektron-daşıyıcı zəncirin quruluş xüsusiyyətlərini bilmək;
- Reduksiya edici ekvivalentlərə uyğun olaraq sintez olunan ATF-in miqdarının hesablamağı bilmək;
- Karbohidrat mübadiləsinin metabolik proseslərini bilmək, bu proseslərin energetik xarakteristikasını vermək;
- Zülal mübadiləsinin, bir sırda aminturşuların metabolik yollarını bilmək;
- Mürəkkəb zülalların mübadilə mexanizmlərini araşdırmaq;
- Matris biosintezi haqda müasir təsəvvürlərə yiyələnmək;
- Lipid mübadiləsinin biokimyəvi mexanizmlərini araşdırmaq;
- Lipid mübadiləsinin energetikasını hesablamaq;
- Qan və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin müasir tədqiqat üsullarını bilmək.
Fənnin məzmunu:
Tibbi biokimya fənni – insan orqanizminin müxtəlif toxuma və hüceyrələrinin kimyəvi tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin – zülalların, nuklein turşularının, karbohidratların, lipidlərin, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə yanaşı, bu maddələrin biokimyəvi çevrilmələrdə iştirakı proseslərinin əsaslarını öyrənir.
Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr orqan və toxumaların tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə, bu maddələrin metabolizmi barədə də müfəssəl məlumat əldə edirlər, xəstəliklərin diaqnostikasında biokimyəvi göstəriciləri mühüm rola malik olduğunu mənimsəyirlər.
Bu kurs müddətində tələbələr avtomatik və yarımavtomatik biokimyəvi və immunoferment analizatorunun işləmə prinsipi haqda bilgilərə, laborator avadanlıq ilə ehtiyatlı və təhlükəsiz davranış qaydalarına, eləcə də laborator analizləri təhlil etmək və nəticə çıxarmaq bacarığına malik olacaqlar.
|
№ |
Mövzu (mühazirə) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Maddələr mübadiləsi: katabolizm, anabolizm, onların qarşılıqlı əlaqəsi. Maddələr mübadiləsində zülalların, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi rolu: onların strukturu və funksiyası haqqında anlayış. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. |
2 |
|
2 |
Bioloji oksidləşmə, növləri. ATF sintezinin yolları, substrat səviyyəsində və oksidləşməklə fosforlaşma. Katabolizm pro-sesinin sxemi: ümumi yollarının anlayışı və energetik əhəmiyyəti. Qida karbohidratları: strukturu, mənimsənilməsi. Qlikoliz və qlükoneogenez, proseslərin qarşılıqlı əlaqəsi. Qlikogenin mübadiləsi. Şəkərli diabet. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023, s. |
2 |
|
3 |
Zülalların qidada əhəmiyyəti: bioloji dəyəri, həzmi, sorulması, bağırsaqda çürüməsi. Toxumalarda aminturşu mübadiləsinin ümumi yolları. Ammonyakın əmələ gəlməsi, toksikliyi. Karbamidin sintezi. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
4 |
Lipidlərin qidada rolu: həzmi, əvəzolunmayan piylər. Orqanizmdə lipidlərin nəqli: lipoproteinlər (növləri). Piy depola-rından lipidlərin səfərbərliyi: piy turşularının oksidləşməsi. Piylənmə. Qaraciyərin piy distrofiyası. Xolesterinin mübadilədə rolu, ateroskleroz. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаsları (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
5 |
Qanın, qaraciyərin və böyrəyin biokimyəvi xüsusiyyətləri: tərkibi, hemoqlobinin sintezi və parçalanması. Sarılıqlar. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
№ |
Mövzu (praktik məşğələ) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Qrupla, daxili nizam-intizamla və təhlükəsizlik texnikası qaydaları ilə tanışlıq. Zülalların və aminturşuların quruluşu. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 6-21. |
2 |
|
2 |
Mürəkkəb zülallar: metallo-, fosfo-, qliko-, lipo-, xromoproteinlər. Hemoqlobinə aid reaksiyalar. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 21-27 |
2 |
|
3 |
Fermentlərin biokimyəvi xüsusiyyətləri. Enzim-vitaminlər. Fermentlərin termolabilliyi, spesifikliyi. B1 və C vitaminlərə aid reaksiyalar. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 34-54, 55-67, 80-83 |
2 |
|
4 |
Maddələr mübadiləsinin ümumi qanunauyğunluqları. Katabolizmin I və II ümumi yolları. EDZ haqqında ümumi məlumat. ATF-in sintezinin yolları. Qanda piroüzüm turşusunun təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 110-121 |
2 |
|
5 |
Əsas qida karbohidratların biokimyəvi xüsusiyyətləri haqqında ümumi anlayış. Karbohidratların həzmi. Qlikogenin mübadiləsi. Qlikoliz, qlükoneogenez. Şəkərli diabet, növləri, yaranma səbəbləri. Qlükozaya qarşı tolerantlıq sınağı. Qanda qlükozanın qlükozooksidaza üsulu ilə miqdarı təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 130-147, 153-157 |
2 |
|
6 |
Aralıq qiymətləndirmə |
|
|
|
7 |
Zülal mübadiləsi. Zülalların həzmi, sorulması, cürüməsi. Azot balansı. Mədə şirəsinin vəsfi və miqdarı təyini. Zülalların pepsin və tripsinlə həzmi. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 157-164, 176 |
2 |
|
|
Zülal mübadiləsi. Ammonyakın əmələ gəlməsi, toksik təsiri və zərərsizləşdirilməsi.Aminturşu mübadiləsinin pozulmaları. Qanda karbamidin təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 167-179 |
2 |
|
7 |
Lipidlərin biokimyəvi xüsusiyyətləri haqqında ümumi anlayış. Lipidlərin həzmi, sorulması, resintezi. Piylənmə. Ateroskleroz. Öddaşı xəstəliyi. Öd turşularının təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 203-210, 219-224 |
2 |
|
10 |
Orqan və toxuma biokimyası. Qan, qaraciyər və böyrək biokimyası. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 224-243 |
2 |
