Hər il iyulun 25-i Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının təşəbbüsü ilə Ümumdünya Suda Boğulmaların Qarşısının Alınması Günü kimi qeyd olunur. Bu günün məqsədi insanların diqqətini suda təhlükəsizliyin əhəmiyyətinə yönəltmək, məlumatlılığı artırmaq və qarşısı alına bilən ölüm hallarının sayını azaltmaqdır.

Su həyat mənbəyi olmaqla yanaşı, ehtiyatsız davranıldıqda ciddi təhlükə də yarada bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hər il dünyada təxminən 300 min insan suda boğulma nəticəsində həyatını itirir. Bu hal xüsusilə uşaqlar və gənclər arasında daha çox müşahidə olunur və 1–4 yaşlı uşaqlarda ölümün dördüncü, 5–14 yaşlı uşaqlarda isə üçüncü aparıcı səbəbi hesab edilir. Yay mövsümündə insanların çimərliklərdə, çaylarda, göllərdə və digər açıq su hövzələrində daha çox vaxt keçirməsi bu cür hadisələrin baş vermə ehtimalını artırır. Bununla yanaşı, elmi araşdırmalar göstərir ki, onların böyük əksəriyyətinin qarşısını sadə təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməklə almaq mümkündür.

Tibbi baxımdan boğulma suya batma nəticəsində tənəffüsün pozulması və orqanizmdə oksigen çatışmazlığının inkişaf etməsi ilə xarakterizə olunan həyati təhlükəli vəziyyətdir. Qısa müddətdə yaranan hipoksiya bütün orqanizmə, xüsusilə oksigenə ən həssas orqan olan beyinə təsir göstərir. Vaxtında yardım göstərilmədikdə ürəyin fəaliyyətinin dayanması və geri dönməz beyin zədələnməsi baş verə bilər. Məhz buna görə bu vəziyyət reanimasiya təbabətində təxirəsalınmaz müdaxilə tələb edən ən ağır kritik hallardan biri hesab olunur.

Belə hadisələr hər yaş qrupunda baş verə bilər, lakin bəzi insanlar daha yüksək risk altındadırlar. Azyaşlı uşaqların nəzarətsiz qalması, üzmə bacarığının kifayət qədər olmaması, açıq su hövzələrində təhlükəsizlik qaydalarına əməl edilməməsi, alkoqol qəbulundan sonra suya daxil olmaq, həmçinin xilasedici jiletdən istifadə etməmək riskin artmasına səbəb olan əsas amillərdəndir. Bundan əlavə, epilepsiya, ürək-damar xəstəlikləri və digər bəzi sağlamlıq problemləri olan şəxslər su hövzələrində daha ehtiyatlı olmalıdırlar.

Cəmiyyətdə boğulma ilə bağlı yanlış təsəvvürlər də mövcuddur. Bir çoxları hesab edir ki, boğulan insan mütləq kömək üçün qışqırır və əllərini yelləyərək diqqəti cəlb edir. Əslində isə əksər hallarda bu belə olmur. İnsan bütün gücünü nəfəs almağa sərf etdiyi üçün danışa və ya kömək çağıra bilmir. Buna görə də təhlükə çox vaxt səssiz şəkildə inkişaf edir və ətrafdakılar vəziyyətin ciddiliyini gec anlayırlar.

Belə faciələrin qarşısının alınmasında profilaktika həlledici rol oynayır. Uşaqlar su hövzələrinin yaxınlığında heç vaxt nəzarətsiz buraxılmamalı, çimmək üçün yalnız təhlükəsiz və nəzarət olunan ərazilərə üstünlük verilməlidir. Hava şəraiti, suyun dərinliyi və axının sürəti əvvəlcədən qiymətləndirilməli, qayıq və digər su nəqliyyat vasitələrində xilasedici jiletdən istifadə olunmalıdır. Alkoqol qəbulundan sonra suya daxil olmaqdan çəkinmək, həmçinin uşaqlara erkən yaşlardan üzmə bacarığının və su təhlükəsizliyi qaydalarının öyrədilməsi riskin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına kömək edir.

Belə bir hadisə ilə qarşılaşdıqda ilk növbədə şəxsi təhlükəsizlik təmin edilməlidir. Hazırlığı olmayan şəxsin düşünülməmiş şəkildə suya daxil olması əlavə təhlükə yarada bilər. Dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalı, imkan daxilində zərərçəkən təhlükəsiz şəkildə sudan çıxarılmalı və tənəffüsü qiymətləndirilməlidir. Tənəffüs olmadıqda və ya normal olmadıqda ürək-ağciyər reanimasiyasına gecikmədən başlanılması həyati əhəmiyyət daşıyır. İlk dəqiqələrdə göstərilən düzgün yardım insanın həyatını xilas edə və ağır nevroloji fəsadların qarşısını ala bilər.

Belə faciələrin qarşısını almaq yalnız səhiyyə işçilərinin deyil, bütün cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir. Təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunması, risklərin düzgün qiymətləndirilməsi və profilaktik tədbirlərin vaxtında həyata keçirilməsi hər il çoxsaylı insan həyatını xilas edə bilər. Unutmayaq ki, profilaktika insan həyatının qorunmasında ən təsirli və ən etibarlı yanaşmadır.

Vüsalə Mirzə

ATU-nun Anesteziologiya, reanimatologiya, intensiv terapiya kafedrasının assistenti, tibb üzrə fəlsəfə doktoru