English
Русский
İş yerlərinin sağlamlığı və təhlükəsizliyi
İstehsalatda bir çox texnoloji proseslər şəraitində müxtəlif əmək fəaliyyətləri yerinə yetirilir. Bu zaman işçi orqanizmi istehsalatın çoxsaylı fiziki, kimyəvi, bioloji və s. mənşəli amillərin zərərli təsirlərinə məruz qalırlar, bunlardan - fiziki mənşəli istehsalat amillərinə misal olaraq səs-küy, ultrasəs, infrasəs, vibrasiya, radiotezlikli elektromaqnit sahəsi, Lazer şüalanması, statik elektrikləşmə və s. kimyəvi təbiətli amillərə: üzvü həlledicilər, sürtkü yagları və sintetik soyuducu qarışıqlar, qıçıqlandrcı qazlar zərərli amil kimi, metallar və istehsalat kanserogenləri, pestisidlər və bioloji təbiətli istehsalat amillərini, istehsalat otaqlarının ventilyasiyası və işıqlanması və s. kimi problemləri gostərmək olar. İş yerlərinin sağlamlığı və təhlükəsizliyi fənninə həmçinin əmək proseslərinə və zərərli istehsalat amillərinə, yeni texnika və texnoloji proseslərə, qurğu və avadanlıqlara nəzarət olunması, onların gigiyenik cəhətdən, qiymətləndrilməsi, eləcə də işçi mühiti havasının, işçilərin dəri ortüklərinin, xüsusi geyimlərinin tozlarla, kimyəvi və bioloji maddələrlə çirklənməsi üzrə işçi zonası havasına nəzarət olunması və onun gigiyenik cəhətdən qiymətləndirilməsi məsələləri də daxildir. İstehsalatda çalışanlar zərərli mühit amillərinin təsirinə məruz qalmaqla, onların saglamliqları pozulur, iş qabiliyyətləri azalır, nəticə etibarı ilə bu və digər peşə patologiyalarının inkişafı üçün şərait yaranmiş olur.
Fənnin məqsədi:
İş yerlərində zərərli və təhlükəli ,o cümlədən əmək prosesləri amillərinin yaratdığı əmək şəraitinin işçi orqanizminə və onların əmək qabiliyyətinə mənfi təsir ğöstərən amillərin aradan qaldırılması və təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin edilməsi üçün xəbərdaredici və cari sanitariya nəzarətini həyata keçirməklə ,kompleks profilaktiki tövsiyyələr işləyib hazırlamağı bacaran həkim kadrları hazırlamaqdan ibarətdir.
Fənnin təlim nəticəsi: 1.Tələbə fənnin sonunda nəzəri və praktiki vərdişləri mənimsəməklə ,onu sərbəst şəkildə həyata keçirməyi bilir.
2. İstehsalatın fiziki amillərini, alət və cihazlarla müayinə edib, gigiyenik qiymətləndirməyi bilir.
3. Kimyəvi maddələrin toksiklik və təhlükəliyini qiymətləndirməyi bilir.
4.istehsalat mikroiqliminin gigiyenik cəhətdən qiymətləndirilməsini bilir.
5.Əmək şəraitinin sağlamlaşdırılması üzrə tədbirləri bilir.
6.İş yerlərində işçilərin sağlamlığına və əmək qabiliyyətinə zərərli təsir göstərən fiziki amilləri (səs-küy,ultra və infra səslər) qiymətləndirməyi bilir.
7.İstehsalat vibrasiyasının növləri ,onların təsnifatı və orqanizmə təsirinin müayinə üsullarını bilir.
8.Elektromaqnit (ionlaşdırıcı ) və (qeyri ionlaşdırıcı) şüalanmaların və maqnit sahələrinin işçilərə təsirini bilir.
9.İstehsalat işıqlanmasını təyin etməyi və qiymətləndirməni bacarır.
Fənnin məzmunu
Fənn, iş zamanı istehsalalatın zərərli və əmək prosesləri amillərinin işçi orqanizminə və əmək qabiliyyətinə mənfi təsirini öyrənməklə , peşə zəhərlənmələrinin və xəstəliklərinin qarşısının alınması ,təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması , işçilərin sağlamlıqlarının qorunması və yorğunluğun profilaktikası üçün sağlamlıq tədbirləri işləyib, hazırlamaqla məşğul olur.Bununla ali təhsili informasiya cəmiyyətini və biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatın tələblərinə uyğunlaşdırmaqla yüksək keyfiyyətli rəqabətə davamlı insan kapitalını formalaşdırır.
