Hazırda səhiyyəmizin qarşısında duran ən mühüm məsələlərdən biri də infeksion və invazion xəstəliklərin səviyyəsinin azaldılması və son nəticədə ləğv edilməsidir. Bununla məşğul olan praktik fənnlər içərisində tibbi parazitologiya aparıcı yerlərdən birini tutur.

Məlum olduğu kimi, insan parazitlərini, onlar tərəfindən törədilən xəstəlikləri və bu xəstəliklərlə mübarizə tədbirlərini öyrənən elm tibbi parazitologiya adlanır. Tibbi parazitologiya parazitologiya elminin (bura zooparazitologiya və fitoparazitologiya da daxildir) mühüm bir hissəsi olub, insanda təsadüf edilən parazitar xəstəliklərin törədiciləri, patogenezi, klinikası, epidemiologiyası, immunologiyası, keçiriciləri və müalicəsini, həmçinin bu xəstəliklərin profilaktikası və onlarla mübarizə yollarını öyrənir.

 Parazitilərin 3 əsas qruplarına müvafiq olaraq, bu elm 3 bölməyə ayrılır: protozoologiya (ibtidailər haqqında elm), helmintologiya (helmintlər haqqında elm) və araxnoentomologiya (buğumayaqlılar haqqında elm).

Heyvani mənşəli parazitlərlə törədilən xəstəliklər parazitar və ya invazion xəstəliklər adlandırılır. Heyvanat aləmində ibtidailər ailəsinə (Protozoa) aid olan çoxlu sayda mikroorqanizmlər vardır ki, onlar insan orqanizminə daxil olaraq bir sıra xəstəlikləri – protozoozları (lyamblioz, toksoplazmoz, malyariya, leyşmaniozlar və s.) törədirlər. Protozoozlar çox geniş yayılmışlar. Məsələn, malyariya, leyşmaniozlar, bağırsaq ibtidailərinin törətdiyi xəstəliklər bütün ölkələrdə qeyd olunur. Onların gedişı, klinik şəkli çox rəngarəng olub xəstələrin, onlardan götürülmüş materialın ciddi öyrənilməsini tələb edir.

 Parazitar xəstəliklərin ikinci böyük qrupunu helmintozlar təşkil edir. Helmintozlar  da mühüm tibbi-sosial əhəmiyyət daşıyırlar. Onlar (askaridoz, trixosefalyoz, enterobioz, exinokokkoz, teniidozlar və s.)  həm müalicə həkimlərinə, həm də pediatrlara çox tez-tez rast gəlir. Bəzi helmintozlar təbii-ocaqlı xəstəliklər qrupuna aid edilərək, müəyyən coğrafi landşaftlarda yayılırlar. Ümumilikdə, təbiətdə yayılmış minlərlə növ parazit qurdun 250-dən çox növünə insan orqanizmində təsadüf olunur.

Tibbi parazitologiyanın öyrəndiyi üçüncü hissə buğumayaqlılar tipinə daxil olan canlılardır. Bir sıra xəstəliklərin (malyariya, leyşmanioz, ensefalitlər, səpkili və qayıdan yatalaq, taun, sarı qızdırma və s.) yayılmasında buğumayaqlıların rolu az deyildir. Onların bir çox nümayəndələri (gənələr, həşəratlar) insanın üzv və toxumularında parazit həyat keçirərək ona müxtəlif zərərli təsir göstərir. Bundan başqa, buğumayaqlılar bir çox xəstəliklərin canlı keçiriciləri (malyariya, leyşmaniozlar), yaxud rezervuarı (gənə ensefaliti) rolunu oynayırlar. Qeyd etmək lazımdır ki, gəmiricilər də parazitar xəstəliklərdə rezervuar və infeksiya mənbəyi ola bilərlər. Ona görə də, xəstəliklərlə mübarizədə keçiricilərə münasibətdə müəyyən tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. Belə ki, çox zaman onların məhv edilməsi (dezinseksiya) aparılan əksepidemik tədbirlərin effektivliyinə təminat verir. 

Təhsil pilləsi:  əsas baza ali tibb təhsili

İxtisas: Tibb

Fənnin məqsədi: Tələbələri  parazitologiyanın əsasları, insanlar arasında  təsadüf edilən parazitar xəstəliklər, onların epidemioloji  xüsusiyyətləri, parazitar xəstəliklərin laborator diaqnostikası, o cümlədən Azərbaycanın ölkə patologiyasında mühüm rol oynayan parazitar xəstəliklərə qarşı aparılan mübarizənin əsas prinsipləri ilə tanış etməkdir. Həmçinin  parazitlərin bioloji-ekoloji xüsusiyyətləri və onlarla sahib orqanizm arasında qarşılıqlı münasibətin xarakteri, əksepidemik tədbirlərin potensial effektivliyi, əksepidemik sistem müəssisələrinin və yarımbölmələrinin fəaliyyətinin funksional istiqamətlərinə uyğun olaraq parazitar xəstəliklərin ayrı-ayrı formaları zamanı epidemioloji nəzarətin elmi və təşkilati əsaslarının mənimsənilməsidir.

