English
Русский
Biostatistika tibbi və bioloji məlumatlardakı qanunauyğunluqları öyrənən elmdir. Bu fənn insanlar arasında sağlamlıq və xəstəliklər haqqında informasiyanın toplanması, təhlili və interpretasiyası metodlarını araşdırır — istər yeni bir dərmanın effektivliyinin qiymətləndirilməsi, istərsə də xəstəliyin risk faktorlarının aşkarlanması və ya müalicə nəticələrinin proqnozlaşdırılması olsun.
Biostatistika tibb elmində böyük əhəmiyyətə malikdir, çünki o, bütün elmi nəticələrin obyektivliyini və etibarlılığını təmin edən sübuta əsaslanan təbabətin fundamental alətidir. Biostatistikanın qabaqcıl metodları müasir tibbdə həm infeksion, həm də xroniki (qeyri-infeksion) xəstəliklərlə mübarizədə geniş istifadə olunur. Hal-hazırda, statistik analizin sərhədlərinin orta qiymətlərin təsvirindən kənara çıxması nəticəsində, kliniki məlumatlarda müalicənin uzunmüddətli nəticələrini, dəyişkənliyi və mürəkkəb qanunauyğunluqları öyrənmək üçün populyasiya yanaşması metodlarını tətbiq edən proqnostik modelləşdirmə və sağ qalma analizi kimi sahələr yaranmışdır.
Beləliklə, biostatistika elmi məlumatlarla klinik təcrübə arasında fundamental körpü rolunu oynayır. Bu məlumatları savadlı şəkildə interpretasiya etmək və tətbiq etmək bacarığına malik mütəxəssislərin hazırlanması, səhiyyənin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və əhalinin rifahına birbaşa təsir edən tibb təhsilinin strateji vəzifəsidir.
|
№ |
Fakültələr |
Kurs |
Fənlər |
Auditoriya saatları |
|
|
Mühazirə |
Praktika |
||||
|
1 |
Əczaçılıq |
III |
Biostatistika |
10 |
20 |
Təhsil pilləsi: əsas baza ali tibb təhsili
İxtisas: Əczaçılıq
Fənnin məqsədi:“Biostatistika” fənni tibb universiteti tələbələri üçün nəzərdə tutulmuşdur. Biostatistika fənni – tələbələrin müstəqil tədqiqat işlərinin planlaşdırılması, alınmış nəticələrin kəmiyyət və keyfiyyət analizinin aparılması və analiz nəticəsində öyrənilən tibbi və ya bioloji obyektin (prosesin) yeni xüsusiyyətlərinin aşkara çıxarılmasında riyazi-statistik aparata malik elm sahəsidir.
Fənnin təlim nəticəsi:
- Biostatistikaanın nəzəriyyələri və əsasları ilə tanışlıq
- Biostatistikaanın metodlarının öyrənilməsi
- Hər hansı tibbi və ya bioloji prosesi obyekt kimi qiymətləndirməyi, statistik hesablamaları aparmağı bacarır.
- Əlaqələrin və hadisələrin dinamikada statistik təhlil metodlarını istifadə edə bilir.
- Əhalinin sağlamlığı və səhiyyə təşkilatlarının fəaliyyətini səciyyələndirən sosial-iqtisadi göstəricilərin hesablanması üçün lazım olan ilkin məlumatları toplayır və təhlil edir.
Fənnin məzmunu.
“Biostatistika” fənni ilk növbədə istənilən növ tibbi informasiyanın kompüter və ya digər elektron hesablama texnikasının köməyi ilə yığılması, emalı, saxlanması, axtarışı, təqdim edilməsinin təşkili ilə məşğul olur. Tibbi və biloloji obyektlərin öyrənilməsi, əsasən müşahidə və müayinələrə əsaslanır. Müşahidə və müayinələr əsasında əldə olunan məlumatlar faktlardan ibarət olur. Əldə edilmiş faktların analizi bu məlumatları sistemləşdirməyə, qiymətləndirməyə və elmi nəticələrin əldə olunmasına kömək edir.
