English
Русский
“İş qəzaları və peşə xəstəlikləri” fənni əmək fəaliyyəti zamanı baş verə biləcək qəzaların, həmçinin iş mühitinin təsiri nəticəsində yaranan peşə xəstəliklərinin səbəblərini, onların qarşısının alınması yollarını və nəticələrinin azaldılması üsullarını öyrənən mühüm ixtisas fənlərindən biridir. Müasir istehsalat və xidmət sahələrində texnoloji proseslərin mürəkkəbləşməsi, müxtəlif təhlükəli və zərərli amillərin mövcudluğu işçilərin sağlamlığı və təhlükəsizliyi üçün müəyyən risklər yaradır. Bu baxımdan iş qəzalarının və peşə xəstəliklərinin öyrənilməsi, onların profilaktikası və idarə olunması əmək sağlamlığının qorunması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Proqram həmçinin iş qəzalarının araşdırılması və qeydiyyatı, statistikasının aparılması, risk faktorlarının müəyyən edilməsi və təhlükəsizlik tədbirlərinin tətbiqi kimi məsələləri də əhatə edir. Tədris prosesində tələbələr iş mühitində baş verən qəzaların səbəblərini təhlil etməyi, peşə xəstəliklərinin yaranma risklərini qiymətləndirməyi və onların qarşısının alınması üçün profilaktik tədbirlər hazırlamağı öyrənirlər.
Fənnin məqsədi: Fənnin məqsədi istehsalat mühitində baş verən iş qəzalarının və peşə xəstəliklərinin yaranma səbəblərini, qarşısının alınması yollarını, risklərin qiymətləndirilməsi metodlarını və müasir idarəetmə yanaşmalarını magistrantlara öyrətməkdir.
Fənnin təlim nəticəsi:
1. İş qəzalarının və peşə xəstəliklərinin yaranma səbəblərini, növlərini və təsnifatını elmi-nəzəri əsaslarla izah edir.
2. Əmək mühafizəsi və istehsalat təhlükəsizliyi sahəsində milli və beynəlxalq normativ-hüquqi sənədləri təhlil edir və tətbiq edir.
3. İş qəzaları və peşə xəstəlikləri üzrə risk faktorlarını müəyyən edir, risklərin qiymətləndirilməsini aparır.
4. Qəzaların və peşə xəstəliklərinin araşdırılması, qeydiyyatı və təhlili metodlarını praktiki şəkildə tətbiq edir.
5. İstehsalat mühitində təhlükəsizliyin artırılması və peşə risklərinin azaldılması üçün qabaqlayıcı tədbirlər planı hazırlayır.
6. Statistik məlumatlar əsasında iş qəzaları və peşə xəstəliklərinin dinamikasını təhlil edir və nəticələr çıxarır.
7. Müasir idarəetmə, monitorinq və audit yanaşmalarını əmək mühafizəsi sistemlərinə inteqrasiya edir.
8. Peşə etikası, sosial məsuliyyət və davamlı inkişaf prinsipləri çərçivəsində qərarvermə bacarığı nümayiş etdirir.
Fənnin məzmunu
1. “İş qəzaları və peşə xəstəlikləri” fənni istehsalat mühitində baş verən iş qəzalarının və peşə xəstəliklərinin yaranma səbəblərini, təsnifatını, inkişaf mexanizmlərini, nəticələrini və qarşısının alınması yollarını öyrənir. Fənn əmək fəaliyyəti zamanı insan sağlamlığına təsir edən təhlükəli və zərərli amillərin elmi əsaslarla təhlilinə yönəlib.
2. Fənnin tədrisində konseptual struktur “təhlükəli amillər – risklərin qiymətləndirilməsi – iş qəzaları və peşə xəstəlikləri – profilaktika və idarəetmə” ardıcıllığı üzrə qurulmuşdur. Bu strukturun seçilməsi istehsalat proseslərində təhlükəsizlik problemlərinin səbəb–nəticə əlaqələrinin sistemli şəkildə dərk edilməsinə və praktik həll yollarının formalaşdırılmasına imkan verir.
