English
Русский
Tibbi biokimya fənni – insan orqanizminin müxtəlif toxuma və hüceyrələrinin kimyəvi tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin – zülalların, nuklein turşularının, karbohidratların, lipidlərin, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə yanaşı, bu maddələrin biokimyəvi çevrilmələrdə iştirakı proseslərinin əsaslarını öyrənir.
Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr orqan və toxumaların tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə, bu maddələrin metabolizmi barədə də müfəssəl məlumat əldə edirlər, xəstəliklərin diaqnostikasında biokimyəvi göstəriciləri mühüm rola malik olduğunu mənimsəyirlər.
Bu kurs müddətində tələbələr avtomatik və yarımavtomatik biokimyəvi və immunoferment analizatorunun işləmə prinsipi haqda bilgilərə, laborator avadanlıq ilə ehtiyatlı və təhlükəsiz davranış qaydalarına, eləcə də laborator analizləri təhlil etmək və nəticə çıxarmaq bacarığına malik olacaqlar.
Fənnin məqsədi:
- Maddələr mübadiləsinin biokimyəvi mexanizmlərinin öyrənilməsi;
- Orqanizmdə enerji mübadiləsinin müxtəlif istiqamətlərinin öyrənilməsi;
- Qidalı maddələrin həzminin öyrənilməsi;
- Qan və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin tədqiqinin öyrənilməsi;
- Orqan və toxumaların maddələr mübadiləsinin biokimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi;
Fənnin təlim nəticəsi:
- Katabolizmin yolları: mərhələləri, ümumi və spesifik yolları haqda biliklərə sahib olmaq;
- Elektron-daşıyıcı zəncirin quruluş xüsusiyyətlərini bilmək;
- Reduksiya edici ekvivalentlərə uyğun olaraq sintez olunan ATF-in miqdarının hesablamağı bilmək;
- Karbohidrat mübadiləsinin metabolik proseslərini bilmək, bu proseslərin energetik xarakteristikasını vermək;
- Zülal mübadiləsinin, bir sıra aminturşuların metabolik yollarını bilmək;
- Mürəkkəb zülalların mübadilə mexanizmlərini araşdırmaq;
- Matris biosintezi haqda müasir təsəvvürlərə yiyələnmək;
- Lipid mübadiləsinin biokimyəvi mexanizmlərini araşdırmaq;
- Lipid mübadiləsinin energetikasını hesablamaq;
- Qan və sidiyin biokimyəvi göstəricilərinin müasir tədqiqat üsullarını bilmək.
Fənnin məzmunu:
Tibbi biokimya fənni – insan orqanizminin müxtəlif toxuma və hüceyrələrinin kimyəvi tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin – zülalların, nuklein turşularının, karbohidratların, lipidlərin, fermentlərin, vitaminlərin, hormonların biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə yanaşı, bu maddələrin biokimyəvi çevrilmələrdə iştirakı proseslərinin əsaslarını öyrənir.
Fənnin mənimsənilməsi nəticəsində tələbələr orqan və toxumaların tərkibinə daxil olan üzvi maddələrin biokimyəvi xüsusiyyətlərini öyrənməklə, bu maddələrin metabolizmi barədə də müfəssəl məlumat əldə edirlər, xəstəliklərin diaqnostikasında biokimyəvi göstəriciləri mühüm rola malik olduğunu mənimsəyirlər.
Bu kurs müddətində tələbələr avtomatik və yarımavtomatik biokimyəvi və immunoferment analizatorunun işləmə prinsipi haqda bilgilərə, laborator avadanlıq ilə ehtiyatlı və təhlükəsiz davranış qaydalarına, eləcə də laborator analizləri təhlil etmək və nəticə çıxarmaq bacarığına malik olacaqlar.