Mühazirə mövzularının planı
|
№ |
Mövzu |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Biostatistikanın predmeti və inkişaf tarixi. Tibbdə və ictimai səhiyyədə müvafiq epidemioloji profilaktik tədbirlərinin hazırlanmasında statistik metodların rolu. Ehtimal nəzəriyyəsi anlayışı və elementləri. |
1.1 Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.10-17. 1.2.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.21-39 1.3А.Н. Герасимов. Медицинская статистика. Учебное пособие. 2007. М.: Медицинское информационное агентство. Səh.2-11 |
2 |
|
2 |
Biostatistik tədqiqatlarının planlaşdırılması və yerinə yetirilmə mərhələləri. Biostatistikanın əsas anlayışları. |
1.1 Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.10-17. 5.1.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.21-39 5.2.А.Н. Герасимов. Медицинская статистика. Учебное пособие. 2007. М.: Медицинское информационное агентство. Səh.12-18 |
2 |
|
3
|
Normal paylanmada “kənara çıxmalar”. Assimetriya və eksses anlayışı. 95% ehtibarlılıq intervalı. Normalaşdırılmış meyl. “Siçrayan” kəmiyyətlər. Kəmiyyət göstəricilərin əsasında tədqiqatın minimal həcmin hesablanması. Biostatistikada dürüstlük anlayışı. Standart xətanın azaltma qaydaları. |
3.1 Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.48-84. 3.2.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.41-45 3.3.А.Н. Герасимов. Медицинская статистика. Учебное пособие. 2007. М.: Медицинское информационное агентство. Səh.8-28 |
2 |
|
4
|
Asılı olmayan iki qrupun kəmiyyət göstəricilərin müqayisə meyarları. Asılı olmayan 2 və daha çox qrupun kəmiyyət göstəricilərinin müqayisə meyyarları. Asılı olan 2 qrupun kəmiyyət göstəricilərin müqayisə meyarları. MH- marqinal həmcinslik meyarı. Qrafik təsfirlər. Diskriminant analiz. Nisbəti analiz, testin həssaslığı, spesifkliyi və diqnostik dəyəri. ROC analizi. Risk əmsalları. |
4.1 Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.137-166. 4.2.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.41-45 4.3.А.Н. Герасимов. Медицинская статистика. Учебное пособие. 2007. М.: Медицинское информационное агентство. Səh.8-28 |
2 |
|
5 |
Korrelyasiya analizi. Proqnozlaşdırma. ROC-(receiver operating characteristic) analizi. Xətti korrelyasiya əmsalı. Assosiasiya əmsalı. Qarşılıqlı əlaqə əmsalı. Reqresiya analizi. Kaplan-meyer qiymətləndiricisi. Dispersiya analizi. Kəmiyyət göstəriciləri üçün dispersiya analizi (Anova, u Anova, m Anova testləri). Keyfiyyət göstəriciləri üçün dispersiya analizi. Biostatistik tədqiqatlarda istifadə olunan proqramm təminatı, statistik proqramm paketləri. İnteraktiv web səhifələr. MS EXCEL cədvəl prossesorunun biostatistikada istifadə edilən funksiyaları. SPSS proqramına giriş. |
5.1 Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.170-232. 5.2.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.94-118 5.3Под редакцией В.А.Решетникова. Основы статистического анализа в медицине. Səh. 118-171. |
2 |
Təcrübə məşğələlərinin planı
|
№ |
Mövzu (təcrübə məşğələsı) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1
|
Biostatistikanın predmeti və inkişaf tarixi. Biostatistik tədqiqatların planlaşdırılması və yerinə yetirilmə mərhələləri. Biostatistikanın əsas anlayışları. Mütləq və nisbi kəmiyyətlər. Praktik məsələlərin həlli. |
1.1. Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.8-12. 1.2.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.47-61 1.3.Под редакцией В.А.Решетникова. Основы статистического анализа в медицине. Səh. 10-34. |
2 |
|
2
|
Ehtimal nəzəriyyəsi və statistika elmindən məlum olan bir sıra anlayış və faktlar. Təsadüfi hadisələr. Ehtimal. Böyük ədədlər qanunu. Binominal paylanma-Bernulli paylanması. Puasson paylanması. Normal paylanma.t-Stüdent paylanması. F-Fişer paylanması. Qrafiklərin təsfiri. Praktik məsələlərin həlli. |
2.1 Qafarov İ.A. Biostatistik. Bakı 2021. səh. 238 səh.10-17. 2.2.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh.21-39 2.3.А.Н. Герасимов. Медицинская статистика. Учебное пособие. 2007. М.: Медицинское информационное агентство. Səh.12-18 |
2 |
|
3 |
Cədvəl prosessorları. Cədvəl prosessorlarında tibbi informasiyanın daxil edilməsi. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri. Seçimlər. Asılı olmayan yığımlar. Asılı yığımlar. Nizamlama Ranqlama. “0 hipotezi”. Səhvlər. Xətalar, dəqiqlik. Müqayisələr. Praktik məsələlərin həlli. |
3.1.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh. 141-145 3.2.Койчубеков Б.К. Биостатистика. Алма-аты, 2014, 134с. səh.48-71 3.3.Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352с. Səh.səh. 96-134. |
2 |
|
4
|
Dispersiya analizi. Variasiya sıralarının əsas parametrləri. Orta hesabi göstərici. Orta kvadratik göstərici. Orta kubik göstərici. Orta həndəsi göstərici. Orta harmonik göstərici. Orta xətti meyl. Dispersiya. Orta kvadratik meyl. Standart xəta. Asimmetriya. Eksses. Praktik məsələlərin həlli.
|
4.1.Авива Петри, Кэролайн Сэбин. Наглядная медицинская статистика. Перевод с английского под редакцией В.Л. Леонова. 3-е издане. 2015. М.: “Гэотар-Медиа” səh. 141-145 4.2.Койчубеков Б.К. Биостатистика. Алма-аты, 2014, 134с. səh.48-71 4.3.Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352с. Səh.səh. 96-134. 4.4 Jekel's. Epidemiology. Biostatistics, Preventive medicine and Public health. 4th edition, p. 188-220. |
2 |
|
5 |
Variasiya əmsalı. 95% etibarlıq intervalı. Normallaşdırılmış meyl. Median. Moda. Kvartillər. Persentillər. Minimum, maksimum, sıranın eni. Variasiya göstəricilərinin qrafik təsvirləri. Poliqon Histoqram. Praktik məsələlərin həlli.