3. Bu fənn kurikulumda əmək mühafizəsi, sənaye təhlükəsizliyi, istehsalat gigiyenası və risklərin idarə olunması fənləri ilə əlaqəli olaraq yer alır və magistratura səviyyəsində peşəkar hazırlığın mühüm komponentidir. O, tələbələrin əvvəlki mərhələlərdə əldə etdikləri bilikləri dərinləşdirir və ixtisaslaşmanı təmin edir.
4. Tələbələr bu materialı öyrənməlidirlər, çünki iş qəzaları və peşə xəstəlikləri insan həyatına, əmək qabiliyyətinə və istehsalatın səmərəliliyinə ciddi təsir göstərir. Fənn təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması və risklərin minimuma endirilməsi baxımından zəruri biliklər formalaşdırır.
5. Tələbələr fənn üzrə yiyələndikləri bacarıqlardan sənaye müəssisələrində, tikinti, energetika, nəqliyyat və neft-qaz sektorlarında, eləcə də dövlət və özəl təşkilatlarda əmək mühafizəsi və təhlükəsizlik üzrə fəaliyyət zamanı istifadə edə bilərlər.
6. Magistratura məzunlarına gəldikdə isə “Əmək sağlamlığı” ixtisası üzrə magistr məzunu istehsalat müəssisələrində əmək şəraitinin monitorinqini aparmaq, risk amillərini müəyyən etmək, profilaktik və preventiv tədbirlər planı hazırlamaq, habelə normativ sənədlərə uyğun olaraq nəzarət və qiymətləndirmə işlərini həyata keçirmək bacarığına yiyələnir. “Əmək sağlamlığı” ixtisası üzrə magistr məzunları sənaye müəssisələrində, səhiyyə və sanitariya-epidemioloji qurumlarda, dövlət nəzarət orqanlarında, elmi-tədqiqat və təhsil müəssisələrində, eləcə də HSE və konsaltinq şirkətlərində əmək şəraitinin qiymətləndirilməsi, peşə risklərinin idarə olunması və profilaktik tədbirlərin təşkili sahəsində mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərə bilərlər.
Fənnin tədris formatı
Əyani
|
№ |
Mövzu (mühazirə) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1 |
İş qəzaları və peşə xəstəlikləri: nəzəri və analitik baxış |
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2.Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
2 |
İş qəzalarının təsnifatı və struktur analizi |
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2.Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
3
|
İş qəzalarının etiologiyası və risk amillərinin qiymətləndirilməsi
|
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2.Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
4
|
Peşə xəstəliklərinin nəzəri əsasları və təsnifatı |
|
2
|
|
5 |
Peşə xəstəliklərinin etiologiyası və inkişaf mexanizmləri |
|
2 |
|
6 |
Qabaqlayıcı tədbirlər və profilaktika strategiyaları |
1. Pedro M. Arezes, João S. Baptista, Mónica P. Barroso və b. (red.) — Occupational and Environmental Safety and Health (Springer) 2019. 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011. 3. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 |
2 |
|
7 |
İş qəzalarının və peşə xəstəliklərinin qeydiyyatı və statistik təhlili
|
1. Pedro M. Arezes, João S. Baptista, Mónica P. Barroso və b. (red.) — Occupational and Environmental Safety and Health (Springer) 2019. 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011. 3. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 |
2 |
|
8 |
Hadisələrin araşdırılması və səbəb-nəticə təhlili
|
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2.Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
9 |
İstehsalat şəraitinin qiymətləndirilməsi və risk monitorinqi
|
1. Pedro M. Arezes, João S. Baptista, Mónica P. Barroso və b. (red.) — Occupational and Environmental Safety and Health (Springer) 2019. 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011. 3. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 |
2 |
|
10 |
Milli və beynəlxalq normativ baza, müasir risk idarəetməsi
|
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2.Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
|
Cəmi |
|
20 |
|
№ |
Mövzu (praktik məşğələ) |
Ədəbiyyat |
Saat |
|
1
|
İstehsalat mühitinin təhlükəsizlik təhlili |
1.Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. A. M. Sarma — Occupational Health and Safety at Work. 2025 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
2 |
İş qəzalarının səbəb və nəticələrinin araşdırılması |
1.Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. A. M. Sarma — Occupational Health and Safety at Work. 2025 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
3 |
Peşə xəstəlikləri risklərinin qiymətləndirilməsi |
1.Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. A. M. Sarma — Occupational Health and Safety at Work. 2025 3. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
4 |
Fərdi mühafizə vasitələrinin seçimi və tətbiqi |
1. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011 |
2 |
|
5 |
Kollektiv mühafizə vasitələrinin tətbiqi |
1. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011 |
2
|
|
6 |
İş qəzalarının statistik uçotu və hesabatların hazırlanması |
1. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011 |
