English
Русский
Ayrı-ayrı istehsalat sahələrində fəaliyyət göstərən işçilərin sağlamlığını qoruyub saxlamaq, optimal əmək şəraiti yaratmaq, istehsalat mühiti amillərinin sanitar-gigiyenik normalara müvafiqliyi gigiyenik əhəmiyyət kəsb edir. Müxtəlif istehsalat sahələrinin (neft, kimya, kənd təsərüffatı, heyvandarlıq və quşçuluq, tikinti və inşaat materialları, dağ-mədən sənayesi və s.) gigiyenik xüsusiyyətləri, işçilərin sağlamlığına zərərli təsir edən fiziki, kimyəvi, erqonomik amillərin təyin edilməsi, müxtəlif peşə sahiblərinin xəstələnmələrinin təhlili, işçilər arasında ilkin və dövrü tibbi müayinələrin aparılması, ümumi və peşə xəstəlikləri, zəhərlənməsinin azalmasına və əmək şəraitinin hərtərəfli sağlamlaşdırılmasına səbəb olur.
Fənnin məqsədi:
Tələbələri müxtəlif sənaye sahələrinin gigiyenik xüsusiyyətləri; işçilərin sağlamlığına mənfi təsir göstərən fiziki, kimyəvi və erqonomik amillər barədə məlumatlandırmaq; istehsalat qəzalarının səbəblərini və qəza anlayışını çatdırmaq; iş mühitindən asılı olaraq müxtəlif peşələrdə xəstəliklərin təhlilini öyrətmək; texnoloji proseslərin və avadanlıqların gigiyenik qiymətləndirilməsi metodlarını, eləcə də istehsalın fiziki, kimyəvi və erqonomik amillərini təqdim etmək.
Fənnin təlim nəticəsi:
1. Müxtəlif sənaye sahələrinin gigiyenik xüsusiyyətlərini və işçilərin sağlamlığına mənfi təsir göstərən fiziki, kimyəvi və erqonomik amilləri başa düşür.
2. İş mühitindən asılı olaraq müxtəlif peşələrdə xəstəlikləri necə təhlil etməyi bilir.
3. Texnoloji proseslərin və avadanlıqların gigiyenik qiymətləndirilməsi metodlarını, eləcə də istehsalın fiziki, kimyəvi və erqonomik amillərini bilir.
4. Qəza növlərini, fərdlərin xüsusiyyətlərini və qəzaların baş verdiyi yerləri, iqtisadi miqyası və qəzaların hüquqi aspektlərini bilir.
5. İlk tibbi yardımın məqsədini və ilk tibbi yardım tələb edən vəziyyətlərin yayılmasını bilir..
6. Müəssisələrin və emalatxanaların cədvələ uyğun olaraq sanitariya yoxlamalarının aparılması qaydalarını bilir.
7. Müxtəlif sənaye sahələrində çalışan işçilər arasında xəstəliklərin səbəblərini və iş şəraitinin gigiyenik qiymətləndirilməsini bilir.
8. İş binasının havasındakı qazları araşdıra və müəyyən edə bilir.
9. Müxtəlif istehsal müəssisələrini xarakterizə edə və qiymətləndirə bilir.
10. Yoxlama zamanı əldə edilən nəticələri təhlil edir, hesabat hazırlayır və xəstəliklərin qarşısının alınması üçün sağlamlıq tədbirləri hazırlayır. 11. İş yerində xəsarət alan işçilərə ilk tibbi yardım göstərə və iş yerində qiymətləndirmə apara bilir.
12. Xəstəliyin müddəti və müvəqqəti əlillik nisbətləri üçün cədvəllər qura, təhlil edə və qiymətləndirə bilir, həmçinin sağlamlığı yaxşılaşdıran tədbirlər hazırlaya bilir.
13. Müayinələr zamanı etik qaydalara riayət edir
Fənnin məzmunu:
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən “İctimai sıhiyyə” təhsil proqramında məcburi fınn kimi müəyyən edilmişdir.