Fənnin təlim nəticəsi

1. parazitar xəstəliklərin ümumi xarakteristikasını, onların təsnifat vəziyyəti və epidemioloji əhəmiyyətini bilir;
2. parazitlə sahib orqanizm arasında qarşılıqlı əlaqə mexanizmi, ocaqların əmələ gəlmə şəraiti, epidemik prosesin təzahürlərini bilir;
3. helmintozların  və ibtidailərin ümumi xarakteristikasını, onların sosial-iqtisadi əhəmiyyətini bilir;
4. helmintlərin və ibtidailərin epidemioloji  xüsusiyyətlərini təyin edən bioloji-ekoloji xüsusiyyətləri bilir;
5. mühüm təmas (kontagioz) helmintozları, geo- və biohelmintozlar zamanı helmintlərin sahib orqanizmlə  qarşılıqlı təsir mexanizmlərini bilir;
6. protozoozların və helmintozların epidemioloji təsnifatını bilir;
7. protozoozlar və helmintozlar zamanı epidemik prosesin təzahürlərini bilir;
8. parazitar xəstəlik ocaqlarının formalaşmasında təbii və sosial amillərin rolunu bilir;
9. protozoozlar və helmintozlar zamanı  profilaktik və əksepidemik tədbirlərin  məzmununu və potensial effektivliyini bilir;
10. ekoloji xarakteristikalarına və epidemioloji rollarına müvafiq olaraq parazitar (infeksion) xəstəlik törədicilərinin keçiriciləri ilə mübarizənin əsaslarını bilir;
11. parazitar xəstəliklərin törədicilərinin keçiricilərinin ekologiyasını və onların epidemioloji rolunu bilir.

Fənnin məzmunu.

Hazırda səhiyyəmizin qarşısında duran ən mühüm məsələlərdən biri də infeksion və invazion xəstəliklərin səviyyəsinin azaldılması və son nəticədə ləğv edilməsidir. Bununla məşğul olan praktik fənnlər içərisində tibbi parazitologiya aparıcı yerlərdən birini tutur.

Məlum olduğu kimi, insan parazitlərini, onlar tərəfindən törədilən xəstəlikləri və bu xəstəliklərlə mübarizə tədbirlərini öyrənən elm tibbi parazitologiya adlanır. Tibbi parazitologiya parazitologiya elminin (bura zooparazitologiya və fitoparazitologiya da daxildir) mühüm bir hissəsi olub, insanda təsadüf edilən parazitar xəstəliklərin törədiciləri, patogenezi, klinikası, epidemiologiyası, immunologiyası, keçiriciləri və müalicəsini, həmçinin bu xəstəliklərin profilaktikası və onlarla mübarizə yollarını öyrənir.

 Parazitilərin 3 əsas qruplarına müvafiq olaraq, bu elm 3 bölməyə ayrılır: protozoologiya (ibtidailər haqqında elm), helmintologiya (helmintlər haqqında elm) və araxnoentomologiya (buğumayaqlılar haqqında elm).

Heyvani mənşəli parazitlərlə törədilən xəstəliklər parazitar və ya invazion xəstəliklər adlandırılır. Heyvanat aləmində ibtidailər ailəsinə (Protozoa) aid olan çoxlu sayda mikroorqanizmlər vardır ki, onlar insan orqanizminə daxil olaraq bir sıra xəstəlikləri – protozoozları (lyamblioz, toksoplazmoz, malyariya, leyşmaniozlar və s.) törədirlər. Protozoozlar çox geniş yayılmışlar. Məsələn, malyariya, leyşmaniozlar, bağırsaq ibtidailərinin törətdiyi xəstəliklər bütün ölkələrdə qeyd olunur. Onların gedişı, klinik şəkli çox rəngarəng olub xəstələrin, onlardan götürülmüş materialın ciddi öyrənilməsini tələb edir.

 Parazitar xəstəliklərin ikinci böyük qrupunu helmintozlar təşkil edir. Helmintozlar  da mühüm tibbi-sosial əhəmiyyət daşıyırlar. Onlar (askaridoz, trixosefalyoz, enterobioz, exinokokkoz, teniidozlar və s.)  həm müalicə həkimlərinə, həm də pediatrlara çox tez-tez rast gəlir. Bəzi helmintozlar təbii-ocaqlı xəstəliklər qrupuna aid edilərək, müəyyən coğrafi landşaftlarda yayılırlar. Ümumilikdə, təbiətdə yayılmış minlərlə növ parazit qurdun 250-dən çox növünə insan orqanizmində təsadüf olunur.

Tibbi parazitologiyanın öyrəndiyi üçüncü hissə buğumayaqlılar tipinə daxil olan canlılardır. Bir sıra xəstəliklərin (malyariya, leyşmanioz, ensefalitlər, səpkili və qayıdan yatalaq, taun, sarı qızdırma və s.) yayılmasında buğumayaqlıların rolu az deyildir. Onların bir çox nümayəndələri (gənələr, həşəratlar) insanın üzv və toxumularında parazit həyat keçirərək ona müxtəlif zərərli təsir göstərir. Bundan başqa, buğumayaqlılar bir çox xəstəliklərin canlı keçiriciləri (malyariya, leyşmaniozlar), yaxud rezervuarı (gənə ensefaliti) rolunu oynayırlar. Qeyd etmək lazımdır ki, gəmiricilər də parazitar xəstəliklərdə rezervuar və infeksiya mənbəyi ola bilərlər. Ona görə də, xəstəliklərlə mübarizədə keçiricilərə münasibətdə müəyyən tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. Belə ki, çox zaman onların məhv edilməsi (dezinseksiya) aparılan əksepidemik tədbirlərin effektivliyinə təminat verir. 

Mühazirə mövzularının planı

Təcrübə məşğələlərinin planı