2 |
|
7 |
Peşə xəstəliklərinin qeydiyyatı və monitorinqi |
|
2 |
|
8 |
İş yerində monitorinq və risklərin qiymətləndirilməsi metodları |
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. |
2 |
|
9 |
Hadisələrin səbəb-nəticə təhlili: case-study |
1. Pedro M. Arezes, João S. Baptista, Mónica P. Barroso və b. (red.) — Occupational and Environmental Safety and Health (Springer) 2019. 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011. 3. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 |
2 |
|
10 |
İşçilərin sağlamlıq risklərinin qiymətləndirilməsi |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
11 |
Qabaqlayıcı tədbirlər planının hazırlanması |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
12 |
İş qəzalarının qarşısının alınması üzrə layihə işi |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
13 |
Peşə xəstəliklərinin profilaktikası üzrə laboratoriya işləri |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 3. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
14 |
Erqonomik qiymətləndirmə və iş şəraitinin təhlili |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 3. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
15 |
Psixososial faktorların təhlili və stress idarəetməsi |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 3. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
16 |
İşçilərin təhlükəsizlik təlimlərinin qiymətləndirilməsi |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 3. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
17 |
Qəzaların və xəstəliklərin hadisə bazasının yaradılması |
1. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 3. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
18 |
İstehsalat şəraitində risklərin idarə olunması sistemləri |
1. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 2. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда |
2 |
|
19 |
Fövqəladə hallar və qəza vəziyyətlərinin idarə olunması |
1. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 2. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
20 |
İş yerində təhlükəsizlik auditləri |
1. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 2. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
21 |
Peşə sağlamlığının monitorinqinin təhlili |
1. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 2. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. |
2 |
|
22 |
Əmək qəzalarının qarşısının alınması üzrə qabaqlayıcı tədbirlər |
1. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 2. Ali Naci YILDIZ and all. İş sağliği ve güvenliği meslek hastaliklari. 2020, 1014 p. |
2 |
|
23 |
Normativ-hüquqi sənədlərin tətbiqi |
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011 |
2 |
|
24 |
Risklərin qiymətləndirilməsi və laboratoriya təcrübələri |
1. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi — Normativ‑hüquqi aktlar. “İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində icbari sığorta haqqında” Qanun və dəyişikliklər, 2020–2025. 2. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011 |
2 |
|
25 |
Simulyasiya və real iş şəraiti üzrə praktiki tapşırıqlar |
1. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
26 |
Hadisələrin və qəzaların təhlili üzrə qrup layihəsi |
1. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
27 |
Peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması üzrə təcrübə |
1. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
28 |
Təhlükəsizlik sistemlərinin qiymətləndirilməsi |
1. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
29 |
İş qəzalarının və xəstəliklərin statistik təhlili layihəsi |
1. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
30 |
Risklərin idarə olunması üzrə seminar |
1. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. 2. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 |
2 |
|
31 |
Fənnin elmi-tədqiqat aspektləri |
1. Sharon Clarke, Ronald J. Burke — Occupational Health and Safety. 2011. 2. Pedro M. Arezes, J. Santos Baptista, Rui B. Melo və b. — Occupational and Environmental Safety and Health IV. 2023, 2024,2025 |
2 |
|
32 |
İstehsalat təcrübəsi və müşahidə |
1. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 2. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
33 |
Qrup təqdimatları: qabaqlayıcı tədbirlər və risklərin azaldılması |
1. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 2. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
34 |
Simulyasiya və ssenari məşğələləri |
1. Julia Smedley, Finlay Dick, Steven Sadhra. “Oxford Handbook of Occupational Health” 2013 2. Oxford Handbook of Occupational Health (3-е издание) — практическое руководство по охране здоровья и труда. |
2 |
|
35 |
Ümumi yekun və nəticələrin qiymətləndirilməsi |
1. Ümumi yekun və nəticələrin qiymətləndirilməsi |
2 |
|
|
Cəmi |
|
70 |