|
5.3.Койчубеков Б.К. Биостатистика. Алма-аты, 2014, 134с. с.117-134 5.1.Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352с.с. 11-128 5.2.Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı, 2021, 238s. с. 90-135 |
2 |
|
6
|
t-Stüdent meyarı. M-Mozes meyarı. Z-Kalmaqorov Smirnov meyarı. W-Vald-Volfovic meyarı. Asılı olan iki qrupun kəmiyyət göstəricilərinin müqayisə meyarları t-Stüdent meyarı, H-Kruskal-Uollis meyarı, Me- median meyarı, C-T-Conkher-terpster meyarı. Praktik məsələlərin həlli.
|
6.1.Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı, 2021, 238s. Səh. 137-166. 6.2.Койчубеков Б.К. Биостатистика. Алма-аты, 2014, 134с. Səh.255-300. 6.3. Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352с. Səh. 136-153. 6.4.Петри А., Сэбин К. Наглядная статистика в медицине / Пер. с англ. В.П. Леонова. М.: ГЭОТАР-МЕД, 2009, 168с.134-149. 6.5.Севастьянов Б.А. Курс теории вероятностей и математической статистики. М.: Книги по требованию, 2012, 256с. Səh. 138-190. |
2 |
|
7
|
Asılı olan iki qrupun kəmiyyət göstəricilərinin müqayisə meyarları. d- student meyarı, T – Uilkokson, z- işarələr meyarı, MH- marqinal həmcinslik meyarı. Praktik məsələlərin həlli.
|
7.1.Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı, 2021, 238s. Səh. 137-166. 7.2.Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352с. Səh. 136-153. |
2 |
|
8 |
Asılı olan iki qrupun kəmiyyət göstəricilərinin müqayisə meyarları. F-Fridman meyarı, W- Kendal meyarı, Q-Kokhran meyarı. Variasiya göstəricilərinin müqayisə analizlərinin qrafiki təsfirlıri. Praktik məsələlərin həlli. |
8.1.Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı, 2021, 238s. Səh. 137-166. 8.2.Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352с. Səh. 153-177. 8.3.Койчубеков Б.К. Биостатистика. Алма-аты, 2014, 134с. Səh.189-221. |
2 |
|
9 |
Diskriminant analiz. Keyfiyyət göstəriciləri əsasında tədqiqatın minimal həcminin hesablanması. Kəmiyyət göstəriciləri üçün dispersiya analizi (ANOVA uANOVA, mANOVA testləri). Keyfiyyət göstəriciləri üçün dispersiya analizi. Şanslar nisbəti. Testin həssaslığı, spesifikliyi və diaqnostik dəyəri. Dispersiya analizi. Birfaktorlu, ikfaktorlu, çoxfaktorlu dispersiya. Praktik məsələlərin həlli. |
9.1.Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı, 2021, 238s. Səh. 170-182. 9.2.Лакин Г.Ф. Биометрия. М.: Высшая школа, 1990, 352s. Səh. 180-221. 9.3.IBM SPSS 26 Step by step. https://routledgetextbooks.com/textbooks/ 9780367174354 /student.php
9.4.Translation of EXCEL functions. https://www. excelfunctions.eu/
9.5.Козлов Д.А., Серогодский В.В., Финков М.В., Excel 2016: Полное руководство. М.: Наука и техника, 416с. Səh. 388-410. |
2 |
|
10 |
Korrelyasiya analizi. Xətti korrelyasiya. ρ-Spearman korrelyasiyası. Korrelyasiya analizlərinin qrafik təsvirləri. Reqressiya analizi. Reqressiya tənlikləri (xətti, polinomial, üstlü, eksponensial, loqarifmik). Biostatistik təqdiqatlarda istifadə olunan proqram təminatı. Statistik proqramm paketləri. İnteraktiv web səifələr. MS EXCEL cədvəl prossesorunun biostatistikada istifadə edilən funksiyaları. Praktik məsələlərin həlli. |
10.1.Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı, 2021, 238s. 137-169. 10.2.Qurbanova N.H., Talıbova D.A. İnformatika. Bakı, 2018, 326s. səh. 70-217
10.3.IBM SPSS 26 Step by step. https://routledgetextbooks.com/textbooks/ 9780367174354 /student.php
10.4.Translation of EXCEL functions. https://www. excelfunctions.eu/
10.5.Козлов Д.А., Серогодский В.В., Финков М.В., Excel 2016: Полное руководство. М.: Наука и техника, 416s. Səh. 388-410. 10.6. Под редакцией В.А.Решетникова. Основы статистического анализа в медицине. Səh. 155-169. 10.7. Jekel's. Epidemiology. Biostatistics, Preventive medicine and Public health. 4th edition, p. 188-220. |
2 |
