Mövzunun adı: 

Autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin erkən diaqnostikası və fərdi terapevtik strategiyalarda müasir yanaşmalar.

Mövzunun aktuallığı:

Autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri (AQQV) son illərdə endokrinologiyada mühüm klinik problem kimi qəbul olunur. Bu xəstəliklərin patogenezi və klinik xüsusiyyətləri geniş öyrənilsə də, erkən diaqnostika və effektiv müalicə hələ də çətinliklərlə müşayiət olunur (Smith et al., 2018; Wang et al., 2020). AQQV yalnız qalxanabənzər vəzinin funksiyasını pozmaqla kifayətlənmir, həm də metabolik və immun sistemində disbalanslara səbəb olur, xəstələrin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır (Brown & Taylor, 2019). Əlavə olaraq, psixoemosional stres, genetik meyillilik və ətraf mühit faktorları xəstəliyin inkişafına təsir edən mühüm risk amilləri kimi qəbul olunur (Lee et al., 2021). Hələ də AQQV-nin universal diaqnostik və terapevtik standartları müəyyən edilməyib. Erkən mərhələdə xəstəliyin aşkarlanması və hormon disbalansının korreksiyası xəstələrin uzunmüddətli sağlamlığının qorunması və ağırlaşmaların qarşısının alınması üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bununla yanaşı, əhali arasında AQQV-nin klinik və laborator profili üzrə geniş populyasion tədqiqatlar aparılmayıb. Bu isə müasir diaqnostik və fərdiləşdirilmiş müalicə strategiyalarının işlənib hazırlanmasının aktual olduğunu göstərir..

Məqsədi:

Autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin patogenezi, erkən diaqnostikası və müalicə üsullarının öyrənilməsi, hormon disbalanslarının sağlamlığa və metabolik proseslərə təsirinin qiymətləndirilməsi, həmçinin müasir diaqnostik və terapevtik yanaşmaların populyasion və klinik səviyyədə tətbiqini təmin edəcək strategiyaların işlənib hazırlanması.

Elmi yenilik dərəcəsi:

1. Autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin diaqnostikasında yüksək həssaslıqlı immunoloji və molekulyar markerlərin tətbiqi ilə xəstəliyin subklinik mərhələdə aşkarlanması mümkün olub.

2. Klinik praktikada diferensial terapiya yanaşmasının tətbiqi, yəni xəstənin genetik, immunoloji və hormonal profilinə uyğun fərdi müalicə sxemlərinin hazırlanması təklif edilib.

3. Minimal invaziv və hədəflənmiş müalicə metodlarının inteqrasiyası – immunosupressiv preparatlar və tirozin kinaza inhibitorlarının müəyyən genotiplərə uyğun istifadəsi xəstəliyin proqressiyasını ləngidir və ağırlaşmaların qarşısını alır.

4. Xəstələrin uzunmüddətli monitorinqində hormon reseptorlarının ekspressiyası və autoantitel səviyyələrinin kəmiyyət analizi ilə fərdi proqnoz və terapiya effektivliyinin qiymətləndirilməsi mümkün olub.

Tətbiq sahəsi:

Tədqiqat nəticələri və təklif olunan müasir diaqnostika və müalicə yanaşmaları səhiyyə sistemində geniş tətbiq oluna bilər. Xüsusilə bu, ambulator-poliklinika müəssisələri, xəstəxanalar, sağlamlıq və müalicə-diaqnostika mərkəzləri, endokrinoloji və immunoloji bölmələr üçün aktualdır. Nəticələr həmçinin fərdi xəstə monitorinqi, klinik protokolların təkmilləşdirilməsi və terapevtik strategiyaların optimallaşdırılması üçün istifadə oluna bilər. 

Səmərəlilik:

Tədqiqatın nəticələri autoimmun qalxanabənzər vəzi xəstəliklərinin diaqnostikasında dəqiqliyi artırmağa, müasir müalicə strategiyalarını tətbiq etməyə və xəstələrin uzunmüddətli sağlamlıq göstəricilərini yaxşılaşdırmağa imkan verir. Eyni zamanda nəticələr səhiyyə işçilərinin bilik və bacarıqlarının artırılmasına, xəstə monitorinqi və fərdi terapiya planlarının optimallaşdırılmasına töhfə verəcək.