English
Русский
Müasir dövrdə Respublikada tədris sistemi daimi olaraq modernləşdirilir. Cəmiyyətdə məktəb yaşlı uşaqların yüksək fiziki, zehni və sosial sağlamlığına nail olmaq, məktəblilərin sağlamlığı və rifahını yaxşılaşdırmaq, sağlam təhsil şəraitini təmin etmək və məktəb əməkdaşlarının sağlamlığını qiymətləndirmək üçün edilən bütün işlərə məktəb sağlamlığı xidməti adı verilir. Təhsil sağlamlığı və planlaşdırma” fənni nəzəri biliklərin mənimsənilməsinə və praktik bacarıqların formalaşdırılmasına yönəldilmiş bir-birini tamamlayan zəruri biliklər toplusunun mənimsəməsini nəzərdə tutur.
Fənnin məqsədi: Tələbələrə təlim-tərbiyə prosesinin uşaq və yeniyetmə orqanizminə təsirini, tədris zamanı orqanizmdə baş verən dəyişiklikləri fizioloji müayinə üsulları ilə aşkar etmək, uşaq və yeniyetmələrin tədris prosesi zamanı iş qabiliyyətini uzun müddət yüksək səviyyədə saxlamaq və onlarda yorulmanın qarşısını almaq üsullarını öyrətmək, profilaktik və sağlamlaşdırıcı tələb və normativlərin hazırlanması üçün bilik və bacarıqlar aşılamaqdır.
Fənnin təlim nəticəsi
- Əqli və fiziki iş qabiliyyətini, diqqət davamlığını qiymətləndirir.
- Məşğələ zamanı şagirdlərin fəallığını və məşğələnin sıxlığını qiymətləndirməyi bacarır.
- Şagird orqanizminin funksional vəziyyətini (korrektur sınaqlar, xronorefleksometriya, erqoqrafiya və b.üsullarla) qiymətləndirməyi bacarır.
- Günlük və həftəlik anketi normalarla müqayisəli təhlil edir və nəticəni tərtib edir.
- Tədris yükü, gündəlik və həhtəlik dərs cədvəlini təhlil edır və qiymətləndirir.
- Politexniki təmayüllü dərslərin və onların keçirilmə şəraitinin gigiyenik qiymətləndirilməyi bacarır.
- 6 yaşlı uşaqların təlim-tərbiyəsinin təşkilini gigiyenik qiymətləndirir.
- Orqanizmin möhkəmləndirilməsi prinsiplərini və möhkəmləndirmə üçün istifadə edilən üsulları sadalayır.
- Texniki tədris vasitələrindən istifadə zamanı tədris prosesinin təşkilinə olan gigiyenik tələbləri bilir və qiymətləndirməyi bacarır.
- Peşənin sanitar xarakteristikası əsasında yeniyetmələrin sağlamlıq vəziyyətinə görə peşə yararlığını qiymətləndirir və rəy hazırlamağı bacarır.
Fənnin məzmunu
Təhsil sistemi daimi inkişaf edir və təkmilləşir. Son illər ümumtəhsil məktəblərin tədris prosesində xeyli yenidənqurma işləri həyata keçirilmişdir: tədris materialı nisbətən yüksək, çətinlik səviyyəsində şərh olunur, tədris texniki vasitələr geniş yayılmışdır. Bu kimi dəyişikliklər şagirdlərin əqli fəaliyyətinin sürətlənməsinə səbəb olmuş, nəticədə MSS-nin, müxtəlif analizatorların yüklənməsi artmışdır. Belə şəraitdə məktəbdə tədris prosesinin sanitar-gigiyenik norma və qaydalara müvafiqliyi üzərində dövlət sanitar nəzarətinin rolu yüksəlmişdir. Qüvvədə olan qanunlara əsasən məktəbdə oxuyan uşaq və yeniyetmələrin sağlamlığını qorumaq və möhkəmləndirmək vacibdir.
Fənnin tədris formatı
1. Əyani
Mühazirə mövzularının planı
|
№ |
Mövzu |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Fəaliyyətin normallaşdırılmasının gigiyеnik prinsipləri və müхtəlif yaşlı uşaqların gün rеjiminin gigiyеnik əsasları. |
1.1.Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 1.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014 Fəsil 1.1; 1,2.
