English
Русский
İnsan fiziologiyasının ən mürəkkəb elmi tətbiqi sahələrindən biri kimi “Əmək fiziologiyası”nın əhatə dairəsi müasir dövrdə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənir. Çünki, yeni texnologiyaların və avtomatlaşdırılmış sistemlərin istehsalatda tətbiqi istehsalat mühitini və insan əməyinin xarakterini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Əmək fəaliyyətinin orqanizmə çoxsaylı mənfi təsirləri (məsələn, hipokineziya, monotonluq, səs-küy, vibrasiya, elektromaqnit şüalanması, sinir-psixi gərginlik, mənfi emosiyalar və s.) orqanizmin funksional vəziyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir, ekstremal və sərhəd formalarının inkişafına şərait yaradır, iş qabiliyyətini azaldır və peşə xəstəliklərinə səbəb olur. Əmək fəaliyyəti zamanı insan orqanizminin funksional vəziyyətinin parametrlərini müəyyən edən çoxsaylı amillər onların sistemləşdirilməsini tələb edir. Bu isə təbii olaraq insan-maşın qarşılıqlı əlaqə problemini kəskinləşdirir və yeni əmək növlərinin fizioloji aspektlərinin təhlili üçün nəzəri və metodoloji cəhətdən elmi əsaslandırılmış yanaşmaların işlənib hazırlanmasını tələb edir.
Fənnin məqsədi: əmək fəaliyyətinin və əmək vərdişlərinin inkişafının və formalaşdırılmasının əsasını təşkil edən əmək fiziologiyasının əsas qanunauyğunluqlarını, əmək proseslərinin səmərəli təşkilinin fizioloji prinsiplərini əsaslandırmağı öyrətmək, əməyin elmi təşkilinin əsasları haqqında bilikləri formalaşdırılmasıdır.
Fənnin təlim nəticəsi:
1. Əmək fiziologiyasının nəzəri əsaslarını bilir, müxtəlif növ əmək fəaliyyətləri zamanı fizioloji göstəriciləri qiymətləndirir və müqayisəli təhlil edir;
2. İş mühitinin və iş yerinin sanitar normalara müvafiq erqonomik və sanitariya gigiyenik təşkilini qiymətləndirir;
3. Yorğunluğun qarşısını almağa yönəlmiş səmərəli sağlamlaşdırıcı tədbirlər planlaşdırır;
4. İş mühitinin sağlamlaşdırılması və iş qabiliyyətinin artırılması ilə bağlı təkliflər verir.
5. Sağlam və təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması üçün elmi əsaslandırılmış qərarlar qəbul edir.
Fənnin məzmunu
“Əmək fziologiyası” fənni Azərbaycan Tibb Universiteti tərəfindən İctimai Səhiyyə ixtisasının Əmək sağlamlığı ixtisaslaşması üzrə təhsil proqramında müəyyən edilmiş seçmə fənndir. Əmək fəaliyyəti zamanı insan orqanizminin funksional vəziyyətinin parametrlərini müəyyən edən çoxsaylı amillər onların sistemləşdirilməsini tələb edir. Çünki, müasir dövrdə yeni texnologiyaların və avtomatlaşdırılmış sistemlərin istehsalatda tətbiqi istehsalat mühitini və insan əməyinin xarakterini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Təlim nəticəsində alınan bilik və bacarıqlar gələcəyin əmək sağlamlığı üzrə mütəxəsislərinin fəaliyyətlərinin daha keyfiyyətli olmasına xidmət edir. Magistrlar yiyələndiyi bilik və bacarıqları qanunvericilik əsasında G və EM, Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, Ekologiya və təbii sərvətlər nazirliyi, Əmək təhlükəsizliyi, SƏTƏM- də əmək sağlamlığı üzrə həkim mütəxəssis kimi işləyən əhalimim sağlamlığı üzərində həyata keçirəcəklər.