Cəmiyyətin bütün fərdləri, işləyən əhali qrupu da daxil olmaqla insan orqanizminə istehsalatın müxtəlif amillərinin zərərli təsiri və təhlükəsizliyi sahəsi üzrə kifayət qədər həyatı əhəmiyyətli bilik, bacarıq və yanaşmaları əhatə edir, peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün ışçlərin qabaqçadan işə daxil olararkən və dövrü olaraq işçilər arasında peşə xəstliklərinin aşkar olunması problemlərini müəyyənləşdirməyi, sahibkarlarla birlikdə işləyən əhalinin sağlamlıq problemlərini düzgün təhlil edərək peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün profilaktik tədbirlər işləyib,hazırlamağı öyrədir.
Tələbələr istehsalatda çalışan əhali arasında peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün həyata keçirilməli olan əsas profilaktiki tədbirləri o,cümlədən istehsalat xəsarətlərinin və kəskin peşə xəstəliklərinin (inhalyasiya yolu ilə zəhərlənməsinin) qarşısının alınmasının əsaslarını bilməklə,tibbi və dövrü tibbi müayinələrin aparılma qaydalarının vacibliyi Azərbaycan Respublikasının əmək məcəlləsində və “ Əhalinin sanitar epidemioloji salamatlığı “ haqqındakı qanunda öz əksini tapmışdır.Qanunun yerinə yetirilməsi isə müvafiq həkim kadrlarının vəzifə borclarına daxildir. Tələbə yiyələndiyi bilik və bacarıqları qanunvericilik əsasında sanitariya -epidemioloji nəzarət xidməti orqanları , Səhiyyə təşkilatları, GEM, İctimai səhiyyə təşkilatları həyata keçirəcəklər.
Fənnin tədris formatı
- Əyani
1. Mühazirə mövzularının planı
|
№ |
Mövzu |
(Ədəbiyyat) |
Saat |
|
1 |
Əmək sağlamlığında yeni istehsalat amillərinin rolu. Nanotexnologiya və iş yerlərində nanohissəciklərin monitorinqi. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
2 |
Sənaye aеrоzоlları, əmələgəlmə mexanizminə görə tozların növləri, pnеvmоkоniоzların təsnifatı, toz xəstəliklərində prоfilaktika tədbirləri. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
3 |
İstehsalat küyləri, bioloji təsiri, normllaşdırılması və profilaktikası. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
4 |
İş yerlərində ümumi və yerli vibrasiya, gigiyenik normallaşdırılması və profilaktikası |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
5 |
İş yerlərində ultrasəslər, ultra- və infrasəslər əlverişsiz mühit amili kimi, normallaşdırılması və profilaktikası |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
6 |
İоnlaşdırıcı və qеyri iоnlaşdırıcı elеktrоmaqnit şüalanması, bioloji təsir, iş yerlərində mühafizə tədbirləri. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
7 |
Lazеr və ultrabənövşəyi şüalanma mənbələri, bioloji təsirləri və profilaktikası. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
8 |
İstehsalat zəhərlərinin əsas xarakteri. Qıcıqlandırıcı qazlar, üzvi həlledicilər, sintetik sürtkü yağları və soyuducu qarışıqlar. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
9 |
Kimyəvi təbiətli istеhsalat amilləri. Sənaye zəhərlərinin təsir xarakteri, maddənin toksiki təsirinin onun kimyəvi strukturundan asılılığı, toksikliyə təsir göstərən amillər. Kombinəşəkilli, kompleks və müştərək təsirlər. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
10 |
Metallar və onların birləşmələri sənaye zəhəri kimi. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
11 |
Pestisidlər, onların istehsalat və gigiyenik təsnifatları, onların tətbiqi zamanı ekoloji problemlər. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
12 |
Sənaye konserogenləri və biоlоji təbiətli istеhsalat amilləri . |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
13 |
İstehsalat işıqlanmasının növləri və gigiyenik əhəmiyyəti |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
14 |
İstehsalat ventilyasiyası kollektiv mühafizə vasitəsi kimi. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
15 |
Təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin edilməsində fərdi mühafizə vasitələri. |