Tibbi əhəmiyyətli sağlamlıq göstəriciləri, iş yerinin havasındakı zəhərli qazların və buxarların nümunələrinin götürülməsi, işçilərin sağlamlığına təsir edən amillər, reagentlər və avadanlıqlarla işləmək, hesabat tərtib etmək, peşə xəstəlikləri, gigiyenik standartlar, sanitariya tələblərinin və standartlarının hazırlanması, qiymətləndirmə və qarşısının alınması
Fənnin tədris formatı
1. Əyani
|
№ |
Mövzu mühazirə |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1
|
Neft – qaz çıxarma sənayelərində əmək gigiyenası.
|
13-15. R.H.Əliyeva, C.Y.Salihova, S.A.Gürzəliyev, M.Y.Nəbiyeva, S.Ə.Xəlilova. “Mebel istehsalında işçilərin əmək şəraitin sağlamlaşdırılması, peşə və peşə yönümlü xəstəliklərin profilaktikası”. Metodk tövsiyələr, Baki, 2021
|
2
|
|
2 |
Kimya sənayelərində əmək gigiyenası |
|
2 |
|
3 |
Kənd təsərrüfatında əmək gigiyenası (mexanizm operatorları və pambıq yetişdiriciləri üçün iş şəraiti) |
|
2 |
|
4 |
Oranjereya təsərrüfatlarında əmək gigiyenası və sağlamlıq tədbirləri |
|
2 |
|
5 |
Heyvandarlıqda əmək gigiyenası. Heyvandarların xəstələnməsi və sağlamlığının qorunması tədbirləri. |
|
2 |
|
6 |
Tikinti materialları sənayesində əmək gigiyenası. |
|
2 |
|
7 |
Tikinti sənayesində əmək gigiyenası. |
|
2 |
|
8 |
Müasir Enerji Sektorunda Gigiyena Problemləri |
|
2 |
|
9 |
Peşə İnfeksiyaları və Qarşısının Alınması |
|
2 |
|
10 |
Mədən Sənayesində Peşə Gigiyenası |
|
2 |
|
11 |
Müasir Biotexnologiyada Gigiyena Problemləri |
|
2 |
|
12 |
Tekstil və Yüngül Sənayedə Müəyyən İstehsal Mühitlərində Peşə Gigiyenası |
|
2 |
|
13 |
Tekstil Sənayesi (İpək Fabriki): İş Yerində İş və İstirahət Cədvəllərinin Düzgün Təşkili Meyarları |
|
2 |
|
14 |
Fövqəladə Vəziyyətlərdə Peşə Gigiyenası |
|
2 |
|
15 |
Ekstremal Vəziyyətlərdə İş və İstirahət Cədvəllərinin Dizaynı |
|
2 |
|
|
|||
|
№ |
Mövzu prtaktik məşğələ |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
Sənaye şəraitində iş otağının havasında sənaye zəhərlərinin öyrənilməsi üsulları |
1. Prof.Dr. Nazmi Bilir, Öğ.Gör.Dr. Ali Naci Yıldız, PhD. İş Sağlığı ve Güvenlığı. Hacettepe Üniversitesi Yayınları. Ankara, 2004 2. Prof.Dr. Ğağatay GÜLER, Prof.Dr. Levent AKİN. HALK SAĞLIĞI TEMEL BİLGİLER. Hacettepe Üniversitesi Yayınları. Ankara, 2006 3. R.H.Əliyeva. Əmək gigiyenasından təcrübi məşğələlər. Bakı, 2007 4. R.H.Əliyeva “Əmək gigiyenasından mühazirələr”; Bakı – 2008 5. Гигиена труда под. Ред. Б.Д.Карпова акад. РАMН, проф. Н.Ф.Измерова, проф. В.Ф.Кириллова. Mосква, 2008 6. Руководство к практическим занятиям по гигиене труда под ред. проф. В.Ф.Кириллова «ГЭОТАР - Mедиа» Mосква, 2008 7. Dr. Julia Smedley, Dr. Finlay Dick, Dr. Steven Sadhra. Oxford medical publications. Oxford handbook of occupational health. Oxford University Press, 2013 8. S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva. «Əmək gigiyenası». Bakı, 2013 9. C.Y.Salihova,S.A.Gürzəliyev, R.H.