Fənnin tədris formatı
Əyani
|
№ |
Mövzu (mühazirə) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1
|
Əmək fiziologiyasının nəzəri əsasları. Əmək fiziologiyası fənninin predmeti və vəzifələri. Əmək fəaliyyətinin təsnifatı. Əmək sağlamlığı, risk anlayışı, peşə riskləri. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
2
|
Əməyin elmi təşkili, əmək estetikası.Əmək fəaliyyəti zamanı orqanizmdə baş verən fizioloji dəyişikliklər. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
3
|
"İş qabiliyyəti" anlayışı. İş qabiliyyəti, onun fizioloji mahiyyəti. İş qabiliyyətinin dinamikası. İş və istirahət rejimi. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
4
|
Orqanizmin fizioloji ehtiyatları. "Funksional" və "fizioloji" ehtiyat anlayışları.Fizioloji ehtiyatların öyrənilməsi. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2
|
|
5 |
Fiziki əmək və onun fizioloji xüsusiyyətləri. Fiziki əməyin orqanizmə təsiri. Yorulma və həddən artıq yorulmanın mexanizmi və profilaktikası. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
6 |
Əqli əmək və onun fizioloji xüsusiyyətləri. Əqli əməyin orqanizmə təsiri, yorğunluq və və bərpa mexanizmləri. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2
|
|
7 |
Əmək fəaliyyətinə adaptasiya. Adaptasiya amilləri və adaptasiya mexanizmləri . İş rejimi və əmək şəraitinin fizioloji əsasları |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
8 |
Erqonomika və əmək təhlükəsizliyinin əsasları. Ergonomika və əmək şəraitinin optimallaşdırılması. İş yerinin təşkilinin erqonomik prinsipləri |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
9 |
Peşə seçim və onun təşkilinin əsas prinsipləri. Peşə xəstəliklərinin fizioloji əsasları, profilaktika yolları. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
10 |
İş yerində sinir-psixi gərginlik. Sağlamlığın və yüksək iş qabiliyyətinin qorunmasında sağlam həyat tərzinin rolu. |
Медицина, 1983. — 528 с. |
2 |
|
|
Cəmi |
|
20 |
|
№ |
Mövzu (praktik məşğələ) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
İşləyənlərin sağlamlığının qorunması üzrə yerli və beynəlxalq sənədlər. |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
2 |
Əmək fiziоlоgiyаsı və müаyinə üsullаrı, aparılma prinsipləri |
1.Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
3 |
Əmək şərаitinin qiymətləndirilməsi, iş gününün хronometrajı |
1.Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
4
|
İş qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi üçün fizioloji göstəricilər və metodlar. |
1.Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2
|
|
5 |
Sinir sisteminin funksional vəziyyətinin müayinəsi |
1.Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
6 |
İş zamanı tənəffüs sisteminin funksional vəziyyətinin müayinəsi |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2
|
|
7 |
İş zamanı ürək –qan damar sisteminin müayinəsi. |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
8 |
İş zamanı əzələnin iş qabiliyyətinin müayinəsi |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
9 |
Orqanizmin ehtiyat imkanlarının qiymətləndirilməsi |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
10 |
Əmək şərаitinin qiymətləndirilməsi, iş pozasının müayinə metodları |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
|
|
11 |
Həyat keyfiyyətinin müayinəsi |
1.İsmayılova Z.Q., Balayeva Ş.M., Süleymanzadə N.Q., Mustafayeva İİ., Qəniyeva Q.S. Yeniyetmələrin psixoloji gigiyenası (dərslik Bakı 2025). S.182 |
2 |
|
12 |
Həyat keyfiyyətinin qiymərləndirilməsi |
1.İsmayılova Z.Q., Balayeva Ş.M., Süleymanzadə N.Q., Mustafayeva İİ., Qəniyeva Q.S. Yeniyetmələrin psixoloji gigiyenası (dərslik Bakı 2025) s.184-188 |
2 |
|
13 |
İş şəraitinin psixi sağlamlığa təsiri (problem əsaslı) |
1.World employment and social outlook - Trends 2022. Geneva: International Labour Organization; 2022 https://www.ilo.org/global/research/global-reports/weso/trends2022/WCMS_834081/lang--en/index.htm, |
2 |
|
14 |
Psixi sağlamlığın qiymətləndirilməsi. Fəallıq hal, əhval teati |
1. İsmayılova Z.Q., Balayeva Ş.M., Süleymanzadə N.Q., Mustafayeva İİ., Qəniyeva Q.S. Yeniyetmələrin psixoloji gigiyenası (dərslik Bakı 2025), s. 101-102 |
2 |
|
15 |
İstehsalat şəraitində meteoroloji şərait və orqanizmə təsiri. Mikroiqlim göstəricilərinə görə əmək şəraitinin təsnifatı |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
16 |
Mikroiqlimin parametrləri və orqanizmə təsirinin və müayinəsi |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
17 |
Dərinin, avadanlıqların kimyəvi maddələrlə çirklənməsinin müayinəsi |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
18 |
Peşə seçimi və onun təşkilinin əsas prinsipləri |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
19 |
Peşə xəstəlikləri və zəhərlənmələrin qeydi, uçotu və ağırlığının qiymətləndirilməsi |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
20 |
Müvəqqəti əmək qabiliyyətini itirməklə ümumi xəstələnmələrin öyrənilməsi, uçotu və təhlili. |
1. Gürzəliyev S.A. Əmək proseslərinin öyrənilməsində istifadə olunan fizioloji və gigiyenik müayinə üsulları. Dərs vəsaiti, 125s. Bakı 2020. |
2 |
|
|
Cəmi |
|
40 |