S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva və C.Y.Salihova “Xüsusi əmək gigiyenası”. Dərslik. Bakı- 2015
|
2 |
|
|
Təcrübə məşğələlərinin planı |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1-2 |
İstehsalat küyləri, təsnifatı, ölçülməsi, ekvivalent səviyyəsinin təyini. Küylərin gigiyenik normallaşdırılması və orqanizmə təsiri. Situasiya məsələlərinin həlli. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.:
Metodik vəsaitlər |
4 |
|
3 |
Ultrasəs təsnifatları, normallaşdırılması, iş yerlərində ölçülməsi və profilaktikası. İnfrasəs təsnifatları, normallaşdırılması, iş yerlərində ölçülməsi və profilaktikası. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
4 |
Istehsalat vibrasiyasının ölçülməsi. Vibrasiyanın orqanizmə təsirinin qiymətləndirilməsi və gigiyenik reqlamentləşdirilməsi |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
5 |
Radiotezlikli elektromaqnit sahələrinin (EMS) ölçülməsi. Lazer şüalanmalarının intensivliyi, ölçülməsi və qiymətləndirilməsi. Respublika GEM-in, akustika laboratoriyası. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
6 |
İstehsalat işıqlanmasının müayinə üsulları İstehsalat işıqlanmasının gigiyenik qiymətləndirilməsi. Situasiya məsələlərinin həlli. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
7 |
İş yerlərində biotexnoloji proseslər üzərində gigigyenik nəzarət. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər S.A.Gürzəliyev “Əmək roseslərində öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları”Bakı. 2020, 125 səh |
2 |
|
8 |
İş yerlərində dəri səthlərinin, iş otaqlarının və avadanlıqların kimyəvi maddələrlə çirklənməsi. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
9 |
Fibrogen təsirli istehsalat tozları, istehsalat otaqları havasında tozların çəki üsulu ilə təyini. İstehsalat tozlarının say üsulu ilə təyini. Situasiya məsələlərinin həlli |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
10 |
Eksperiment heyvanlarının seçilməsi, nömrələnməsi və zəhərləmə üsulları. Toksikoloji eksperiment zamanı istifadə olunan instrumental, fizioloji, kliniki və biokimyəvi müayinə üsulları |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: S.A.Gürzəliyev “İstehsalat toksikologiyası” Tələbələr üçün dərs vəsaiti. Bakı, 2022, 108 səh Metodik vəsaitlər |
2 |
|
11 |
Kimyəvi birləşmələrin toksikliyinin və təhlükəliyinin qiymətləndirilməsi. Yeni sintez olunmuş kimyəvi maddərin ekspertizası. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: S.A.Gürzəliyev “İstehsalat toksikologiyası” Tələbələr üçün dərs vəsaiti. Bakı, 2022, 108 səh Metodik vəsaitlər |
2 |
|
12 |
Yolverilən konsentrasiyanın (YVK) və təxmini təhlükəsiz təsir səviyyəsinin (TTTS) hesablanması |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: S.A.Gürzəliyev “İstehsalat toksikologiyası” Tələbələr üçün dərs vəsaiti. Bakı, 2022, 108 səh Metodik vəsaitlər |
2 |
|
13 |
İstehsalat ventilyasiyanın müayinə üsulları. Təbii ventilyasiyanın gigiyenik müayinəsi. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
14 |
Mexaniki ventilyasiyanın səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi. Situasiya məsələlərinin həlli |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
|
15 |
Fərdi mühafizə vasitələrinin (FMV) təsnifatı. İşçilərin FMV-i ilə təmini, və onlara olan ümumi tələblər. |
В.Ф.Кириллов «Руководство к практическим занятиям по гигиене труда». Москва – 2008 Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. R.A.Orucov; “İstehsalat zəhərləri və peşə zəhərlənmələri” Bakı – 2015 R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası” Bakı – 2018 Гигиена труда: учебник / под ред. Н. Ф. Измерова, В. Ф. Кириллова. 2-е изд., перераб. И доп. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2016. - 480 с.: Metodik vəsaitlər |
2 |