|
2 |
|
2 |
Məktəbəqədər yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinin gigiyеnası |
2.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 2.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.1.1
|
2 |
|
3 |
Məktəbdə tədris prosеsinin gigiyеnik əsasları |
3.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 3.2.Prof.dr. Çağatay, prof. Dr.Levent Akın/Halk sağlığı Təməl bilgilər/ Hacetepe üniversites Yayınları, 2006 3.3. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.2 |
2 |
|
4 |
Müхtəlif məktəb yaşlı uşaqların tədris günü, həftəsi və ilinin təşkilinin gigiyеnik əsasları. On-line dəslərin təşkilinə aid gigiyenik tələblər |
4.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 4.2.Prof.dr. Çağatay, prof. Dr.Levent Akın/Halk sağlığı Təməl bilgilər/ Hacetepe üniversites Yayınları, 2006 4.3. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014 Fəsil 2.2.2 |
2 |
|
5 |
Tədrisə morfo-funksional hazırlığın təyini. Məktəbə hazırlıq qruplarının tədrisinin təşkilinə gigiyenik tələblər |
5.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 5.2.Prof.dr. Çağatay, prof. Dr.Levent Akın/Halk sağlığı Təməl bilgilər/ Hacetepe üniversites Yayınları, 2006 5.3. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
6 |
Tədrisin təşkili ilə əlaqədar yaranan xəstəliklər və profilaktikası |
6.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195”
6.2.Prof.dr. Çağatay, prof. Dr.Levent Akın/Halk sağlığı Təməl bilgilər/ Hacetepe üniversites Yayınları, 2006 6.3. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
7 |
Uşaq müəssisələrində yoluxucu xəstəlikləri |
7.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 7.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
8 |
Uşaq müəssisələrində yoluxucu xəstəliklərin profilaktikası |
8.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 8.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
9 |
Uşaq müəssisələrində fiziki tərbiyənin təşkili və həkim nəzarəti. |
9.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 9.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
10 |
Məktəbdə texnologiya, politехnik və pеşə təliminin gigiyеnik əsasları, tədris istеhsalat prosеsinin təşkilinə olan gigiyеnik tələblər. |
10.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 10.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
11 |
Pеşə yönümünün tibbi-profilaktiki məsələləri, şagirdlərin həkim-pеşə məsləhəti və pеşə sеçimi |
11.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 11.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
12 |
Uşaq və yeniyetmələrin gigiyenik tərbiyəsi və təhsili |
12.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 12.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
13 |
Uşaq və yeniyetmə əhalisinin tibbi təminatı. Uşaq müəssisələrində tibb xidmətinin təşkili. Həkim-pediatrın işi |
13.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 13.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
14 |
Uşaq və yeniyetmələrin asudə vaxtının təşkili |
14.1. Balayeva Ş.M., Mürsəlbəyova L, İsmayılova Z.Q “Sağlam təhsilin gigiyenik əsasları. s.108-195” 14.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
|
15 |
Uşaq və yeniyetmələrin sağlamlığının mühafizəsi sahəsində yerli və beynəlxalq aktlar və sənədlər |
15.1. Əliyev V.Ə. Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası. Dərslik, 1995. Fəsil 4. 16.2. Кучма В.Р. «Гигиена детей и подростков», М. – 2014. Fəsil 2.2.3. |
2 |
Təcrübə məşğələlərinin planı
|
№ |
Mövzu (təcrübə məşğələsı) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Məktəbəqədər müəssisələrdə tərbiyə-sağlamlaşdırıcı tədbirlərin təşkili. Məktəbəqədər müəssisələrdə gün rеjiminin təhlili (qidalanma, yuхu, gəzinti və s.) və gigiyеnik qiymətləndirilməsi |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010. Fəsil1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. |
2 |
|
2-3 |
Ümumtəhsil məktəbində tədris prosеsinin təşkili və gigiyеnik qiymətləndirilməsi. Fəaliyyətin xarakteri və davametmə müddətinin təyini, fərdi və kütləvi xronometraj. Ümumtəhsil məktəblərində anket üsulu ilə gün reyiminin qiymətləndirilməsi |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010. Fəsil1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. |
4 |
|
4 |
Uşaq və yеniyеtmə orqanizminin funksional vəziyyətinin tədqiqat üsulları |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010. Fəsil1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. |
2 |
|
5-6 |
Dərs cədvəllərinin tərtibinə olan əsas gigiyenik tələblər. Dərs cədvəllərinin gigiyenik qiymətləndirilməsi |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010 Fəsil 1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. |
4 |
|
7 |
Uşaqların məktəb tədrisinə morfofunksional hazırlıq səviyyəsinin təyini. Tibbi və psixo-fizioloji kriteriyalar. 6 yaşlıların tədrisinin təşkilinə dair gigiyenik tələblər |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010 Fəsil 1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. |
2 |
|
8 |
Texniki tədris vasitələrindən istifadə zamanı tədris prosesinin təşkilinə olan gigiyenik tələblər. On-line dəslərin təşkilinə olan gigiyenik tələblər.Kompüterlə fasiləsiz məşğələ müddəti. Kompüter otaqlarının işıqlanması və hava istilik rejimi. |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010. Fəsil 1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. 3. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q., mustafayeva İ.İ. “Bakı şəhəri məktəblilərinin fiziki inkişaf standartları və qiymətləndirmə cədvəlləri”.2015. 31s. |
2 |
|
9-10 |
Uşaq və yеniyеtmə müəssisələrində fiziki tərbiyənin təşkilinin gigiyenası. Fiziki tərbiyə üzərində həkim nəzarəti. Orqanizmin funksional fiziki hazırlığının tədqiqat üsulları və gigiyenik qiymətlədirilməsi. |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010. Fəsil1. 2. Кучма В.Р. Гигиена детей и подростков, руководство к практическим занятиям, М. – 2012. Fəsil 1. |
4 |
|
11-12 |
Həkim peşə məsləhətin aparılması üsulları, yeniyetmələrin peşə yararlığının təyini. Yeniyetmələrin peşə yararlığının psixo-fizioloji meyarlarının tədqiqat üsulları |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010. Fəsil1. |
4 |
|
13 |
Ümumtəhsil məktəblərində məktəbəhazırlıq qruplarının tədrisinin təşkilinə gigiyenik tələblər |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010 Fəsi 1. |
2 |
|
14 |
6 yaşlı uşaqların təlim-tərbiyəsinin təşkilinin gigiyenik qiymətləndirilməsi (sərbəst iş). |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010 Fəsi 1. |
2 |
|
15 |
Uşaq və yeniyetmə müəssisələrində həkim-pеdiаtrın işinin təşkili |
1. Gürzəliyev S.A., Məmmədova Z.B., Süleymanzadə N,Q., Həsənova S.Ə., Balayeva Ş.M., İsmayılova Z.Q. “Uşaq və yeniyetmələr gigiyenası”. Təcrübə məşğələsi, 2010 Fəsi 1. |
2 |
|
Cəmi |
|
|
30 |