Əliyeva, R.A.Orucov, M.Y.Nəbiyeva. «Xüsusi əmək gigiyenası». Bakı, 2015 10. R.A.Orucov «İstehsalat zərərləri və peşə zəhərlənmələri». Bakı, 2015 11. C.Y.Salihova, R.H.Əliyeva, A.M.Məmmədov. Neft bitumu istehsalında əmək təbabəti. Monoqrafiya, Bakı - 2016 12. R.H.Əliyeva, S.Ə.Xəlilova “Əmək gigiyenası”; Bakı – 2018 13-15. R.H.Əliyeva, C.Y.Salihova, S.A.Gürzəliyev, M.Y.Nəbiyeva, S.Ə.Xəlilova. “Mebel istehsalında işçilərin əmək şəraitin sağlamlaşdırılması, peşə və peşə yönümlü xəstəliklərin profilaktikası”. Metodk tövsiyələr, Baki, 2021 |
2 |
|
2 |
Kalorimetriya ilə ammonyakın təyini |
|
2 |
|
3 |
Sənaye binasında civə buxarının təyini |
|
2 |
|
4 |
Sənaye binasının havasında aseton buxarının təyini |
|
2 |
|
5 |
İş sahəsinin havasında karbonmonoksitin titrlənməsi |
|
2 |
|
6 |
Kükürd dioksidin nefelometriya ilə təyini |
|
2 |
|
7 |
Müvəqqəti əlilliklə müşayiət olunan ümumi xəstəliklərin qeydiyyatı, qeydi və qeydiyyatı üçün intensiv və geniş göstəricilərin təyini. |
|
2 |
|
8 |
Müvəqqəti əlilliklə müşayiət olunan xəstəliyin müddətinin təyini və xəstələnmə göstəricilərinə (intensiv və geniş) əsasən müalicə rejimlərinin qurulması, təhlili və qarşısının alınması. |
|
2 |
|
9 |
Nəşriyyatda iş şəraiti ilə tanışlıq (sərbəst iş) |
|
2 |
|
10 |
Nəşriyyatda əldə edilən nəticələrin təhlili, gigiyenik qiymətləndirmə və hesabatın hazırlanması |
|
2 |
|
11 |
Sənaye tapşırıqlarına əsaslanan profilaktik tədbirlər
|
|
2 |
|
12 |
Sənaye xəstələnməsinin azaldılmasında səmərəlilik |
|
2 |
|
13 |
İstehsalatda Zədələnmə, Qəza Qeydiyyatı və Qeyd Qaydaları
|
|
2 |
|
14 |
İstehsalatda Qəzalar Haqqında İlkin Məlumatların Toplanması və Təhlili üçün Yeni Metodlar (Tapşırıq) |
|
2 |
|
15 |
Müəssisələrin və Sexlərin Diaqramdan İstifadə Edərək Sanitariya Yoxlamalarının Aparılması və Hesabatların Tərtib Edilməsi Qaydaları |
|
2 |
|
16 |
Müxtəlif İstehsal Sahələrində Fərdi Peşələr üçün Diaqramların Təhlili (Video Formatı) |
|
2 |
|
17 |
Ayaqqabı İşçiləri üçün İş Şərtləri ilə Tanışlıq |
|
2 |
|
18 |
Neft Emalı Zavodunda Gündəlik Sanitariya Yoxlamalarının Aparılması və Hesabat Tərtib Edilməsi (Video Formatı) |
|
2 |
|
19 |
Sənaye Müəssisələrinin Tikintisinə və Yenidənqurmasına Nəzarət (sərbəst İş) |
|
2 |
|
20 |
Tekstil Müəssisəsində (BTE) İş Şərtləri ilə Tanışlıq |
|
2 |
|
21 |
Tekstil zavodunun (BTE) yoxlanılması zamanı əldə edilən nəticələrin təhlili və gigiyenik qiymətləndirilməsi. |
|
2 |
|
22 |
Metallurgiya sənayesində iş şəraiti. Seminardan əldə edilən nəticələrin təhlili və gigiyenik qiymətləndirilməsi. |
|
2 |
|
23 |
İş yerinin sertifikatlaşdırılması |
|
2 |