|
№ |
Mövzu (mühazirə) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Biokimya fənni, məqsədi və vəzifələri. Zülalların biokimyəvi xüsusiyyətləri: strukturu (aminturşular), struktur xüsusiyyətləri, nümayəndələri (sadə və mürəkkəb). |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
2 |
Hemoqlobin, heterogenliyi. Kooperativlik effekti, saturasiyası. Nuklein turşularının sturktur monomerləri və struktur xüsusiyyətləri. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
3 |
Fermentlərin biokimyəvi xüsusiyyətləri, kimyəvi təbiəti, xassələri, təsir mexanizmi, aktivliyinin tənzimi. Enzim vitaminlər – suda həll olan vitaminlər, onların kofermentləri və mübadilədə rolu. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
4 |
Hormonların biokimyəvi xüsusiyyətləri, təsir mexanimzi, bəzi hormonların mübadilədə rolu. Hormon-vitaminlər. Şəkərsiz, şəkərli, steroid diabet. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
5 |
Maddələr və enerji mübadiləsinin ümumi prinsipləri. Katabolizmin ümumi yolları, onların energetik əhəmiyyəti. Bioloji oksidləşmə, növləri. ATF-in sintezinin yolları. Karbohidratların mübadiləsi: həzmi, mənimsəməsi. Qlikogenin mübadiləsi |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023
|
2 |
|
6 |
Qlikoliz və qlükoneogenez prosesləri, biokimyəvi xüsusiyyətləri, qarşılıqlı əlaqələri. Qlükozanın pentozafosfat yolu ilə parçalanması. Qanda şəkərin miqdarının tənzimedilmə mexanizmləri: hipo- və hiperqlikemiyalar. Karbohidrat mübadiləsinin irsi və qazanılmış patologiyaları. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
7 |
Zülalların qidada əhəmiyyəti: bioloji dəyəri, həzmi, sorulması. Toxumalarda aminturşu mübadiləsinin ümumi yolları. Ammonyakın əmələ gəlməsi, zərərləyici təsiri və zərərsizləşdirilməsinin yolları. Karbamidin sintezi. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
8 |
Aminturşu mübadiləsinin irsi və qazanılmış pozulmaları. Nuklein turşularının mübadiləsi: purin və pirimidinlərin mübadiləsi və pozulmaları. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
9 |
Lipid mübadiləsi: həzmi, sorulması, bağırsaqda resintezi. Piy turşularının β-oksidləşməsi, onun energetik əhəmiyyəti. Asetil-KoA-nın istifadə yolları: keton cisimciklərinin mübadiləsi, piy turşularının biosintez mexanizmləri. Xolesterin mübadiləsinin xüsusiyyətləri. Ateroskleroz, öddaşı xəstəliyi. Piylənmə. Qaraciyərin piy distrofiyası. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
10 |
Qanın, qaraciyərin və böyrəyin biokimyəvi xüsusiyyətləri: tərkibi, hemoqlobinin sintezi, parçalanması. Sarılıqlar. |
1.1. Islаmzаdə F.I., Əfəndiyev А.M., Islаmzаdə F.Q. Insаn biоkimyаsının əsаslаrı (dərslik, I cild). Bаkı, 2015-ci il 1.2. Qarayev A.N. Bioloji kimya (rezidenturaya hazırlaşmaq üçün vəsait). 2023 |
2 |
|
№ |
Mövzu (praktik məşğələ) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Qrupla, daxili nizam-intizamla və təhlükəsizlik texnikası qaydaları ilə tanışlıq. Zülalların və aminturşuların quruluşu. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 6-21. |
2 |
|
2 |
Mürəkkəb zülallar: metallo-, fosfo-, xromoproteinlər. Fosfo-, xromoproteinlərə aid reaksiyalar. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 21-27 |
2 |
|
3 |
Fermentlərin quruluşu, xassələri və təsir mexanizmi. Fermentlərin termolabilliyi, spesifikliyi və fermentlərin aktivliyinə optimum pH-ın təsiri. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 34-54 |
2 |
|
4 |
Vitaminlərin təsnifatı. Bir sıra vitaminlərin quruluş xüsusiyyətləri, bioloji rolu. B1, B2, B6 və C vitaminlərinə aid reaksiyalar. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 54-69 |
2 |
|
5 |
Hormonların biokimyəvi xüsusiyyətləri: təsnifatı, təsir mexanizmi. Adrenalin, insulin və tiroksinə aid reaksiyalar. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 83-105 |
2 |
|
6 |
Maddələr mübadiləsinin ümumi qanunauyğunluqları. Katabolizmin I və II ümumi yolları. EDZ haqqında ümumi məlumat. Qanda piroüzüm turşusunun təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 110-121 |
2 |
|
7 |
Əsas qida karbohidratların biokimyəvi xüsusiyyətləri haqqında ümumi anlayış. Karbohidratların həzmi. Qlikogenin mübadiləsi. Qanda qlükozanın qlükozooksidaza üsulu ilə miqdarı təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 130-139, 153-157 |
2 |
|
8 |
Qlikoliz, qlükoneogenez. Şəkərli diabet. Qlükozaya qarşı tolerantlıq sınağı. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 139-145, 153-157 |
2 |
|
9 |
Lipidlərin biokimyəvi xüsusiyyətləri haqqında ümumi anlayış. Lipidlərin həzmi, sorulması, resintezi. Piylənmə. Ateroskleroz. Öd turşularının təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 203-210, 219-224 |
2 |
|
10 |
Aralıq qiymətləndirmə |
|
2 |
|
11 |
Zülal mübadiləsi. Zülalların həzmi, sorulması, cürüməsi. Azot balansı. Mədə şirəsinin vəsfi və miqdarı təyini. Zülalların pepsin və tripsinlə həzmi. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 157-166, 176-179 |
2 |
|
12 |
Zülal mübadiləsi: ammonyakın əmələ gəlməsi, toksik təsiri və zərərsizləşdirilməsi. Aminturşu mübadiləsinin pozulmaları. Qanda karbamidin təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 167-179 |
2 |
|
13 |
Hemproteinlərin mübadiləsi: hemoqlobinin sintezi və parçalanması. Sarılıqlar. Qanda hemoqlobinin təyini. Qanda bilirubinin təyini. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 179-188, 201-203 |
2 |
|
14 |
Orqan və toxuma biokimyası. Qanın və qaraciyərin biokimyası. Qanın götürülmə qaydası.
|
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 224-226, 232-243 |
2 |
|
15 |
Orqan və toxuma biokimyası. Böyrəklərin biokimyası. |
1.1. G.İ.Əzizova, Ş.İ.Həsənova, A.N.Qarayev, N.Ş.Bayramova Tibbi biokimya. Bakı, 2022, s. 226-232 |
2 |
